Nga Genci Muçaj – Psikologu social francez Gustave Le Bon (1841–1931) paralajmëronte se rreziku më i madh për shoqëritë nuk vjen gjithmonë nga armiqtë e shpallur, por nga kalbëzimi i brendshëm. Kur individët heqin dorë nga gjykimi i pavarur dhe i nënshtrohen mendimit kolektiv, fillon degradimi. Në këto kushte, miqtë e rremë mund të bëhen më të rrezikshëm se kundërshtarët e hapur, sepse konformizmi zëvendëson përgjegjësinë dhe imitimi zë vendin e mendimit kritik.
Personaliteti njerëzor nuk formohet vetëm nga ata që jetojnë sot mes nesh, por edhe nga brezat që nuk janë më. Idetë, përpjekjet, arritjet dhe dështimet e tyre mbeten në kujtesën kolektive, duke ndikuar në heshtje mbi sjelljen dhe zgjedhjet tona. Historia nuk zhduket; ajo ngulitet në shoqëri dhe në individë, duke u bërë themeli i padukshëm mbi të cilin ndërtohet e tashmja.
Admirimi për lidershipin është i natyrshëm dhe i domosdoshëm. Shoqëritë kanë nevojë për udhëzim, vizion dhe figura që frymëzojnë unitet. Por admirimi bëhet shkatërrues kur kthehet në servilizëm. Një kulturë servilizmi zëvendëson arsyetimin kritik me besnikëri të verbër, duke i shndërruar drejtuesit nga përfaqësues të përgjegjshëm në simbole të pakontestueshme.
Historia dëshmon se bindja e pakushtëzuar nuk i forcon shoqëritë, por i dobëson ato. Kur besnikëria kërkohet në vend që të fitohet, përgjegjësia morale zbehet. Në këto rrethana, njerëzit shpesh mbështesin ata që duken të fuqishëm, jo domosdoshmërisht ata që kanë nevojë për drejtësi e mbrojtje. Afërsia me pushtetin shtrembëron gjykimin etik dhe gërryen ndershmërinë.
Lexo edhe: Flora Sali: Mjalti i Bedunicës, një specialitet shqiptar, por me sfida për eksport
Në shumë sisteme autoritare, individëve u mësohet çfarë është e drejtë dhe çfarë është e gabuar, derisa këto mësime pranohen si të vërteta absolute. Por arsimi, kultura dhe ideologjia jo gjithmonë përçojnë të vërtetën; shpesh ato përcjellin narrativa të përshtatshme për pushtetin. Edhe kauzat e drejta mbartin kundërthënie, duke treguar sa e brishtë mund të jetë siguria morale.
Drejtësia dhe liria, kur shkëputen nga realiteti, rrezikojnë të kthehen në dogmë. Bindja morale, nëse nuk vihet në provë, mund të shërbejë si mburojë për intolerancën. Sfida e vërtetë nuk është thjesht të zgjedhësh një kauzë, por t’u qëndrosh besnik parimeve edhe kur ato kërkojnë sakrificë, përulësi dhe vetëkritikë.
Formimi i individit nis në familje, traditë dhe kujtesë kolektive. Ndër të gjitha vlerat, integriteti mbetet thelbësor. Ai është përputhja e qetë mes fjalës dhe veprës. Integriteti mban gjallë besimin, legjitimon institucionet dhe i jep përmbajtje ligjit. Pa të, shoqëria bëhet sipërfaqësore, pamja zëvendëson thelbin dhe parimet kthehen në mjete interesi.
A po bëhet bota më e mirë apo më e keqe? Përgjigjja nuk është e thjeshtë. Çdo brez ka tiparet e veta. Përparimi nuk vjen nga zëvendësimi, por nga vazhdimësia, dialogu dhe mësimi i ndërsjellë. Kur brezat ndalojnë së mësuari nga njëri-tjetri, cikli moral fillon të shpërbëhet.
Shoqëritë rrezikojnë të shkëputen nga themelet e tyre, duke folur një gjuhë të zhurmshme, por pa përmbajtje. Personaliteti njerëzor nuk formohet nga duartrokitjet apo imitimi, por nga kujtesa, përgjegjësia, integriteti dhe guximi për të menduar në mënyrë të pavarur. Një shoqëri që neglizhon këto virtyte rrezikon të humbasë jo vetëm drejtimin moral, por edhe vetë identitetin e saj.
*Genci Muçaj është diplomat, edukator dhe negociator me përvojë të gjatë dhe të suksesshme në marrëdhënie ndërkombëtare, themelues dhe CEO i parë i Këshillit të Ambasadorëve Shqiptarë në Tiranë, si dhe këshilltar i lartë për çështje ndërkombëtare dhe marrëdhënie diplomatike multilaterale.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto