Shkencëtarët kanë arritur të rrisin qiqra në një tokë të simuluar të Hënës, duke hapur mundësinë që në të ardhmen astronautët të mund të kultivojnë ushqim direkt në sipërfaqen hënore. Ky zbulim vjen në një moment kur agjencitë hapësinore, përfshirë NASA-n, po përgatiten për misione të reja drejt Hënës në kuadër të programit Artemis dhe po kërkojnë zgjidhje praktike për një nga sfidat më të mëdha të jetës në hapësirë: furnizimin me ushqim.
Studimi është realizuar nga studiues të University of Texas at Austin në bashkëpunim me Texas A&M University dhe është publikuar në revistën shkencore Scientific Reports. Në këtë kërkim, shkencëtarët arritën për herë të parë të rrisin dhe të korrin qiqra në një material të krijuar për të imituar tokën e Hënës.
Sipërfaqja e Hënës është e mbuluar nga një material pluhuror i quajtur regolit. Ndryshe nga toka në Tokë, ky material nuk përmban mikroorganizma dhe materie organike, elemente thelbësore për rritjen e bimëve. Edhe pse përmban disa minerale dhe lëndë ushqyese që mund të përdoren nga bimët, regolit ka gjithashtu metale të rënda që mund të dëmtojnë zhvillimin e tyre. Për këtë arsye, rritja e bimëve në këtë mjedis konsiderohet një sfidë e madhe shkencore.
Për të testuar nëse kulturat bujqësore mund të rriten në këto kushte, studiuesit përdorën një tokë të simuluar hënore të prodhuar nga Exolith Labs, e cila është projektuar për të pasqyruar sa më shumë përbërjen e mostrave të tokës së Hënës të sjella në Tokë gjatë misioneve Apollo. Për të përmirësuar kushtet e rritjes, ata e përzien këtë material me vermikompost, një pleh natyral i krijuar nga krimbat e tokës gjatë përpunimit të mbetjeve organike. Ky kompost është i pasur me lëndë ushqyese dhe mikroorganizma që ndihmojnë shëndetin e bimëve.
Në një mision hapësinor, krimbat mund të përdoren për të krijuar kompost duke përpunuar mbetje të ndryshme, si mbetjet e ushqimit, rrobat prej pambuku apo materiale higjienike të përdorura. Para mbjelljes, farat e qiqrave u trajtuan gjithashtu me kërpudha të dobishme të quajtura mykorizë arbuskulare. Këto kërpudha krijojnë një marrëdhënie bashkëpunimi me rrënjët e bimëve, duke i ndihmuar ato të thithin më mirë lëndët ushqyese dhe duke ulur përthithjen e metaleve të rënda nga toka.
Rezultatet e eksperimentit treguan se qiqrat mund të rriten me sukses në përzierje që përmbajnë deri në 75 për qind tokë të simuluar hënore. Kur përqindja e kësaj toke ishte më e lartë, bimët filluan të përballen me stres dhe u thanë më shpejt. Gjithashtu u vu re se bimët e trajtuara me kërpudhat mbrojtëse mbijetuan më gjatë dhe u zhvilluan më mirë se ato që nuk kishin këtë trajtim. Një zbulim interesant ishte se kërpudhat arritën të përshtaten me tokën e simuluar hënore, gjë që sugjeron se në një sistem bujqësor në Hënë ato mund të kenë nevojë të vendosen vetëm një herë.
Megjithatë, edhe pse rritja dhe korrja e qiqrave në këtë tokë përfaqëson një arritje të rëndësishme, shkencëtarët theksojnë se ende ka shumë pyetje që duhet të marrin përgjigje. Një nga çështjet kryesore është nëse bimët thithin metale të dëmshme nga toka dhe nëse qiqrat e prodhuara në këto kushte janë të sigurta dhe të ushqyeshme për astronautët. Studiuesit po analizojnë gjithashtu nëse këto kultura përmbajnë vlerat ushqyese që do t’u nevojiteshin njerëzve gjatë qëndrimeve të gjata në hapësirë.
Projekti fillimisht u financua nga vetë studiuesit, por më pas mori mbështetje nga një grant kërkimor i NASA-s, i cili synon të avancojë studimet mbi prodhimin e ushqimit për misionet e ardhshme në Hënë. Nëse kërkimet vazhdojnë me sukses, bujqësia jashtë Tokës mund të bëhet një realitet dhe qiqrat mund të jenë ndër ushqimet e para që do të kultivohen në një koloni të ardhshme njerëzore në Hënë.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
