Çdo muaj, qindra miliona përdorues hyjnë në Pinterest për të kërkuar stilet më të fundit. Një faqe e quajtur “gjërat më qesharake” është e mbushur me ide të çuditshme që frymëzojnë krijuesit: Crocs të kthyer në vazo lulesh, grim në formë hamburgeri, apo shtëpi prej “buke xhenxhefili” të ndërtuara nga perime. Por ajo që shumë blerës potencialë nuk e dinë, është se teknologjia që qëndron pas këtyre rekomandimeve nuk është domosdoshmërisht amerikane. Pinterest po eksperimenton me modele kineze të inteligjencës artificiale për të përmirësuar motorin e tij të rekomandimeve.
“Ne praktikisht e kemi kthyer Pinterest-in në një asistent blerjeje të fuqizuar nga AI,” më tha CEO i kompanisë, Bill Ready. Sigurisht, kompania me bazë në San Francisko mund të përdorte lehtësisht laboratorë amerikanë të AI-së për teknologjinë e saj “pas skenës”. Por që nga lançimi i modelit kinez DeepSeek R-1 në janar 2025, teknologjia kineze e AI-së po bëhet gjithnjë e më shumë pjesë e Pinterest-it. Ready e quan këtë një moment kthese, të ashtuquajturin “momenti DeepSeek”. “Ata vendosën ta hapin kodin (open source), dhe kjo ndezi një valë modelesh open-source,” tha ai.
Konkurrentë të tjerë kinezë përfshijnë Qwen të Alibaba-s dhe Kimi të Moonshot, ndërsa edhe ByteDance, kompania mëmë e TikTok, po zhvillon teknologji të ngjashme. CTO i Pinterest, Matt Madrigal, thotë se forca e këtyre modeleve qëndron te fakti se ato mund të shkarkohen dhe personalizohen lirshëm nga kompani si e tij, gjë që nuk ndodh me shumicën e modeleve amerikane, si ato të OpenAI (që zhvillon ChatGPT). “Teknikat open-source që përdorim për të trajnuar modelet tona të brendshme janë 30% më të sakta se modelet standarde që ofrohen në treg,” thotë Madrigal. Dhe kjo vjen edhe me një kosto shumë më të ulët, ndonjëherë deri në 90% më pak krahasuar me modelet pronësore që preferohen nga zhvilluesit amerikanë të AI-së.
Lexo edhe: Zgjohesh i lodhur edhe pse ke fjetur? Ja armiku i padukshëm që po të shteron energjinë
“Të shpejta dhe të lira”
Pinterest nuk është aspak i vetmi biznes amerikan që po mbështetet në teknologjinë kineze të AI-së. Këto modele po përdoren gjithnjë e më shumë nga kompani të mëdha, përfshirë ato në listën Fortune 500. CEO i Airbnb, Brian Chesky, i tha Bloomberg në tetor se kompania e tij mbështetet “shumë” te modeli Qwen i Alibaba-s për agjentin e shërbimit ndaj klientit të bazuar në AI. Arsyet? Tre shumë të thjeshta: “është shumë i mirë”, “i shpejtë” dhe “i lirë”.
Një tjetër tregues është Hugging Face, platforma kryesore ku zhvilluesit shkarkojnë modele të gatshme AI, përfshirë ato nga Meta dhe Alibaba. Jeff Boudier, i cili zhvillon produkte në këtë platformë, thotë se faktori i kostos është vendimtar për startup-et e reja. “Nëse shikon modelet më të njohura në Hugging Face, ato më të shkarkuara dhe më të pëlqyera, shpeshherë modelet kineze zënë shumë nga vendet e para,” shpjegon ai. “Ka javë kur katër nga pesë modelet më të përdorura janë nga laboratorë kinezë.”
Në shtator, Qwen i kaloi modelet Llama të Meta-s për t’u bërë familja më e shkarkuar e modeleve gjuhësore të mëdha në Hugging Face. Meta kishte lançuar Llama-n si modele open-source në vitin 2023 dhe, deri në ardhjen e DeepSeek dhe modeleve të Alibaba-s, ato konsideroheshin zgjedhja kryesore për zhvilluesit. Por lançimi i Llama 4 vitin e kaluar i zhgënjeu shumë zhvillues. Raportohet se Meta po përdor modele open-source nga Alibaba, Google dhe OpenAI për të trajnuar një gjeneratë të re modelesh që pritet të dalë këtë pranverë. Airbnb, nga ana e saj, përdor disa modele njëkohësisht, përfshirë edhe amerikane, të cilat i hoston në infrastrukturën e vet. Sipas kompanisë, të dhënat nuk ndahen kurrë me zhvilluesit e modeleve.
Suksesi kinez
Në fillim të vitit 2025, konsensusi ishte se, pavarësisht miliardave të investuara nga kompanitë amerikane, Kina po rrezikonte të kalonte përpara. “Sot kjo nuk është më historia,” thotë Boudier. “Tani, modeli më i mirë është një model open-source.” Një raport i publikuar muajin e kaluar nga Universiteti Stanford tregon se modelet kineze të AI-së “duket se kanë arritur ose madje kanë kaluar përpara” homologëve të tyre globalë, si në aftësi, ashtu edhe në përdorim.
Në një intervistë për BBC-në, ish-zëvendëskryeministri britanik Sir Nick Clegg tha se kompanitë amerikane janë tepër të përqendruara te ndjekja e një AI-je që një ditë mund të tejkalojë inteligjencën njerëzore. Clegg u largua vitin e kaluar nga posti i tij si drejtues i çështjeve globale në Meta. Ndërkohë, Mark Zuckerberg ka premtuar miliarda dollarë për arritjen e asaj që ai e quan “superinteligjencë”.
Disa ekspertë i quajnë këto ambicie të paqarta, duke i dhënë Kinës një avantazh për të dominuar hapësirën e AI-së open-source. “Këtu qëndron ironia,” thotë Sir Nick. Në garën mes “autokracisë më të madhe në botë” dhe “demokracisë më të madhe në botë”, Kinës dhe SHBA-së, Kina po bën më shumë për të demokratizuar teknologjinë për të cilën po konkurrojnë. Raporti i Stanford-it sugjeron gjithashtu se suksesi i Kinës lidhet pjesërisht me mbështetjen shtetërore për zhvillimin e modeleve open-source.
Nga ana tjetër, kompani amerikane si OpenAI janë nën presion të madh për të rritur të ardhurat dhe për t’u bërë fitimprurëse, dhe tashmë po orientohen drejt reklamave. OpenAI publikoi dy modele open-source verën e kaluar, për herë të parë pas vitesh, por shumicën e burimeve i ka përqendruar te modelet pronësore.
CEO i OpenAI, Sam Altman, më tha në tetor se kompania po investon agresivisht në kapacitete llogaritëse dhe marrëveshje infrastrukturore. “Të ardhurat do të rriten shumë shpejt, por duhet të prisni që ne të investojmë jashtëzakonisht shumë në trajnimin e modelit të ardhshëm, dhe atij pas tij, dhe atij pas tij,” tha ai.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
