Nëntorin e kaluar, për herë të parë në histori, konferenca Diaspora Flet u mbajt jashtë kufijve të Ballkanit. Tre ditë. Këln. 159 pjesëmarrës. Dhe një mesazh i qartë: diaspora shqiptare nuk është më vetëm burim remitencash, por një ekosistem i vërtetë inovacioni dhe ndikimi.
Organizuar nga GERMIN dhe GIZ–MEG, edicioni i vitit 2025 shënoi një kthesë strategjike. Gjermania u zgjodh jo rastësisht, është shtëpia e komunitetit më të madh shqipfolës në Evropë. Dhe kjo komunitet, siç doli qartë nga konferenca, ka shumë për të thënë. Paneli mbi teknologjinë dhe inovacionin ishte ndoshta më i mprehtë. Folësit nga Electronic Arts Berlin, IBAS World Londër dhe Deutsche Post Këln diskutuan diçka që çdo themelues startup e di intuitivisht: diaspora shqiptare mban ekspertizë të nivelit botëror, por kjo expertise rrallë herë kthehet si investim strukturor në vendet e origjinës.
Problemi nuk është mungesa e vullnetit. Problemi është mungesa e urave. Nuk ka platforma të qarta lidhëse, nuk ka mekanizma të strukturuar matchmaking ndërmjet talentit jashtë dhe nevojave brenda. Rekomandimet nga konferenca shkojnë pikërisht në këtë drejtim: krijimi i një platforme digjitale interaktive që lidh të gjitha organizatat e diasporës shqipfolëse në Gjermani, me regjistër të verifikuar organizatash, kalendar të përbashkët aktivitetesh dhe mjete konkrete bashkëpunimi. Modelet ekzistojnë, Irish Global Diaspora Directory, Armenian Diaspora Hub, dhe nuk ka arsye që diaspora shqiptare të mos ketë të sajën.
92.96% thanë se mundësitë për rrjetëzim ishin “të mira” ose “shumë të mira”
Kjo shifër, nga anketa me 71 pjesëmarrës, tregon diçka thelbësore: njerëzit erdhën të lidheshin, jo vetëm të dëgjonin. 73.24% krijuan kontakte të reja që mund të çojnë drejt bashkëpunimeve reale. Por po aq domethënëse është edhe ajo që nuk funksionoi mirë: mungesa e një mekanizmi matchmaking para konferencës. Aktualisht, rrjetëzimi ndodh spontanisht, i bazuar në fat dhe kohë të lirë gjatë pausave. Konferenca e ardhshme ka nevojë për një sistem të thjeshtë, qoftë edhe një formular interesash ose algoritëm bazik, që njerëzit e duhur t’i gjejnë njëri-tjetrin para se të kenë marrë avionin për shtëpi.
Kapitali intelektual i diasporës: burimi që shtetet nuk dinë ta menaxhojnë
Paneli akademik nxori në pah një të vërtetë të hidhur: shtetet janë në garë të vazhdueshme për talente, dhe për shtetet e vogla si Shqipëria e Kosova kjo garë është pothuajse e humbur nga fillimi. Por diaspora ekziston, është aty, dhe përfaqëson një rezervë intelektuale e profesionale jashtëzakonisht të fuqishme. Çështja nuk është kthimi fizik. Çështja është kanalizimi i kësaj ekspertize. Universiteti i Shkodrës tashmë po punon me GERMIN për të akredituar një program master për mësues të gjuhës shqipe në diasporë, një shembull konkret se si lidhja mund të funksionojë pa pasur nevojë që dikush të braktisë Berlinin.
Gjuha shqipe në Gjermani: problem strukturor, jo problem vullneti
Ky panel ishte ndoshta ai me tonin më serioz. Fakti që shumicën e mësuesve të gjuhës shqipe në Gjermani i mbajnë gjallë vetëm vullnetarë, pa asnjë strukturë institucionale pas tyre, duhet të jetë alarmuese. Studimet tregojnë se fëmijët migrantë që nuk zhvillojnë gjuhën e origjinës hasin vështirësi shtesë edhe në gjuhën e vendit pritës. Kjo nuk është çështje nostalgjie, është çështje integrimi dhe zhvillimi kognitiv. Rekomandimi i konferencës shkon drejt një modeli të koordinuar: partneritete me komunat gjermane, platforma “Gjej Klasa” për familjet, dhe mbështetje institucionale nga universitetet shqiptare e kosovare për trajnimin e mësuesve.
Kosova dhe Shqipëria duhet të flasin me një zë
Ky ishte mesazhi më i qartë i ditës së tretë, sesionit institucional. Diaspora shqiptare në Gjermani nuk është e ndarë sipas kufijve kombëtarë, funksionon si një komunitet i integruar. Por institucionet e dy vendeve shumë herë komunikojnë ndaras, me informacione të fragmentuara, afate aplikimi që nuk koordinohen, dhe procedura që ndryshojnë varësisht se kujt i drejton emailin. Rezultati është konfuzion, dyfishim përpjekjesh dhe organizata diasporike që humbin mundësi financimi sepse nuk dinin që ato ekzistonin. Propozimi është i thjeshtë në teori: një “helpdesk” i përbashkët Kosovë–Shqipëri, sesione informimi çdo tremujor, dhe një udhëzues i konsoliduar i të gjitha skemave të financimit nga të dy vendet.
Çfarë do të thotë kjo për biznesin dhe startup-et shqiptare
Diaspora Flet nuk është thjesht një ngjarje kulturore. Për çdo sipërmarrës që po ndërton diçka mes Tiranës, Prishtinës dhe Evropës Perëndimore, mesazhet e kësaj konference janë jashtëzakonisht relevante. E para: rrjeti i diasporës është real dhe i aktivizueshëm, por ka nevojë për infrastrukturë, jo vetëm vullnet. E dyta: mundësitë e financimit ekzistojnë, por qasja ndaj tyre mbetet e komplikuar dhe e paqartë. E treta: modeli i bashkëpunimit ndërkombëtar ndërmjet organizatave të diasporës, i strukturuar si fellowship ose peer-learning groups, është saktësisht ajo që nevojitet edhe për startup-et që duan të hyjnë në tregje të reja pa filluar nga zero.159 njerëz u mblodhën në Këln dhe dolën me 6 rekomandime konkrete dhe dhjetëra kontakte të reja. Pyetja e vetme që mbetet hapur është: kush do t’i zbatojë?
Artikull ekskluziv i Business Magazine Albania.
Ky artikull gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”.
Artikulli mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar “Business Magazine Albania” shoqëruar me linkun e artikullit origjinal
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
