Europa nuk i beson më Amerikës, por varet prej saj. A mund të shkëputet dot?

Në një fjalim në Forumin Ekonomik Botëror muajin e kaluar, Ursula von der Leyen, presidentja e Komisionit Europian, theksoi disa herë nevojën e Bashkimit Europian për “pavarësi”.

Ajo foli në një moment tensioni, teksa ish-presidenti amerikan Donald Trump kishte kërcënuar se do të pushtonte ose do ta detyronte Danimarkën të shiste Groenlandën, si dhe se do të ndëshkonte me tarifa disa vende europiane që kundërshtonin planet e tij. Për Europën, kjo ishte një pikë kthese, pasi tradicionalisht ka zgjedhur diplomacinë e kujdesshme në raport me Shtëpinë e Bardhë.

Edhe pse kërcënimet e Trump mund të jenë zbehur, ndjesia në Europë se duhet të bëhet më pak e varur nga Shtetet e Bashkuara për tregtinë, energjinë dhe teknologjinë mbetet e fortë. Por analistët i thonë CNN se shkëputja nga këto lidhje do të ishte jashtëzakonisht e vështirë dhe me kosto shumë të larta.

“Të përpiqesh të zhbësh këto marrëdhënie do të thotë të çmontosh disa shekuj lidhjesh sociale, historike, institucionale, ekonomike dhe financiare që janë thelluar vazhdimisht,” shprehet Neil Shearing, kryeekonomist i Capital Economics. Megjithatë, Europa nuk mund të qëndrojë e qetë përballë rrezikut që qasja e paparashikueshme e Uashingtonit ndaj aleatëve të mos jetë vetëm një episod i përkohshëm. Varësitë e saj ndaj SHBA-së mund të kthehen në dobësi strategjike. “Tani ekziston një lloj mosbesimi themelor, ose të paktën frikë për atë që mund të vijë më pas,” shton Shearing.

Tregtia

Një nga mënyrat kryesore për ta ulur varësinë nga SHBA-ja është forcimi i lidhjeve tregtare me vende të tjera. Vetëm këtë vit, BE-ja ka nënshkruar marrëveshje tregtare me Indinë dhe me katër vende të Amerikës së Jugut, pjesë e bllokut Mercosur, pas dekadash negociatash. Megjithatë, sipas Carsten Brzeski, drejtues i kërkimeve makroekonomike në ING, as India dhe as Mercosur nuk mund të zëvendësojnë rolin që SHBA-ja ka në tregtinë europiane në dekadën e ardhshme. Sipas Këshillit të BE-së, marrëdhënia tregtare dhe e investimeve mes BE-së dhe SHBA-së është më e madhja në botë. Në vitin 2024, vlera e mallrave dhe shërbimeve të shkëmbyera mes tyre arriti mbi 1.68 trilionë euro, gati 30% e totalit global.

Shtetet e Bashkuara janë tregu më i madh i eksporteve të BE-së, veçanërisht për makina dhe produkte farmaceutike. Edhe Gjermania, ekonomia më e madhe e Europës, e ka SHBA-në partnerin kryesor tregtar. Por varësia është më e madhe nga ana e Europës. “Europa është historikisht e orientuar drejt eksportit dhe nuk ka mjaftueshëm burime të veta,” thotë Brzeski, ndërsa SHBA-ja ka një ekonomi më të izoluar dhe më të pavarur.

Lexo edhe:Inflacioni në Eurozonë zbret në 1.7%: A do të lëvizë BQE-ja normat e interesit?

Teknologjia

Europa nuk ka gjigantë teknologjikë në përmasa të krahasueshme me ata amerikanë, çka e bën të varur nga kompanitë amerikane për shërbime digjitale, cloud dhe infrastrukturë të të dhënave.

“Interneti në Europë është praktikisht një konstrukt amerikan. Europa nuk ka konkurrencë reale për këtë ekosistem,” thotë Shearing. Kompania më e vlefshme teknologjike në Europë, ASML nga Holanda, ka një vlerë tregu disa herë më të vogël se kompanitë e mëdha amerikane si Tesla apo gjigantët e tjerë të teknologjisë.

Së fundmi, qeveria franceze njoftoi se do të heqë dorë nga përdorimi i Zoom dhe platformave të tjera amerikane në administratë, duke kaluar në softuerë europianë, për të reduktuar varësinë nga aktorë jo-europianë. Por sipas Brzeski, Europa do të duhet të investojë shuma kolosale për të ndërtuar alternativa reale. “Në thelb, i duhet një version europian i gjigantëve të teknologjisë,” thotë ai.

Energjia

Europa ende po shkëputet nga varësia historike ndaj gazit dhe naftës ruse, e cila u kthye në dobësi strategjike pas agresionit të Rusisë ndaj Ukrainës në vitin 2022. Për të mbushur boshllëkun, BE-ja rriti ndjeshëm importet e gazit të lëngshëm (LNG) nga SHBA-ja. Para luftës, Rusia mbulonte rreth 40% të kërkesës për gaz të BE-së. Megjithatë, përdorimi i energjisë si mjet presioni nga ana e administratës Trump ka ndryshuar perceptimin e rrezikut. Vitin e kaluar, BE-ja u angazhua të blejë 750 miliardë dollarë produkte energjetike amerikane, si pjesë e negociatave tregtare. Sot, gati një e katërta e gazit të BE-së vjen nga LNG amerikan, krahasuar me vetëm 6% në vitin 2021.

Edhe pse kjo nuk është një varësi e ngjashme me atë ndaj Rusisë, sipas ekspertëve, mbetet një varësi e ndjeshme. Nga ana tjetër, kompanitë amerikane janë të lidhura me kontrata afatgjata dhe interesa financiare për të furnizuar Europën. Ndryshe nga gazi me tubacione, LNG mund të zëvendësohet më lehtë me furnizues të tjerë. “Diversifikimi i burimeve të energjisë është politika më e mençur për çdo qeveri,” thonë ekspertët e sektorit.

cnn