Propozimi i Bankës Qendrore Evropiane për krijimin e një euroje digjitale nuk është thjesht një përditësim teknologjik. Në një kohë kur tensionet mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian rreth rregullimit të kompanive të mëdha të teknologjisë po rriten, euroja digjitale përfaqëson një mundësi të rëndësishme për të forcuar sovranitetin digjital dhe konkurrencën e ndershme në Evropë.
Megjithatë, që qytetarët dhe bizneset evropiane ta besojnë këtë projekt para se ai të mund të lançohet rreth vitit 2029, euroja digjitale duhet të ndërtohet mbi tre parime themelore: të jetë sovrane, publike dhe gjithëpërfshirëse.
Varësia nga rrjetet private të pagesave
Sot, shumica e pagesave elektronike mes individëve dhe bizneseve kryhen përmes rrjeteve private si Visa dhe Mastercard. Mbi 60 ekonomistë të njohur, mes tyre edhe Thomas Piketty, Jan Pieter Krahnen dhe Daniela Gabor, kanë paralajmëruar se kjo varësi përbën një dobësi strategjike për Evropën. Kur infrastruktura financiare digjitale dominohet nga kompani amerikane, ajo mund të përdoret edhe si instrument presioni politik. Një shembull i tillë është rasti i gjyqtarit francez Nicolas Guillou, i cili u përjashtua nga disa sisteme pagesash elektronike pasi u vendosën sanksione nga SHBA. Për këtë arsye, nëse Evropa dëshiron të ruajë sovranitetin e saj digjital dhe të mbrojë rendin ndërkombëtar, ajo duhet të ketë kontroll mbi sistemet kritike të pagesave dhe mbi infrastrukturën e të dhënave që i mbështet ato. Kjo do të thotë se euroja digjitale nuk duhet të mbështetet në ofrues amerikanë të cloud-it, si p.sh. Amazon Web Services. Alternativat evropiane në këtë fushë janë urgjentisht të nevojshme.
Një sistem publik pagesash
Euroja digjitale duhet të jetë një zgjidhje e sektorit publik. Përvoja e vendeve si Brazili dhe India ka treguar se sistemet kombëtare të pagesave digjitale mund të rrisin përfshirjen financiare dhe të ulin kostot për qytetarët dhe bizneset. Por kjo funksionon vetëm kur këto sisteme mbeten infrastrukturë publike, dhe jo kur kontrollohen nga kompani private të teknologjisë apo fintech. Prandaj, euroja digjitale duhet t’i rezistojë përpjekjeve të kompanive teknologjike për të krijuar forma të reja paraje private.
Pse duhet përfshirë zëri i punonjësve
Elementi më i rëndësishëm është që euroja digjitale të jetë gjithëpërfshirëse. Banka Qendrore Evropiane ka deklaruar se po bashkëpunon me shumë aktorë të ndryshëm, por në këtë proces duhet të përfshihen edhe punonjësit që do ta përdorin dhe zbatojnë këtë sistem çdo ditë. Punonjësit e bankave në të gjithë eurozonën do të kenë një rol kyç për t’u shpjeguar klientëve si funksionon euroja digjitale dhe për t’i ndihmuar ata gjatë përdorimit të saj. Po ashtu, sipas disa planeve të publikuara jozyrtarisht, punonjësit e postës mund të ndihmojnë njerëzit që nuk kanë aftësi digjitale ose nuk kanë një llogari bankare. Në të njëjtën kohë, euroja digjitale do të ndikojë në transaksionet e përditshme në supermarkete, dyqane rrobash dhe biznese të vogla. Kjo do të thotë se edhe punonjësit e sektorit të shitjes me pakicë janë në pozicionin më të mirë për të identifikuar problemet që në fillim dhe për të garantuar besueshmërinë e sistemit në afatgjatë.
Mundësi për bizneset e vogla
Përfshirja e punonjësve nuk është e rëndësishme vetëm për përdorimin e eurose digjitale. Ajo krijon edhe mundësi të reja për bizneset. Në sektorin financiar, institucionet e vogla tashmë përballen me presion për t’u bashkuar ose për t’u zhdukur nga tregu. Një euro digjitale e menaxhuar nga Banka Qendrore Evropiane mund të krijojë një fushë loje më të barabartë, duke forcuar rolin e bankave më të vogla. E njëjta gjë vlen edhe për tregtinë me pakicë. Ndërsa kompanitë e mëdha mund të përshtaten shpejt me ndryshimet teknologjike, bizneset e vogla dhe të mesme janë nën presion nga inflacioni, kostot në rritje dhe fuqia e platformave të mëdha online si Amazon. Një euro digjitale e projektuar mirë – me kosto të ulëta transaksioni dhe mbikëqyrje të fortë publike – mund të ulë varësinë nga sistemet private të pagesave dhe të krijojë një treg më të drejtë.
Roli i parasë cash
Megjithatë, paraja fizike nuk duhet të zhduket. Ajo mbetet e rëndësishme për mbrojtjen e privatësisë dhe autonomisë së qytetarëve. Cash-i gjithashtu mban në punë mijëra njerëz në sektorë si printimi i kartëmonedhave, transporti dhe siguria, dhe siguron përfshirje sociale për të moshuarit, familjet me të ardhura të ulëta dhe njerëzit që nuk përdorin smartphone apo internet. Ndërsa Parlamenti Evropian pritet të votojë këtë vit për projektin e euros digjitale – një hap i nevojshëm që Banka Qendrore Evropiane të mund ta emetojë atë – mbështetja politike për këtë ide tashmë është shprehur qartë. Institucionet evropiane duhet tani të përfshijnë sindikatat dhe përfaqësuesit e punonjësve si partnerë në këtë proces. Strukturat ekzistuese të dialogut social në sektorin bankar dhe atë të tregtisë mund të përdoren menjëherë për të ndërtuar një euro digjitale më të drejtë dhe më gjithëpërfshirëse. Nëse projekti realizohet me sukses, ai mund të përmirësojë cilësinë e vendeve të punës, të lehtësojë përdorimin e euros digjitale nga bizneset dhe të forcojë modelin evropian të ekonomisë së besimit dhe solidaritetit. Dhe nëse kjo qasje, që vendos vlerat demokratike dhe përfshirjen sociale në qendër, funksionon, ajo mund të shërbejë si shembull për pjesën tjetër të botës.
Esther Lynch është Sekretare e Përgjithshme e European Trade Union Confederation.
Oliver Roethig është Sekretar Rajonal i UNI Europa.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
