Rritje rekord e eksporteve bujqësore, por vlera nuk ndjek të njëjtin ritëm

Nga Pellumb Qosej – Eksportet e frutave dhe perimeve po zgjerohen me shpejtësi në volum, por rritja e vlerës mbetet më e kufizuar.

Eksportet bujqësore të Shqipërisë shënuan rritje të fortë gjatë dhjetë muajve të parë të vitit 2025, me shtim dyshifror si në volum ashtu edhe në vlerë. Gjatë pesë viteve të fundit, sasia totale e ushqimeve të eksportuara është rritur nga rreth 905 mijë tonë në vitin 2021 në afërsisht 1.1 milion tonë në vitin 2025, duke përfaqësuar një rritje prej 21.6 për qind.

Edhe vlera e eksporteve ka ndjekur një trajektore në rritje, duke arritur kulmin në vitin 2023 me 79 miliardë lekë (rreth 660 milionë euro), përpara se të ulej lehtë dhe të stabilizohej në rreth 75 miliardë lekë (625 milionë euro) në vitin 2025. Pavarësisht këtij trendi pozitiv, rritja mbetet e pabalancuar, pasi vëllimet më të larta ende nuk janë përkthyer në rritje proporcionale të vlerës apo në qëndrueshmëri afatgjatë për sektorin.

Bujqësia vazhdon të luajë një rol qendror në ekonominë shqiptare, duke kontribuar me rreth 18–20 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto, duke punësuar rreth 40–45 për qind të popullsisë dhe duke përfaqësuar afërsisht 8–11 për qind të eksporteve totale. Brenda këtij kuadri, frutat dhe perimet janë një shtyllë kryesore, duke përbërë rreth 20 për qind të prodhimit bujqësor dhe deri në 36 për qind të eksporteve bujqësore.

Ndërsa tregjet e eksportit zgjerohen, prodhimet e freskëta shqiptare po pozicionohen gjithnjë e më mirë në Bashkimin Europian, veçanërisht në kategoritë ku vendi gëzon avantazhe të qarta krahasuese. Domatet, kastravecat, arrat, frutat e freskëta, shalqinjtë dhe ullinjtë e përpunuar mbeten ndër produktet më konkurruese, falë kushteve të favorshme klimatike, kostove relativisht të ulëta të prodhimit dhe afërsisë gjeografike me tregjet europiane.

Lexo edhe: Shqipëria në BIOFACH 2026: Pesë kompani promovojnë produktet e qëndrueshme

Sektori karakterizohet nga një dualizëm i theksuar. Nga njëra anë qëndron segmenti i orientuar drejt eksportit, i dominuar nga ferma më të mëdha dhe moderne, të integruara në zinxhirët europianë të furnizimit dhe të mbështetura nga kontrata afatgjata dhe certifikime ndërkombëtare. Nga ana tjetër, ekziston një strukturë më tradicionale me ferma të vogla familjare, me mbështetje të kufizuar financiare, shumë prej të cilave po reduktojnë gradualisht prodhimin ose po dalin nga sektori.

Kjo ndarje ka forcuar rolin e Shqipërisë si furnizues për segmente të specializuara eksporti, ndërsa tregu i brendshëm është bërë gjithnjë e më i varur nga importet e frutave dhe perimeve.

Rritja më e fortë e eksporteve është regjistruar në tregjet e BE-së, ku importet e produkteve bujqësore shqiptare janë rritur ndjeshëm gjatë pesë viteve të fundit. Midis viteve 2021 dhe 2025, Gjermania ka shënuar rritje prej rreth 97 për qind, Polonia 106 për qind, Rumania 66 për qind dhe Suedia deri në 145 për qind, çka tregon një prani gjithnjë në rritje të frutave dhe perimeve shqiptare në Europën Veriore dhe Qendrore.

Në rajon, Serbia mbetet destinacioni kryesor për perimet, duke përfaqësuar rreth 21 për qind të eksporteve në këtë kategori. Në të kundërt, eksportet drejt Kosovës kanë rënë me rreth 9.5 për qind, ndërsa Maqedonia e Veriut ka shënuar një rënie më të theksuar prej rreth 24 për qind, duke nënvizuar një humbje graduale të momentit në tregjet tradicionale fqinje.

Italia, historikisht një nga destinacionet më të rëndësishme për prodhimet bujqësore shqiptare, ka regjistruar një rënie të ndjeshme prej rreth 38 për qind, duke sinjalizuar konkurrencë në rritje dhe presion të vazhdueshëm mbi çmimet. Mali i Zi mbetet i vetmi treg me suficit të qëndrueshëm tregtar për Shqipërinë, megjithëse me rritje më të moderuar krahasuar me destinacionet e BE-së.

Nga ana pozitive, sektori ka përfituar nga rritja e fortë e volumit të eksporteve, përmirësimi i aksesit në tregjet e BE-së dhe investimet në sera moderne, sisteme ujitjeje, kapacitete magazinimi frigoriferik dhe certifikime ndërkombëtare. Kontratat afatgjata me kompanitë eksportuese kanë sjellë më shumë stabilitet për prodhuesit e mëdhenj.

Megjithatë, dobësitë strukturore mbeten të dukshme. Eksportet vazhdojnë të dominohen nga produkte me vlerë relativisht të ulët, si perimet bazë, të cilat ndikojnë negativisht në çmimin mesatar për kilogram. Prodhuesit e vegjël përballen me akses të kufizuar në subvencione dhe humbje të larta pas korrjes, ndërsa importet ushqimore vijojnë të rriten, duke nënvizuar brishtësinë e bazës së furnizimit vendas.

Klima e favorshme e Shqipërisë dhe afërsia me tregjet rajonale ende të pazhvilluara ofrojnë baza solide për rritje të mëtejshme në sektorin e frutave dhe perimeve. Zhvillimet e fundit reflektojnë një diversifikim gradual të investimeve bujqësore dhe përmirësime në zinxhirët e vlerës, duke lidhur më ngushtë prodhuesit vendas me tregjet ndërkombëtare. Megjithatë, për të shfrytëzuar plotësisht këtë potencial, mbetet thelbësor investimi i targetuar në infrastrukturë, teknologji dhe logjistikë.

Nuk ka dyshim se eksportet bujqësore të Shqipërisë po zgjerohen me shpejtësi në volum, por rritja e vlerës mbetet më e kufizuar. Kjo konfirmon se rritja po udhëhiqet më shumë nga sasia sesa nga shtimi i vlerës së shtuar.

Frutat dhe perimet mbeten strategjike për ekonominë shqiptare, duke përbërë më shumë se një të tretën e eksporteve bujqësore dhe rreth një të pestën e prodhimit bujqësor total. Një zhvendosje graduale drejt produkteve me vlerë më të lartë, përpunimit më të thelluar, standardeve më të forta të cilësisë dhe pozicionimit më të qartë në treg do të jetë vendimtare për të përmirësuar balancën mes volumit dhe vlerës. Me kuadrin e duhur politik dhe investime të vazhdueshme, sektori shqiptar i frutave dhe perimeve ka potencialin të kalojë përtej rritjes së drejtuar nga sasia dhe të forcojë pozicionin e tij si furnizues i besueshëm në tregjet europiane.

*Pellumb Qosej është konsulent për Zhvillim Biznesi dhe Promovim të Eksporteve

Fruitnet.com / Përshtati: BusinessMag