Ndikimi i Brexit-it në frymën e BE-së

Nga Yanis Varoufakis

Kur referendumi për Brexit-in në Mbretërinë e Bashkuar solli rezultatin e papritur në vitin 2016, Komisioni Europian angazhoi tre burra për t’u siguruar që vendimi për të dalë nga Bashkimi Europian të kujtohej si një marrëzi e plotë. Sot, të tre burrat janë ende në majat më të larta të politikes së BE-së, vetëm se tani ata po këndojnë sipas himnit të Brexit-ierëve. Për ta kuptuar pse ndodh kjo, duhet të kuptojmë krizën e thellë që po kalon BE-ja.

Michel Barnier, një ish-komisioner i BE-së, u zgjodh për të udhëhequr negociatat e përditshme me Britaninë, me detyrën për të shtrydhur të dërguarit britanikë dhe për t’u nxjerrë atyre gjithçka të mundshme. Donald Tusk, atëherë president i Këshillit Evropian, nisi një fushatë të dështuar për një referendum të dytë, duke sugjeruar pa diplomaci se Brexit-ierët meritonin një “vend të veçantë në ferr”.

Më në fund, Emmanuel Macron, pasi fitoi presidencën franceze, udhëhoqi betejën diskursive kundër frymës së Brexit-it nga lartësitë e Élysée-s, duke paralajmëruar homologët britanikë se kurrë nuk do të lejohej të zgjidhnin pjesë të BE-së që u pëlqenin duke braktisur pjesët e tjera.

Të tre burrat shkuan në luftë kundër Brexit-ierëve me tre objektiva në mendje. Së pari, ata synuan të mbronin koherencën e tregut të përbashkët të BE-së, në veçanti idenë e një fushe loje të barabartë ku një kompani franceze, portugeze dhe sllovene do të përballej, të paktën në teori, me të njëjtat rregulla. Në kontrast, Brexit-ierët në të djathtë dhe të majtë ishin të bindur që qeveria e Mbretërisë së Bashkuar duhet të rimarrë të drejtën për të ofruar ndihmë shtetërore për kompanitë strategjike që investojnë në tokën britanike. Macron e mori këtë betejë, duke dënuar përpjekjet e Britanisë për të përkulur fushën e lojës në favor të kompanive të përzgjedhura britanike në kurriz të parimeve të shenjta të tregut të përbashkët të BE-së.

Së dyti, ata synuan të shuanin çdo shpresë që kishin britanikët për të përfituar pa kosto nga institucionet e përbashkëta të BE-së në favor të City of London. Tusk ndërtoi një ekip për të siguruar që marrëveshja përfundimtare e Brexit-it do të penalizonte financuesit britanikë që refuzonin të zhvendosnin një pjesë të konsiderueshme të portofolit, personelit dhe investimeve të tyre brenda BE-së. Tusk u tha qartë financuesve britanikë se, për ta, “jeta do të jetë ndryshe” pas Brexit-it.

Së fundmi, ata donin të portretizonin Brexit-ierët si armiq të gabuar të një tjetër parimi të çmuar të BE-së: lirinë e lëvizjes. Barnier u tha shpesh negociatorëve britanikë se e vetmja mënyrë që Mbretëria e Bashkuar të vazhdonte të shijonte tregtinë pa tarifa me BE-në ishte të hiqte dorë nga kërkesa absurde për të rifituar kontrollin mbi kufijtë e saj. Edhe kohët e fundit, Barnier ishte i vendosur: “Nuk do të ketë rinovim të Brexit-it pa lirinë e lëvizjes,” tha ai në qershor.

Sot, të tre rojet e lojës së BE-së kanë ndryshuar këngë, duke adoptuar gjuhën dhe politikat e “gjuetarëve” Brexit që u ishte ngarkuar të përballeshin. Së pari erdhi fundi i pretendimit për të mbrojtur një fushë të barabartë loje për kompanitë në të gjithë Evropën. Përballë krizës së shkaktuar nga pandemia e COVID-19, Franca dhe Gjermania riafirmuan të drejtën për të ofruar ndihmë shtetërore.

“Përgjigjja që kemi pasur në Evropë në vitet e fundit,” siç e tha Macron, “ka qenë të ofrojmë fleksibilitet kombëtar: ndihmë shtetërore.” Ndërkohë, kancelari gjerman Olaf Scholz po forconte pozitat e qeverisë së tij për të bllokuar një marrje të ligjshme të Commerzbank nga UniCredit i Italisë, duke minuar mundësinë e një tregu të vetëm financiar të BE-së.

Më befasues është konvertimi i Tusk-ut dhe Barnier-it në “Brexit-ierë” të brendshëm. Tusk, duke zbuluar Brexit-ierin e tij të brendshëm, duket se ka harruar sa e gabuar është që një shtet anëtar i BE-së të kërkojë të riafirmojë kontrollin e kufijve të vet. Tani, si kryeministër i Polonisë, Tusk betohet për të “marrë përsëri kontrollin” e kufijve të Polonisë, duke kërkuar një përjashtim në stilin britanik nga rregullat e BE-së për numrin minimal të azilkërkuesve që vendet evropiane duhet të pranojnë. Në fakt, Tusk ka shkuar edhe më tej, duke pezulluar të drejtën e azilit në Poloni për ata që vijnë nga Bjellorusia dhe Rusia, në shkelje flagrante jo vetëm të rregullave të BE-së, por edhe të detyrimeve të Polonisë sipas ligjit ndërkombëtar dhe Gjykatës Europiane të të Drejtave të Njeriut, një objektiv i preferuar i Brexit-ierëve.

Për të mos mbetur prapa Tusk-ut, Barnier, tani kryeministër i Francës, po udhëheq një qeveri minoritare që mbështetet në mënyrë të heshtur nga euroskeptikja, ksenofobia Marine Le Pen dhe partia e saj, National Rally. Ai ka bërë fushatë për imunitet nga juridiksioni i gjykatave europiane që Franca të mund të dëbojë kë të dojë dhe madje të legjislacionojë një ndalim për të gjithë emigracionin jashtë BE-së.

Çfarë ndodhi? Si u bënë rojet e lojës së BE-së “gjuetarë”? Përgjigja qëndron kryesisht në themelet e brishta ekonomike të Evropës. Rinacionalizimi i politikave ka qenë gjithmonë i mundshëm pasi projekti i përbashkët i “bashkimit gjithnjë e më të afërt” humbi shkëlqimin e tij. Gati dy dekada nëninvestimi kanë forcuar forcat centrifugale që po e ndajnë Evropën, duke përhapur shpirtin e Brexit-it nga Parisi në Varshavë.

Që nga pandemia, eksportet e BE-së drejt Kinës kanë ngecur ndërsa Shtetet e Bashkuara gati i kanë dyfishuar importet nga Evropa. E varur plotësisht nga Amerika për armë, karburante fosile dhe kërkesën e jashtme, BE-ja është tepër e cënueshme. Nëse Donald Trump fiton zgjedhjet e ardhshme presidenciale dhe vendos tarifat e premtuara për eksportet e BE-së, Evropa do të përballet me një stagnim dhe fragmentim edhe më të thellë.

Është një dënim tragjik për liderët e Evropës që, duke refuzuar për kaq gjatë reformat politike të moderuara, por themelore të BE-së, ata garantuan shpërbërjen e saj. Duke u përbetuar për nevojat e përbashkëta të Evropës (si investimet masive të gjelbra), pa ndonjë interes për të ndërtuar mjetet e përbashkëta të nevojshme, ata u bënë sabotatorët më shkatërrues të BE-së.

projectsyndicate.org