Të veshura me kostume hapësinore, roli befasues i Barbie në eksplorimin e Hënës

Barbie mund t’i bëjë të gjitha. Në filmin e vitit 2023 të Greta Gerwig-ut, ajo shfaqet si presidente e SHBA-së, fizikane fituese e çmimit Nobel, gjyqtare e Gjykatës së Lartë dhe madje edhe si sirenë.

Filmi pasqyron rolet e shumta që kukulla ka pasur gjatë dekadave. Një nga më të famshmit e saj është si eksploruese e hapësirës. Në vitet 1960, Astronauti Barbie po transportonte fëmijë në aventura hapësinore edhe para se vetë astronautët e NASA-s të kishin hedhur hapat e tyre të parë në Hënë dhe 13 vjet përpara se NASA të fillonte të pranonte femra astronaute në programin e tyre.

Tani Barbie ka ndihmuar realisht eksplorimin e hapësirës. Në eksperimentet e fundit, shkencëtarët përdorën kukullat për të testuar metodat e heqjes së pluhurit të Hënës nga kostumet hapësinore. E veshur me një kostum hapësinor të bërë me porosi, Barbie u mbulua me hirin vullkanik nga një ekip nga Universiteti Shtetëror i Uashingtonit dhe u spërkat me azot të lëngshëm.

Ata zbuluan se kjo teknikë është më efektive se metodat e mëparshme të pastrimit. Pse pluhuri hënor është problem? Pluhuri i hënës është “i kudondodhur, gërryes dhe i ngarkuar elektrikisht”, sipas Ian Wells, një studiues i diplomuar në Universitetin Shtetëror të Uashingtonit.

Këto grimca mikroskopike “të bezdisshme” ngjiten në mënyrë statike në kostumet hapësinore të astronautëve dhe janë të vështira për t’u pastruar.

Gjatë misioneve Apollo, astronautët nuk ishin në gjendje të hiqnin pluhurin duke përdorur furça standarde, duke rezultuar në dëmtimin e vulave në kostumet e tyre hapësinore.

Përtej dëmtimit të kostumeve, pluhuri hënor mund të shkaktojë dëme serioze në mushkëri nëse thithet. Me planet e ardhshme për të udhëtuar përsëri në Hënë tashmë në progres, nevoja për një teknikë të re pastrimi për të parandaluar dëmtimin e kostumeve hapësinore dhe astronautëve është e qartë. Wells dhe ekipi nga Universiteti Shtetëror i Uashingtonit u frymëzuan për të trajtuar këtë problem pas hulumtimit mbi “efektin Leidenfrost”.

Ky fenomen fizik është i ngjashëm me hedhjen e ujit në një tenxhere të nxehtë, duke bërë që pikat e ujit të kërcejnë rreth sipërfaqes, të shtyra dhe të kapsuluara nga avulli i tyre.

Pasi derdhi pak azot të lëngshëm të mbetur në dysheme, Wells kuptoi se çdo pluhur po mblidhej dhe lëvizte drejt pikës më të ulët të sipërfaqes.

“Ne e dinim se ishte efekti Leidenfrost, por nuk e dinim pse po merrte pluhurin”, tha ai.

Wells dhe kolegët menduan se spërkatja e kostumeve hapësinore me azot të lëngshëm mund të prodhonte një efekt të ngjashëm. Në programin “Elemente të papritura”, ai e përshkroi atë si një lloj “larje të makinave kriogjenike”, ku azoti i lëngshëm mund të spërkatej mbi astronautin ndërsa ata hynin në habitat nga sipërfaqja hënore. Ekipi testoi spërkatjen e tyre me azot të lëngshëm në pëlhurë si në mjediset e ambientit ashtu edhe në mjediset me vakum të ngjashëm me Hënën. Megjithatë, për sigurimin e pluhurit hënor, ata duhej të bëheshin krijues.

“Pluhuri i Hënës së vërtetë është në të vërtetë i paligjshëm për t’u zotëruar,” tha Wells. “Stimuluesi ynë ishte në fakt hiri nga shpërthimi i malit Shën Helena dhe ne zbuluam se kishte veti shumë të ngjashme me atë që po testonim.”

Spërkatja e azotit të lëngshëm funksionon duke përdorur një kombinim të efektit Leidenfrost, por edhe efektin e “shpërthimit të avullit që zgjeron lëngun”. Kjo e fundit bën që azoti i lëngshëm të shndërrohet në gaz, duke shtyrë një pjesë të pluhurit të Hënës në ajrin përreth.

Pas suksesit fillestar të eksperimenteve, Wells dhe kolegët vendosën të testonin modele në shkallë për të siguruar që spërkatja e azotit të lëngshëm po funksiononte. Ishte koha që Barbie të vishte sërish një kostum hapësinor.

“Ne e veshëm këtë Barbie me kostumin e saj, e mbuluam me pluhur dhe më pas përdorëm një shirit spërkatës dhe ne ishim në gjendje ta kthenim Barbie 360 ​​gradë siç do ta bënte një astronaut në një bllokim ajri,” tha Wells për Unexpected Elemtents. “Ne kishim heqje shumë të lartë të pluhurit dhe gjithashtu e rëndësishmja, dëmtim minimal në kostumin e hapësirës”.

Sipas Wells, ekipi nga Universiteti Shtetëror i Uashingtonit e quajti Barbin e tyre “Rosie”, sipas figurës amerikane Rosie the Riveter, e cila përfaqësonte gratë që zunë punë në fabrikë gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Fazat e ardhshme të kërkimit shpresojnë të imitojnë më mirë mjedisin e parë në Hënë, duke përfshirë simulimin e ngarkesës statike të vetë pluhurit hënor. Wells shpreson se kjo metodë do të testohet në Hënë, por duke përdorur një astronaut njerëzor në vend të një modeli Barbie me madhësi reale./ BBC