A janë sistemet gjenerative të inteligjencës artificiale, si ChatGPT, vërtet të afta të krijojnë ide origjinale? Një studim i ri, i udhëhequr nga profesori Karim Jerbi nga Departamenti i Psikologjisë në Université de Montréal, me pjesëmarrjen e studiuesit të njohur të AI-së Yoshua Bengio, i përgjigjet kësaj pyetjeje në një shkallë të paprecedentë.
Ky është krahasimi më i madh i realizuar ndonjëherë mes kreativitetit njerëzor dhe atij të modeleve të mëdha gjuhësore. Studimi, i publikuar në Scientific Reports (Nature Portfolio), tregon një ndryshim të rëndësishëm: sistemet gjenerative të AI-së kanë arritur tashmë të tejkalojnë kreativitetin mesatar të njeriut në disa matje specifike. Megjithatë, njerëzit më kreativë vazhdojnë të kenë një avantazh të qartë dhe të qëndrueshëm ndaj edhe modeleve më të avancuara të AI-së.
AI arrin nivelin mesatar të kreativitetit njerëzor
Studiuesit analizuan disa nga modelet më të njohura të inteligjencës artificiale, përfshirë ChatGPT, Claude, Gemini dhe të tjerë, dhe i krahasuan rezultatet e tyre me performancën e mbi 100 mijë pjesëmarrësve njerëz. Gjetjet tregojnë një pikë kthese: disa sisteme AI, përfshirë GPT-4, arritën të tejkalojnë rezultatin mesatar të njerëzve në detyra që matin kreativitetin gjuhësor divergjent. “Studimi ynë tregon se disa sisteme të bazuara në modele të mëdha gjuhësore mund të tejkalojnë tashmë kreativitetin mesatar njerëzor në detyra të mirëpërcaktuara,” shpjegon profesor Karim Jerbi. “Kjo mund të duket befasuese – madje shqetësuese – por po aq e rëndësishme është edhe fakti se edhe sistemet më të mira të AI-së nuk arrijnë nivelet e njerëzve më kreativë.” Analizat e mëtejshme, të kryera nga bashkautorët kryesorë të studimit, Antoine Bellemare-Pépin (Université de Montréal) dhe François Lespinasse (Université Concordia), zbuluan një model të qartë: ndërsa disa modele AI tejkalojnë mesataren njerëzore, kulmi i kreativitetit mbetet dukshëm njerëzor. Në fakt, gjysma më kreative e pjesëmarrësve njerëzorë shënoi rezultate mesatare më të larta se çdo model AI i testuar. Diferenca u bë edhe më e madhe kur u analizua 10 përqindëshi i individëve më kreativë.
Si matet kreativiteti te njerëzit dhe te AI?
Për të siguruar një vlerësim të drejtë, ekipi përdori disa metoda matjeje. Instrumenti kryesor ishte Divergent Association Task (DAT), një test psikologjik i përdorur gjerësisht për matjen e kreativitetit divergjent – aftësinë për të gjeneruar ide të ndryshme dhe origjinale nga një nxitje e vetme. DAT, i krijuar nga bashkautori i studimit Jay Olson, kërkon që pjesëmarrësit, qoftë njerëz apo AI, të listojnë dhjetë fjalë sa më pak të lidhura me njëra-tjetrën në kuptim. Një përgjigje shumë kreative mund të përfshijë fjalë si: “galaktikë, pirun, liri, algë, harmonikë, kuant, nostalgji, kadife, uragan, fotosintezë”. Rezultatet e këtij testi lidhen ngushtë me teste të tjera të njohura të kreativitetit, të përdorura në shkrim, gjenerim idesh dhe zgjidhje kreative problemesh. Edhe pse testi është i bazuar në gjuhë, ai aktivizon procese më të gjera njohëse që lidhen me të menduarit kreativ në fusha të ndryshme.
Studiuesit analizuan gjithashtu nëse suksesi i AI-së në këtë detyrë të thjeshtë shtrihej edhe në aktivitete më komplekse krijuese. Për këtë qëllim, ata krahasuan njerëzit dhe AI-në në detyra si shkrimi i haikut, përmbledhje të subjekteve të filmave dhe tregime të shkurtra. Edhe këtu u konfirmua i njëjti model: AI-ja ndonjëherë tejkalon mesataren njerëzore, por krijuesit njerëzorë më të aftë prodhojnë vazhdimisht punë më të forta dhe më origjinale.
Studimi ngriti edhe një pyetje tjetër të rëndësishme: a është kreativiteti i AI-së fiks? Përgjigjja është jo. Studiuesit tregojnë se kreativiteti i AI-së mund të modifikohet përmes parametrave teknikë, veçanërisht përmes të ashtuquajturës “temperaturë” të modelit, e cila përcakton sa të parashikueshme apo eksploruese janë përgjigjet. Temperatura e ulët prodhon përgjigje më të sigurta dhe konvencionale, ndërsa temperatura e lartë nxit përgjigje më të larmishme dhe më pak të parashikueshme. Po ashtu, mënyra e formulimit të udhëzimeve (prompt-eve) ka ndikim të madh: nxitjet që i shtyjnë modelet të mendojnë për origjinën e fjalëve ose strukturën e tyre rrisin ndjeshëm kreativitetin.
A do t’i zëvendësojë AI krijuesit njerëzorë?
Studimi ofron një qasje të balancuar ndaj frikës se inteligjenca artificiale mund të zëvendësojë profesionet kreative. Edhe pse AI-ja mund të arrijë ose tejkalojë kreativitetin mesatar njerëzor në disa detyra, ajo mbetet e kufizuar dhe varet nga drejtimi njerëzor.
“Edhe pse AI-ja ka arritur kreativitet në nivel njerëzor në disa teste, duhet të shmangim idenë e gabuar të konkurrencës,” thekson profesor Jerbi. “AI-ja gjenerative është mbi të gjitha një mjet shumë i fuqishëm në shërbim të kreativitetit njerëzor. Ajo nuk do t’i zëvendësojë krijuesit, por do të transformojë thellësisht mënyrën se si ata imagjinojnë, eksplorojnë dhe krijojnë.”
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
