NASA planifikon misionin e parë bërthamor drejt Marsit deri në vitin 2028

NASA ka rikthyer vëmendjen tek Marsi me një projekt ambicioz që synon të realizojë një mision të ri deri në fund të vitit 2028. Sipas njoftimit zyrtar, bëhet fjalë për anijen e parë ndërplanetare të fuqizuar nga energjia bërthamore, e cila do të quhet “Space Reactor-1 Freedom”.

Qëllimi i këtij misioni është të testojë në praktikë një teknologji që prej kohësh konsiderohet premtuese, por që ende nuk është realizuar plotësisht: propulsioni elektrik bërthamor në hapësirën e thellë. NASA thekson se kjo teknologji mund të ofrojë një avantazh të madh për transportin e masave në distanca të gjata, duke qenë shumë më efikase dhe duke mundësuar misione që shkojnë përtej zonave ku energjia diellore nuk është më e mjaftueshme.

Sapo të arrijë në Mars, anija pritet të dërgojë tre helikopterë të vegjël, të ngjashëm me Ingenuity, të cilët do të vazhdojnë eksplorimin e sipërfaqes së planetit të kuq. Përmes këtij misioni, NASA synon jo vetëm të demonstrojë funksionimin e teknologjisë bërthamore në hapësirë, por edhe të krijojë bazën për përdorimin e saj në misionet e ardhshme, si për shtytje ashtu edhe për furnizim me energji në sipërfaqe dhe për udhëtime afatgjata.

Lexo edhe: Siguria kibernetike nuk është më opsion, Tirana mbledh liderët e financave dhe teknologjisë

Ideja për përdorimin e energjisë bërthamore në udhëtimet drejt Marsit nuk është e re dhe daton që nga vitet 1950, por realizimi i saj ka qenë gjithmonë sfidues. Një nga vështirësitë kryesore lidhet me sigurimin e uraniumit të pasuruar, i cili është thelbësor për funksionimin e reaktorëve. Në thelb, ekzistojnë dy qasje kryesore për këtë teknologji: njëra përdor reaktorin për të ngrohur një gaz si hidrogjeni dhe për të krijuar shtytje, ndërsa tjetra përdor energjinë e prodhuar për të furnizuar motorë elektrikë, siç është rasti i këtij misioni.

Në teori, të dyja këto metoda janë më efikase sesa raketat tradicionale kimike, pasi mund të prodhojnë më shumë shtytje me më pak karburant dhe të funksionojnë edhe në distanca shumë të mëdha nga Dielli. Megjithatë, sfidat teknike dhe ekonomike mbeten të konsiderueshme.

Në vitin 2023, NASA kishte nisur një bashkëpunim me DARPA dhe kompaninë Lockheed Martin për të zhvilluar një sistem të ngjashëm në kuadër të programit DRACO. Por ky projekt u anulua në vitin 2025, pasi analizat treguan se përfitimet e pritshme mund të mos ishin aq të mëdha sa mendohej fillimisht. Një tjetër faktor që ndikoi në këtë vendim ishte ulja e vazhdueshme e kostove të lëshimit në hapësirë, e nxitur kryesisht nga zhvillimet e kompanisë SpaceX dhe raketës së saj Starship.

Megjithatë, pavarësisht këtyre sfidave dhe dyshimeve, NASA duket e vendosur të çojë përpara këtë mision të ri. Nëse realizohet me sukses, ai mund të shënojë një hap të rëndësishëm drejt një epoke të re të eksplorimit hapësinor dhe të afrojë njerëzimin më shumë se kurrë me Marsin.