Nga Irini Tollumi – Studentëve u mësohet që arsimi është çelësi i suksesit. Që diploma është investim, sakrificë që do të shpërblehet. Por sapo mbaron universiteti, ky premtim bie poshtë. Diploma mbetet një letër, ndërsa dyert e tregut të punës qëndrojnë të mbyllura. Realiteti është brutal: sistemi nuk po i pret të rinjtë, po i teston deri në lodhje.
Çdo shpallje pune është një ironi e keqe. Pozicione “junior” që kërkojnë përvojë disa vjeçare. Internship-e që supozohet të jenë mësim, por në fakt janë punë e maskuar, shpesh pa pagesë, pa kontratë dhe pa perspektivë. Studentët hyjnë në intervista me shpresë, dalin me dyshime. Dhe në fund, më e shpeshta është heshtja totale. As refuzim, as feedback. Sikur koha, përgatitja dhe dinjiteti i tyre të mos kishin asnjë vlerë.
Ky nuk është problem individual. Nuk është çështje “mjafton të përpiqesh më shumë”. Është dështim strukturor. Një sistem që kërkon punëtorë të gatshëm, por nuk investon në formimin e tyre. Kompanitë kërkojnë eksperiencë sepse është më e lirë sesa ta krijosh atë. Universitetet prodhojnë diploma, por rrallë ndërtojnë ura reale me tregun e punës. Studentët mbeten në mes, të arsimuar, por të papunë; të motivuar, por të përjashtuar.
Ndërkohë, internship-et janë kthyer në filtër social. Kush ka mbështetje financiare mund të punojë falas, të fitojë “eksperiencë” dhe të ecë përpara. Kush nuk e ka këtë luks, përjashtohet që në fillim. Kjo nuk është meritokraci, është privilegj i maskuar. Aftësia nuk matet me potencialin, por me sa kohë mund të përballosh të mos paguhesh.
Presioni mbi studentët rritet çdo ditë. Familja pret rezultate. Shoqëria pret sukses të shpejtë. Rrjetet sociale shesin histori suksesi të rreme, ndërsa realiteti është plot pritje, refuzime dhe pasiguri. Të rinjtë mësohen të fajësojnë veten për një sistem që nuk funksionon. Lodhen jo nga dështimi, por nga lufta e vazhdueshme për t’u vënë re.
Lexo edhe: Krijohet Agjencia “Innovation4Albania”, nxitje inovacionit dhe startup-eve
Më e rënda është normalizimi i kësaj padrejtësie. Është bërë e pranueshme që studentët të aplikojnë pa fund dhe të mos marrin asnjë përgjigje. Është bërë e pranueshme që intervistat të jenë njëanshme dhe pa respekt. Heshtja e institucioneve është kthyer në standard. Dhe kjo heshtje prodhon zemërim, ankth dhe humbje besimi, jo dembelizëm, siç pretendohet shpesh.
Studentët nuk po kërkojnë favore, as rrugë të shkurtra. Po kërkojnë një sistem të ndershëm, ku puna e parë të mos jetë një mur, por një urë. Një treg pune që nuk e sheh rininë si burim të lirë pune, por si investim. Derisa kjo të ndryshojë, rebelimi nuk është mungesë disipline, është reagim i natyrshëm ndaj një realiteti që i shtyn të rinjtë drejt heshtjes, ose largimit.
Kjo situatë nuk është as aksident, as krizë e përkohshme. Është rezultat i një bashkëpunimi të heshtur mes institucioneve arsimore, tregut të punës dhe politikave publike që kanë zgjedhur komoditetin mbi përgjegjësinë. Universitetet reklamojnë “punësim pas diplomimit”, por rrallë mbajnë përgjegjësi kur kjo nuk ndodh. Askush nuk i mat për rezultatet reale. Askush nuk i detyron të përshtatin programet me nevojat aktuale të tregut. Diploma shitet, shpresa shitet, por llogaria nuk jepet kurrë.
Nga ana tjetër, kompanitë janë bërë mjeshtre të hipokrizisë. Flasin për “investim tek të rinjtë”, “kulturë zhvillimi” dhe “mundësi rritjeje”, ndërsa në praktikë kërkojnë punonjës të gatshëm, të formuar diku tjetër, pa asnjë kosto për ta. Internship-i përdoret si justifikim për të shmangur kontrata, paga dhe përgjegjësi ligjore. Është shfrytëzim i institucionalizuar, i paketuar me gjuhë motivuese dhe slogane boshe.
Edhe shteti mban pjesën e vet të fajit. Politikat për punësimin e të rinjve shpesh ekzistojnë vetëm në letra dhe konferenca shtypi. Nuk ka mekanizma realë kontrolli, nuk ka standarde të detyrueshme për praktikat profesionale, nuk ka ndëshkim për abuzimin. Heshtja institucionale është po aq fajtore sa veprimi i gabuar. Kur padrejtësia tolerohet, ajo bëhet normë.
Në këtë realitet, studentët trajtohen si numra, jo si njerëz. Si CV që filtrohen automatikisht, si email-e që nuk marrin përgjigje, si kandidatë që duhet të jenë “mirënjohës” vetëm pse u jepet mundësia të intervistohen. Dinjiteti humbet gradualisht. Vetëbesimi gërryhet. Dhe në fund, shoqëria habitet pse të rinjtë janë të zhgënjyer, pse largohen, pse nuk besojnë më.
Ky nuk është brez dembel. Është brez i lodhur nga premtime të rreme. Brez që ka investuar kohë, energji dhe para në një sistem që nuk i kthen as minimumin e respektit. Kur rebelimi etiketohet si problem, ndërsa shfrytëzimi si “normalitet”, atëherë problemi nuk janë studentët, është struktura.
Derisa arsimi të ndalojë së prodhuari iluzione dhe tregu i punës të ndalojë së kërkuari perfeksion pa investim, kjo plagë vetëm do të thellohet. Dhe çdo i ri që largohet, që hesht, ose që refuzon të pranojë këtë realitet, nuk është humbje individuale. Është aktakuzë ndaj një sistemi që ka zgjedhur të dështojë pikërisht aty ku duhej të ishte më i fortë.
Për njerëzit që e vuajnë këtë padrejtësi, heshtja nuk është më zgjidhje. Kjo nuk është thjesht vështirësi personale, është shtypje e maskuar si “normalitet”. Një sistem që shfrytëzon nevojën, lodhjen dhe shpresën e të rinjve nuk është i padrejtë rastësisht, por i ndërtuar për të përfituar prej tyre. Të zgjohesh do të thotë të mos e pranosh më këtë realitet si të pashmangshëm, të mos fajësosh veten për një dështim që nuk është i yti, dhe të kuptosh se problemi është strukturor. Ndryshimi nuk vjen nga durimi i pafund, por nga vetëdija, refuzimi dhe kërkesa për dinjitet.
Artikull ekskluziv i Business Magazine Albania.
Ky artikull gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”.
Artikulli mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar “Business Magazine Albania” shoqëruar me linkun e artikullit origjinal
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
