Inteligjenca artificiale nuk po trondit vetëm industrinë e filmit. Hollivudi është vetëm një shembull i një transformimi shumë më të gjerë që pritet të prekë pothuajse çdo sektor krijues dhe informativ. Pa një menaxhim të kujdesshëm dhe njerëzor, kjo teknologji mund të shkaktojë dhimbje të mëdha sociale dhe ekonomike. Shkrimi letrar, fotografia komerciale, radio, muzika dhe, më alarmantja, gazetaria dhe mediat tradicionale po përballen me një përplasje të pashmangshme.
AI po vjen për gjithçka që quhet “përmbajtje”: nga reklamat dhe romanet te filmat dhe lajmet. Rezultati, në një të ardhme shumë të afërt, ka gjasa të jetë njëkohësisht tronditës, mahnitës, shqetësues dhe frymëzues. Do të ketë jo vetëm “shkatërrim krijues”, por edhe shkatërrim të thjeshtë.
Transformimi i Hollivudit
Industria e filmit dhe televizionit ka qenë në tkurrje prej vitesh për shkak të formave të reja të shpërndarjes së mediave si streaming-u, YouTube, TikTok, kamerat e lira dhe prodhimi dixhital. Megjithatë, deri tani, mënyra bazë e prodhimit të filmave nuk kishte ndryshuar rrënjësisht: kamerat ishin reale, aktorët ishin njerëz dhe xhirimet ndodhnin në botën fizike.
Kjo po ndryshon me shpejtësi. Në këtë valë të re, pionierët janë kryesisht startup-e të vogla, jo studiot tradicionale. Kompani si Runway, Arcana, Flick, Koyal dhe Zingroll po shtyjnë kufijtë e filmit me AI. Asnjë studio e madhe, producent apo distributor tradicional nuk është në pararojë të prodhimit filmik me AI. Kur drejtuesit e këtyre startup-eve pyeten se sa kohë do të duhet që një person pa njohuri teknike të krijojë një film të plotë me AI, përgjigjet zakonisht variojnë nga një deri në tre vjet — mesatarisht rreth dy. Për reklama dhe filma të shkurtër, kjo është tashmë realitet.
Startup-i ukrainas HOLYWATER u mundëson përdoruesve të krijojnë filma të shkurtër vertikalë për telefon duke përdorur AI për të gjeneruar mijëra histori tekstuale dhe duke i shndërruar ato në video bazuar në popullaritetin e tyre. Të ardhurat e kompanisë kanë kaluar 100 milionë dollarë dhe po dyfishohen çdo vit.
Edhe industria globale e reklamave prej 600 miliardë dollarësh po ndryshon rrënjësisht. Higgsfield, një startup i themeluar në vitin 2023, po rritet me ritme të jashtëzakonshme dhe pritet të kalojë 1 miliard dollarë të ardhura këtë vit. Për seriale dhe filma me buxhete të mëdha, teknologjia ende nuk është plotësisht e gatshme. Por brenda një dekade, aktorët, operatorët e kamerës, dizajnerët e kostumeve, regjisorët artistikë dhe skautët e lokacioneve mund të bëhen pjesë e së kaluarës.
Ndërkohë, shumica e studiove tradicionale po reagojnë minimalisht. Sindikatat e aktorëve dhe skenaristëve po kundërshtojnë pothuajse çdo përdorim të AI, një qasje që ka shumë gjasa të jetë e pamjaftueshme për të ndalur këtë transformim teknologjik. Shumë profesionistë tashmë po largohen nga industria.
Lexo edhe: Pse kompanitë teknologjike po e zhvendosin vëmendjen drejt hapësirës?
Jo vetëm Hollivudi
Të njëjtat tendenca po shfaqen në shkrimin e librave, fotografinë komerciale, radion dhe muzikën. Startupe si Udio, Suno dhe Mozart po i lejojnë njerëzit pa trajnim muzikor të krijojnë këngë profesionale me AI. Këto kompani janë përballur me padi për shkelje të të drejtave të autorit, por kompanitë tradicionale muzikore nuk po udhëheqin inovacionin, ato po fokusohen kryesisht në procese gjyqësore.
Çfarë vjen pas shkatërrimit?
Pavarësisht rreziqeve, AI ka potencial të jashtëzakonshëm krijues. Në teorinë ideale, një autor mund të shkruajë një skenar, ta dërgojë në një “studio AI” dhe të marrë një version fillestar të filmit, duke e përmirësuar më pas pa nevojën për financime të mëdha, ndërhyrje të egove artistike apo rreziqe fizike në xhirime. Megjithatë, kjo kërkon ligje të reja për mbrojtjen e të drejtave të autorit, jo vetëm për artistët tradicionalë, por edhe për ata që përdorin AI si mjet krijues. Arti i krijuar me AI duhet të ketë mbrojtje ligjore, ashtu si arti i krijuar me mjete tradicionale.
Në të njëjtën kohë, pritet një përmbytje e përmbajtjeve mediokre: miliona libra, këngë dhe filma të krijuar me AI, si dhe një rritje e përmbajtjeve toksike, pornografike apo manipuluese.
Rreziku më i madh: gazetaria
Këtu pasojat mund të jenë më të thella. Gazetaria tashmë është goditur rëndë nga interneti dhe rrjetet sociale. Reklamat tradicionale janë zhdukur, klikimet janë bërë më të rëndësishme se cilësia, dhe lajmet e rreme janë përhapur masivisht. Disa media serioze kanë mbijetuar dhe madje janë forcuar, si The New York Times, Financial Times, The Guardian, Bloomberg, Reuters dhe AP. Por ato arrijnë vetëm një pjesë të vogël të publikut dhe janë shumë të shtrenjta për t’u prodhuar. AI po e ndryshon këtë peizazh. Deepfake-t po bëhen gjithnjë e më të sofistikuara dhe mund të jenë të padallueshme nga realiteti. Modele open-source mund të përdoren për propagandë dhe manipulim masiv.
Në vend që të lexojnë një gazetë, njerëzit mund të pyesin një model AI, i cili është më i shpejtë, më i personalizuar dhe shumë më i lirë. Ndërsa një abonim në ChatGPT kushton rreth 10 dollarë në muaj, një abonim në New York Times mund të arrijë 25 dollarë ose më shumë. Modelet e AI shpesh përdorin punën e gazetarëve pa i kompensuar ata. Anthropic ka paguar 1.5 miliardë dollarë pas një padie nga Autorët. New York Times ka paditur OpenAI dhe Microsoft, ndërsa Chicago Tribune ka paditur Perplexity. Pa kompensim të drejtë, ekziston rreziku që AI të shkatërrojë burimet e veta të informacionit.
Kriza e mediave tradicionale
Shumica e mediave tradicionale kanë bërë shumë pak për t’u përshtatur me AI. As New York Times, as Financial Times, as Guardian nuk kanë një chatbot të avancuar për abonentët e tyre. Funksionet e kërkimit në faqet e tyre janë shpesh inferiore krahasuar me ChatGPT ose Google. Përkthimet gjithashtu mbeten të kufizuara. Lexuesit që flasin gjuhë si arabisht, japonisht, polonisht, ukrainisht apo vietnamezçe kanë akses të kufizuar në shumë media prestigjioze, gjë që është paradoksale në epokën e AI.
Përplasja e fuqive ekonomike
New York Times gjeneron më pak se 3 miliardë dollarë të ardhura vjetore. Financial Times, Guardian dhe Economist së bashku kanë më pak se 2 miliardë. Në krahun tjetër, Google ka rreth 400 miliardë dollarë të ardhura, Microsoft 300 miliardë, Amazon 700 miliardë dhe Apple 400 miliardë. Vetëm fitimet e Google tejkalojnë 100 miliardë dollarë në vit.
Në këtë kontekst, mediat tradicionale janë shumë më të dobëta ekonomikisht dhe rrezikojnë të humbasin ndikimin nëse nuk përshtaten shpejt.
Çfarë mund të bëhet?
Shpresa mbetet që gjykatat dhe qeveritë të detyrojnë kompanitë e AI të kompensojnë drejt krijuesit dhe gazetarët, që gazetaria cilësore të mbrohet dhe që të lindë një formë e re e mediave të besueshme të mbështetura nga AI. Megjithatë, ekziston edhe frika se kjo mund të mos ndodhë në kohë.
Charles Ferguson është investitor engjëll, partner në gjashtë fonde AI dhe investitor në kompani si Apple, Microsoft, Nvidia dhe startup-e si Perplexity, Etched dhe CopilotKit.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
