Europa mund të përballet me një rikthim të detyruar drejt energjisë bërthamore, ndërsa krizat gjeopolitike dhe kostot e larta të energjisë po riformësojnë strategjinë energjetike të kontinentit.
Me Bashkimin Europian që ende importon mbi 50% të energjisë së tij dhe përballet me fatura të vazhdueshme të larta për energjinë elektrike, debati mbi rilindjen e energjisë bërthamore është rikthyer fuqishëm në qendër të vëmendjes.
Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit, në sfondin e luftës së vazhdueshme me Iranin, ka çuar në rritje të ndjeshme të çmimeve të energjisë, duke ekspozuar edhe një herë dobësitë strukturore të Europës.
Si pasojë, sovraniteti energjetik është kthyer në prioritet në Bruksel. Këtë muaj, Komisioni Europian prezantoi një paketë të gjerë iniciativash të lidhura me energjinë bërthamore, pjesë e një strategjie më të gjerë energjetike.
Sipas të dhënave të Eurostat, prodhimi primar i energjisë në Europë vazhdon të dominohet nga nafta dhe derivatet e saj, ndërsa burimet e rinovueshme përbëjnë mbi 45% të prodhimit. Megjithatë, përzierja energjetike mbetet thellësisht e varur nga importet: rreth 38% nga produktet e naftës dhe 21% nga gazi natyror.
Kriza e fundit në Lindjen e Mesme ka shtuar miliarda euro në faturën e importit të energjisë, duke rikujtuar tronditjen e çmimeve në vitin 2022 pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia.
Edhe në periudha më të qeta, familjet dhe bizneset europiane paguajnë ndër çmimet më të larta të energjisë në botë, me Gjermaninë, Belgjikën dhe Danimarkën që kryesojnë renditjen.
Një kthesë strategjike drejt bërthamorës
Zhvillimi i energjisë bërthamore është një proces afatgjatë dhe nuk ofron zgjidhje të menjëhershme, por ngjarjet e fundit kanë detyruar liderët europianë të rishqyrtojnë të ardhmen energjetike.
Në Samitin për Energjinë Bërthamore në Paris më 10 mars, liderët e BE-së pranuan se blloku mund të mos ketë alternativa të tjera nëse synon pavarësi reale dhe energji të përballueshme.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, u shpreh hapur se ulja e rolit të energjisë bërthamore ishte një “gabim strategjik”, duke theksuar se Europa u largua nga një burim i besueshëm dhe me emetime të ulëta.
Kjo përbën një ndryshim të dukshëm nga qëndrimet e mëparshme politike në dekadën e kaluar.
Ndërkohë, Gjermania mbylli reaktorët e saj të fundit në vitin 2023, një vendim që sot konsiderohet nga shumë si i nxituar. Me rikthimin e tyre tashmë të pamundur, fokusi është zhvendosur drejt ndërtimit të centraleve të reja dhe teknologjive inovative.
Lexo edhe: Ngushtica e Hormuzit, pika kritike e energjisë dhe ushqimit për Europën
Në kontrast, Franca siguron rreth 65% të energjisë elektrike nga burimet bërthamore dhe eksporton tepricat, duke treguar avantazhet e pavarësisë energjetike.
Presidenti francez, Emmanuel Macron, theksoi se energjia bërthamore është çelësi për të kombinuar sovranitetin energjetik me dekarbonizimin. Ai gjithashtu nënvizoi se rritja e kërkesës nga inteligjenca artificiale kërkon kapacitete të mëdha energjetike, dhe se infrastruktura bërthamore i ka dhënë Francës avantazh për zhvillimin e qendrave të të dhënave.
Reaktorët e vegjël modularë: shpresa e re
Një pjesë kyçe e strategjisë së BE-së janë reaktorët e vegjël modularë (SMR), të cilët konsiderohen më fleksibël dhe më të shpejtë për t’u ndërtuar. Sipas Komisionit Europian, njësitë e para mund të jenë funksionale në fillim të viteve 2030, ndërsa kapaciteti mund të arrijë deri në 53 GW deri në vitin 2050.
Këta reaktorë pritet të përdoren për qendrat e të dhënave të Inteligjencës Artificiale, prodhimin industrial, hidrogjenin dhe
sistemet e ngrohjes urbane. Brukseli synon të përshpejtojë proceset përmes lehtësimit të burokracisë dhe garancive financiare, ndërsa 11 vende anëtare kanë mbështetur tashmë zhvillimin e kësaj teknologjie. Ndërkohë, SHBA dhe Japonia kanë shpallur një projekt prej 40 miliardë dollarësh për zhvillimin e SMR-ve, duke rritur presionin konkurrues global.
Europa e ndarë: eksperimente kombëtare
Shtetet anëtare po ndjekin strategji të ndryshme: Franca po avancon me ndërtimin e reaktorëve të rinj EPR. Belgjika po kërkon të zgjasë jetën e centraleve ekzistuese. Italia po shqyrton heqjen e ndalimit historik ndërsa Greqia po hap debat publik për teknologjitë e avancuara.
Në vende si Suedia dhe Finlanda, energjia bërthamore mbetet një shtyllë e rëndësishme që mbështet edhe përdorimin e lartë të burimeve të rinovueshme. Aktualisht, energjia bërthamore përbën rreth 23% të prodhimit të energjisë elektrike në BE dhe rreth 50% të energjisë me emetime të ulëta karboni.
Pengesat që mbeten
Megjithatë, rikthimi i energjisë bërthamore përballet me sfida të mëdha:
menaxhimi i mbetjeve radioaktive
kundërshtimi publik në disa vende
kostot e larta dhe kohëzgjatja e ndërtimit
varësia nga teknologjia dhe furnizimet e jashtme
Organizatat mjedisore paralajmërojnë se investimet në bërthamore mund të ngadalësojnë zhvillimin e burimeve të rinovueshme.
Për më tepër, SMR-të ende nuk janë provuar në shkallë të gjerë komerciale në Europë, duke e bërë këtë bast teknologjik të pasigurt në afat të shkurtër.
Një zgjedhje e vështirë, por e pashmangshme?
Edhe pse energjia bërthamore nuk është një zgjidhje magjike, presionet e kombinuara nga krizat gjeopolitike, kërkesa në rritje nga Inteligjenca Artificiale dhe çmimet e larta të energjisë po e detyrojnë Europën të rishikojë rrënjësisht strategjinë e saj.
Në këtë kontekst, rikthimi drejt energjisë bërthamore nuk duket më si një opsion ideologjik, por si një domosdoshmëri strategjike.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
