Kur realja humbet kuptimin: Kush jemi ne në epokën e selfie-ve?

nga Kamela Braho – Asistente ekzekutive pranë Departamentit të Integrimit Evropian në Kryeministri

Referuar një epokë të dominuar nga ekranet, rrjetet sociale të kuruara dhe inteligjenca artificiale, Jean Baudrillard, sociologu dhe filozofi francez, e parashikoi këtë ndryshim kulturor dekada më parë. Teoria e tij e simulakrës dhe simulimit nuk është vetëm një kritikë e kulturës postmoderne, por është një lente përmes së cilës mund të kuptojmë se si vija midis reales dhe artificiales është bërë e turbullt në mënyrë të rrezikshme. 

Në thelb të mendimit të Baudrillard është ideja se “kopjet pa origjinale zëvendësojnë përvojat autentike”. Por çfarë do të thotë kjo dhe si zbatohet në jetën tonë të përditshme?

Bota e Simulakrës: Kur imazhet shkëputen nga realiteti 

Simulakrat kanë qenë prej kohësh me interes për filozofët. Në veprën e tij “Sofist”,  Platoni flet për dy lloje krijimi imazhesh. Ai jep shembullin e statujave greke, të cilat  u krijuan më të mëdha në pjesën e sipërme sesa në pjesën e poshtme, në mënyrë që  shikuesit në tokë ta shihnin saktë. Nëse do të mund ta shihnin në shkallë, do të  kuptonin se ishte e deformuar. Ky shembull nga artet pamore shërben si një metaforë  për artet filozofike dhe tendencën e disa filozofëve për të shtrembëruar të vërtetën  në mënyrë që ajo të duket e saktë nëse nuk shihet nga këndi i duhur.  

Nocioni i Jean Baudrillard se “kopjet pa origjinale zëvendësojnë përvojat autentike” kanë thelbin e teorisë provokuese të simulakrave dhe simulimit, ku ai argumenton se në shoqërine moderne, realiteti është eklipsuar nga përfaqësime që nuk i referohen me ndonjë të vërtetë të prekshme apo burimi origjinal. Në këtë gjendje të re kulturore, ne nuk hasim thjeshtë përfaqësime të realitetit, ne konsumojmë simulime që janë bërë më bindëse, të dëshirueshme dhe të fuqishme se vetë realiteti. Këto simulime, ose simulakra, nuk janë thjesht imitime, ato janë imazhe ose shenja autonome që pretendojnë se përfaqësojnë dicka reale, por në fakt nuk kanë asnjë bazë në ndonjë origjinë autentike. Ky fenomen krijon atë që Baudrillard e quan hiperrealiteti, nië hapësirë ku trillimi dhe realiteti përzihen pa probleme dhe dallimi midis të dyjave shembet. 

Teoria e Baudrillard kështu fton një reflektim të thellë dhe shqetësues mbi mënyrën se si bashkëveprojmë me botën përreth nesh:

A po jetojmë autentikisht, apo thjesht po angazhohemi me iluzione shumë të kuruara? 

Ndërsa simulimet shumohen dhe teknologjia përparon, paralajmërimi i tij bëhet gjithnjë e më i rëndësishem duke sugjeruar se nëse nuk jemi vigjilentë mund të harrojmë se si ndihet përvoja reale, duke ia dorëzuar gradualisht ndjenjën tonë të reales një cikli të pafund imazhesh, shenjash dhe kopjesh joshëse që nuk të dërgojnë askund. Në sallën e madhe të skenës globale, shoqëria vërtitet në një maskaradë, fytyra të zbukuruara, identitete të fshehura dhe role të luajtura sipas ritmit të kapitalizmit. Ndërsa globalizimi e rrotullon muzikën gjithnjë e më shpejtë, ne e gjejmë veten duke kërcyer në një performancë marramendëse ku dallimet klasore zbehen, vetëm për t’u rishfaqur me dinakëri më të madhe. Kjo maskaradë nuk është thjeshtë metaforike, është strukturore, kulturore dhe ideologiike. 

Portretizimet digjitale shpesh zëvendësojnë realitetin që opinionet e audiencës të bëhen standardi me të cilin matet jeta aktuale. Thënë kjo, jemi në konsumerizmin modern, aty ku markat nuk shesin më produkte për vlerën e tyre të përdorimit, por për përvojën simbolike që premtojnë. Edhe në politikë dhe median e lajmeve, spektakli shpesh e eklipson substancën, pasi imazhet dhe rrëfimet e ndërmjetsuara nxisin perceptimin publik më shumë sesa faktet. 

Në shikim të parë, globalizimi duket se demokratizon aksesin. Ndërkohë që të varfrit që punojnë mbajnë fytyrën e shpresës sipërmarrëse, klasa e mesme vesh iluzionin e autonomisë dhe elita kultivon shkujdesjen ndërsa zotërojnë skenën. Maskarada nuk e fshin pabarazinë, por është ajo e cila e koreografon atë. Kapitalizmi, veçanërisht në globalizmin e tij, lulëzon në këtë teatër imazhesh. Sic vuri në dukje sociologu Baudrillard, se imazhi zëvendëson substancën dhe kështu klasa nuk ka më të bëj vetëm me kushtet materiale, por edhe me performancën. 

Imagjinoni një skenë globale jo të koreografuar nga kapitali, por nga solidariteti i një maskarade ku maskat vishen jo për të fshehur, por për të zbuluar mundësi të reja në një hapësirë subversive. Në këtë karnaval radikal, qëllimi i vallëzimit ndryshon nga imitimi i elitës në shprehjen kolektive të dinjitetit, luftës dhe transformimit. Sfida nuk është të braktisim vallëzimin, por të ndryshojmë muzikën, të rishkruajmë koreografinë dhe të zgjedhim kostumet tona. Në formën e karnavaleve të së kaluarës, le të demaskojmë iluzionet e kapitalizmit dhe globalizimit dhe të guxojmë të imagjinojmë një botë ku maskarada nuk është një kurth, por një skenë për lojë revolucionare.