Nga Fatih Birol, Nandan Nilekani – Sistemet e energjisë në mbarë botën po i nënshtrohen transformimeve të thella dhe të shpejta, të cilat do t’i ndryshojnë ato ndjeshëm brenda një dekade. Një ndër nxitësit kryesorë është elektrifikimi në rritje i ekonomisë globale. Jo vetëm që më shumë njerëz po adoptojnë automjete elektrike, pompa nxehtësie dhe pajisje të mençura (të ndërlidhura digjitalisht); po asistojmë gjithashtu një rritje të shpërthyeshme në ndërtimin e qendrave të të dhënave, shumë prej të cilave fuqizojnë inteligjencën artificiale dhe kërkojnë sasi të mëdha energjie. Si rrjedhojë, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka parashikuar që kërkesa për energji elektrike do të rritet gjashtë herë më shpejt se kërkesa totale për energji deri në vitin 2035.
Edhe ana e furnizimit të sektorit të energjisë po evoluon me ritme të shpejta. Burimet e rinovueshme, veçanërisht ato solare, pritet të luajnë role gjithnjë e më të rëndësishme në sistemet e energjisë globalisht. Këto prirje dhe teknologji mund të sjellin më shumë pavarësi energjetike dhe më pak emetime, nëse politikat dhe infrastruktura e duhur janë në vend. Por ato shtojnë një shtresë kompleksiteti në menaxhimin e rrjetit, pasi operatorët duhet të marrin parasysh flukse të ndryshueshme energjie duke garantuar njëkohësisht besueshmëri dhe përballueshmëri për konsumatorët.
Rrjetet duhet gjithashtu të furnizojnë më shumë vende dhe pajisje. Deri në vitin 2030, shtëpitë dhe bizneset do të kenë mbi 30 miliardë pajisje të lidhura digjitalisht, dyfishin e numrit aktual. Për të mbajtur ritmin, fleksibiliteti i sistemeve të energjisë, aftësia për t’iu përgjigjur në kohë luhatjeve të furnizimit dhe kërkesës duhet të rritet shumë më shpejt nga sa parashihet sot.
Digjitalizimi mund të jetë çelësi për të mbyllur këtë boshllëk, edhe pse sjell sfida të reja. Mjetet digjitale që optimizojnë sistemet e energjisë mund të rrisin efikasitetin, të përmirësojnë përballueshmërinë dhe të forcojnë sigurinë energjetike. Inteligjenca artificiale, në veçanti, ka potencial të madh për të forcuar dhe thjeshtuar sistemet elektrike. Siç tregojnë studimet e fundit, modelet dhe mjetet ekzistuese mund të parashikojnë më mirë prodhimin nga burimet e varura nga kushtet atmosferike, të ndihmojnë në balancimin e furnizimit dhe kërkesës gjatë ditës dhe të zbulojnë e korrigjojnë anomalitë infrastrukturore në kohë reale.
Por që këto mundësi të shfrytëzohen plotësisht, disa sfida duhen menaxhuar. Edhe kur shumica e teknologjive të reja në anën e furnizimit dhe kërkesës janë të afta digjitalisht duke nënkuptuar potencialin për t’u lidhur me sisteme të tjera, ato shpesh funksionojnë të izoluara. Ato përdorin dizajne të pronësuara, mungesë ndërfaqesh të standardizuara dhe funksionalitet të pamjaftueshëm për të bashkëvepruar në mënyrë dinamike me rrjetin. Kjo fragmentim krijon joefikasitet, rrit kostot, frenon inovacionin dhe e vështirëson shfrytëzimin e përfitimeve të digjitalizimit në një shkallë më të gjerë.
Pikërisht për këtë arsye nuk mjafton që sistemet tona të energjisë të jenë të pajisura me kapacitete digjitale; ato duhet të bëhen të ndërveprueshme, në mënyrë që teknologjitë e reja të integrohen pa pengesa. Kur çdo nyje në rrjet komunikon në mënyrë efektive, menaxhimi i sistemit mund të arrijë rezultatet e synuara më shpejt.
Lexo edhe: Analiza e Eurostat 2025: Shqiptarët paguajnë më shumë se rajoni për energjinë elektrike
Nëse zbatohet si duhet, ndërveprueshmëria më e madhe mes teknologjive digjitale, si në anën e kërkesës ashtu edhe në atë të furnizimit, mund të sjellë përfitime reale. Karikuesit inteligjentë të automjeteve elektrike mund të zhvendosin ngarkimin në periudhat kur prodhimi nga burimet e rinovueshme është i lartë. Termostatet dhe pajisjet moderne mund t’i përgjigjen sinjaleve të çmimeve në kohë reale, duke ulur konsumin në orët e pikut. Panelet diellore mbi çati mund të grumbullohen për t’i dhënë energji rrjetit kur është e nevojshme. Me kornizat e duhura, këto burime mund të funksionojnë së bashku dhe të avancojnë drejt objektivave energjetike të vendeve dhe komuniteteve.
Nëse nuk bëjmë më shumë për të siguruar ndërveprueshmëri, rrezikojmë një të ardhme me potencial të shpërdoruar, mundësi të humbura, investime të bllokuara dhe kërcënime gjithnjë e më të mëdha për sigurinë energjetike. Sulmet kibernetike ndaj shërbimeve energjetike janë më shumë se trefishuar gjatë katër viteve të fundit, dhe tani inteligjenca artificiale po i bën ato më të sofistikuara. Megjithatë, dimë që sistemet ndërvepruese, të ndërtuara mbi standarde të përbashkëta, janë më të qëndrueshme ndaj këtyre kërcënimeve.
Për këtë arsye, ne bëjmë thirrje që qeveritë dhe industria të bashkëpunojnë drejt ndërtimit të sistemeve energjetike të digjitalizuara, të forta dhe të sigurta. Më shumë se kurrë, nevojitet një vizion i përbashkët dhe planifikim afatgjatë. Propozimet e fundit për një Rrjet Digjital të Energjisë synojnë krijimin e një boshti të unifikuar digjital për ekosistemin energjetik, duke prezantuar identitet universal, lexueshmëri nga makinat dhe verifikueshmëri. Këto karakteristika, që mundësojnë transaksione energjetike transparente, të besueshme dhe të ndërveprueshme, duhet të merren seriozisht.
Duke u mbështetur mbi këto ide, India ka ndërmarrë tashmë një hap të matur përpara me nisjen e India Energy Stack. Ky sistem synon të ndërtojë një infrastrukturë publike digjitale që mundëson identifikim dhe shkëmbim vlere ndërmjet aktorëve dhe aseteve të shumta përmes specifikimeve dhe standardeve të njëjta.
Sistemet energjetike do të vazhdojnë të transformohen, me ose pa drejtimin tonë. Duhet të veprojmë tani për të siguruar që këto sisteme të pasqyrojnë zgjedhje të menduara dhe të shërbejnë për të gjithë.
*Fatih Birol është Drejtor Ekzekutiv i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Nandan Nilekani, bashkëthemelues dhe kryetar i Infosys, është Kryetar Themelues i UIDAI (Aadhaar).
Copyright: Project Syndicate, 2025 / www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
