Për vite me radhë, gjigantët e rrjeteve sociale kanë kundërshtuar akuzat se platformat e tyre dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve. Duke nisur nga e marta, për herë të parë, ata do të duhet të mbrohen ndaj këtyre pretendimeve përpara një jurie, në një gjykatë amerikane.
Një vajzë 19-vjeçare, e identifikuar si KGM, së bashku me nënën e saj, Karen Glenn, kanë ngritur padi kundër TikTok, Meta dhe YouTube (në pronësi të Google), duke i akuzuar se kanë krijuar me vetëdije funksione varësuese që kanë dëmtuar shëndetin e saj mendor dhe kanë çuar në vetëlëndim dhe mendime vetëvrasëse. Snapchat, gjithashtu i përfshirë në padi, arriti një marrëveshje javën e kaluar, me kushte të pazbuluara publikisht.
Prej vitesh, prindër, aktivistë, ekspertë të shëndetit, sinjalizues nga brenda industrisë së teknologjisë dhe vetë adoleshentët kanë ngritur shqetësime se rrjetet sociale mund t’i bëjnë të rinjtë të varur nga “scroll-imi” i pandërprerë, të lehtësojnë bullizmin, të prishin gjumin dhe t’i ekspozojnë ndaj përmbajtjeve të dëmshme. Drejtues të lartë të kompanive teknologjike janë thirrur disa herë për të dëshmuar në Kongresin amerikan, madje në disa raste kanë kërkuar falje publikisht ndaj prindërve që pretendojnë se fëmijët e tyre janë dëmtuar ose kanë humbur jetën për shkak të rrjeteve sociale. Megjithatë, deri tani, kompanitë janë përballur me pak pasoja konkrete apo rregullime ligjore në SHBA.
Padia e KGM kërkon dëmshpërblim financiar (shuma nuk është bërë publike). Vendimi në këtë çështje mund të ndikojë në mënyrën se si do të trajtohen mbi 1,000 padi të ngjashme për dëmtime personale ndaj Meta, Snap, TikTok dhe YouTube. Drejtues të lartë nga Meta, TikTok dhe YouTube pritet të dëshmojnë personalisht gjatë procesit gjyqësor, i cili zhvillohet në Los Anxhelos dhe parashikohet të zgjasë disa javë.
Në vitet e fundit, TikTok, Meta, YouTube dhe Snap kanë prezantuar politika dhe funksione sigurie, si edhe mjete për kontroll prindëror, duke deklaruar se synojnë mbrojtjen e përdoruesve të rinj.
Këto kompani po përballen edhe me procese të tjera ligjore këtë vit, përfshirë padi nga distrikte shkollore dhe prokurorë të përgjithshëm shtetërorë. Humbjet në këto raste mund t’i detyrojnë gjigantët e teknologjisë të paguajnë miliarda dollarë dëmshpërblim dhe të ndryshojnë mënyrën e funksionimit të platformave të tyre.
“Për prindërit, fëmijët e të cilëve janë shfrytëzuar, manipuluar apo kanë humbur jetën për shkak të platformave të teknologjisë së madhe, gjashtë javët e ardhshme janë hapi i parë drejt përgjegjësisë, pas vitesh injorimi,” tha Sarah Gardner, drejtuese e organizatës jofitimprurëse Heat Initiative, e cila advokon për sigurinë e fëmijëve në internet. “Këto janë ‘gjyqet e duhanit’ të brezit tonë dhe për herë të parë, familjet do të dëgjojnë drejtpërdrejt nga drejtuesit e mëdhenj të teknologjisë se si produktet e tyre janë dizajnuar qëllimisht për të krijuar varësi tek fëmijët.”
Lexo edhe: Mbytja e “Shpirtit të Dialogut” në Davos
Rasti i KGM
Padia e KGM pretendon se kompanitë e rrjeteve sociale kanë projektuar qëllimisht platformat e tyre në mënyrë varësuese, ndonëse kanë qenë të vetëdijshme për rreziqet që kjo paraqet për të rinjtë. Sipas dokumenteve gjyqësore, KGM, një adoleshente nga Kalifornia, nisi përdorimin e rrjeteve sociale në moshën 10-vjeçare, pavarësisht përpjekjeve të nënës së saj për t’i bllokuar aksesin përmes programeve të palëve të treta. “Të paditurit i projektojnë produktet e tyre në mënyrë të tillë që fëmijët të shmangin pëlqimin prindëror,” thuhet në padi. Sipas saj, dizajni varësues i Instagram, TikTok dhe Snapchat, së bashku me njoftimet e shpeshta, e shtynë drejt përdorimit kompulsiv të këtyre platformave, gjë që përkoi me një përkeqësim të ndjeshëm të shëndetit të saj mendor.
Funksione që sugjerojnë kontakte të reja në Snapchat dhe Instagram, sipas padisë, krijuan lidhje mes KGM dhe personave të panjohur, përfshirë të rritur grabitqarë. Instagram dhe TikTok akuzohen gjithashtu se e ekspozuan atë ndaj përmbajtjeve depresive dhe krahasimeve të dëmshme sociale dhe trupore. Në Instagram, KGM pretendon se u bullizua dhe u shantazhua seksualisht, ndërsa Meta, sipas padisë, reagoi vetëm pas dy javësh dhe pas raportimeve të shumta nga familjarë dhe miq.
“Vendimet e qëllimshme për dizajn, marketing dhe funksionim të produkteve nga ana e të paditurve shkaktuan dëme serioze emocionale dhe mendore për KGM dhe familjen e saj,” thuhet në padi. Këto dëme përfshijnë, ndër të tjera, varësi të rrezikshme nga platformat, ankth, depresion, vetëlëndim dhe çrregullime të perceptimit të trupit. Rasti i KGM është një nga disa çështje “testuese” në një proces të përbashkët gjyqësor që përfshin rreth 1,500 padi të ngjashme kundër TikTok, YouTube, Meta dhe Snap.
Çfarë thonë kompanitë
Në vitin 2024, ish-kirurgu i përgjithshëm i SHBA-së, Vivek Murthy, i bëri thirrje Kongresit të vendosë paralajmërime të ngjashme me ato të duhanit për rrjetet sociale, për shkak të “krizës së shëndetit mendor” te të rinjtë. Një studim i Pew Research Center tregoi se gati gjysma e adoleshentëve amerikanë mendojnë se rrjetet sociale kanë kryesisht ndikim negativ për moshatarët e tyre. Megjithatë, drejtuesit e teknologjisë vazhdojnë të mohojnë se platformat e tyre dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve, duke theksuar mungesën e studimeve përfundimtare dhe duke nënvizuar përfitime si argëtimi dhe lidhja me miqtë.
Kompanitë janë mbështetur gjithashtu në nenin 230 të ligjit amerikan, i cili i mbron nga përgjegjësia për përmbajtjen e publikuar nga përdoruesit. Gjykatësja që mbikëqyr këtë çështje ka theksuar se juria duhet të shqyrtojë rolin e veçorive të dizajnit, si rrjedha e pafundme e përmbajtjes, dhe jo vetëm përmbajtjen në vetvete.
Ndërkohë, Meta, YouTube dhe TikTok deklarojnë se kanë ndërmarrë hapa për mbrojtjen e të rinjve, përfshirë llogari të dedikuara për adoleshentët, kontrolle prindërore dhe përdorimin e inteligjencës artificiale për identifikimin e përdoruesve nën moshë.
Pavarësisht këtyre masave, shumë prindër dhe aktivistë besojnë se ato nuk janë të mjaftueshme. Tani, për herë të parë, një juri do të vendosë nëse këto shqetësime janë të justifikuara.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
