Një teknologji e re po ngre alarmin për privatësinë. Sipas studiuesve, sot është e mundur të identifikosh njerëz edhe pa pasur ata me vete telefon apo pajisje WiFi, thjesht duke analizuar sinjalet që qarkullojnë në rrjetet pa tela përreth tyre. Kjo hap një debat serioz për kufijtë e privatësisë në epokën e inteligjencës artificiale dhe rrjeteve të gjithanshme wireless.
Të kalosh pranë një kafeneje me WiFi aktiv mund të jetë e mjaftueshme që të “regjistrohesh” pa e kuptuar fare. Studiues nga Karlsruhe Institute of Technology (KIT) kanë treguar se njerëzit mund të identifikohen vetëm duke analizuar mënyrën se si sinjalet WiFi përhapen në ambientet ku ndodhen. Sipas tyre, kjo përbën një rrezik real për privatësinë personale.
Kjo metodë nuk kërkon që individët të mbajnë ndonjë pajisje elektronike dhe as nuk ka nevojë për pajisje speciale. Ajo shfrytëzon pajisjet WiFi që tashmë po komunikojnë mes tyre në mjedisin përreth. Valët e radios, teksa kalojnë nëpër hapësira dhe ndërveprojnë me trupin e njeriut, krijojnë modele unike që mund të kapen dhe analizohen. Këto modele janë të krahasueshme me “imazhe”, por në vend të dritës përdorin valë radio.
“Duke vëzhguar përhapjen e valëve radio, ne mund të krijojmë një ‘pamje’ të ambientit dhe të personave që ndodhen aty,” shpjegon Prof. Thorsten Strufe nga KASTEL, instituti i sigurisë kibernetike në KIT. “Funksionon në mënyrë të ngjashme me një kamerë, me ndryshimin që përdoren valë radio dhe jo dritë. Pra, nuk ka rëndësi nëse ke apo jo një pajisje WiFi me vete.” Sipas tij, fikja e telefonit apo e pajisjes personale nuk të mbron: mjafton që pajisjet WiFi përreth të jenë aktive.
Router-ët WiFi si “vëzhgues të heshtur”
“Kjo teknologji e kthen çdo router në një mjet potencial për mbikëqyrje,” paralajmëron Julian Todt nga KASTEL. “Nëse kalon rregullisht pranë një kafeneje me WiFi aktiv, mund të identifikohesh aty pa e vënë re dhe më pas të njihesh në vende të tjera, nga autoritete publike apo kompani private.”
Felix Morsbach shton se sot shërbimet e inteligjencës apo kriminelët kibernetikë kanë mënyra më të thjeshta për të monitoruar njerëzit, si kamerat CCTV apo video-çelësat e dyerve. “Por rrjetet wireless që janë kudo mund të kthehen në një infrastrukturë mbikëqyrjeje pothuajse të plotë, me një problem serioz: janë të padukshme dhe nuk ngrenë dyshime.” Sot, rrjetet WiFi gjenden pothuajse në çdo shtëpi, zyrë, restorant dhe hapësirë publike.
Lexo edhe: Cilat janë linjat ajrore evropiane që ofrojnë Starlink?
Pa pajisje speciale, vetëm me WiFi të zakonshëm
Ndryshe nga teknologjitë e mëparshme që kërkonin pajisje të veçanta si LIDAR apo analiza të thelluara të sinjalit (CSI – Channel State Information), kjo metodë funksionon me pajisje WiFi standarde. Ajo shfrytëzon komunikimin normal mes pajisjeve dhe router-it. Pajisjet në rrjet dërgojnë rregullisht informacione teknike për optimizimin e sinjalit, të quajtura beamforming feedback information (BFI). Këto të dhëna nuk janë të enkriptuara dhe mund të lexohen nga kushdo që ndodhet brenda rrezes së WiFi-së. Duke mbledhur këtë informacion, studiuesit arrijnë të krijojnë “imazhe” të personave nga kënde të ndryshme, duke mundësuar identifikimin e tyre. Pasi modeli i inteligjencës artificiale trajnohet, identifikimi zgjat vetëm disa sekonda.
Saktësi gati 100% dhe rrezik real për privatësinë
Në një studim me 197 pjesëmarrës, ekipi arriti të identifikojë personat me pothuajse 100% saktësi, pavarësisht këndit të vëzhgimit apo mënyrës së ecjes. “Kjo teknologji është shumë e fuqishme, por njëkohësisht përbën rrezik për të drejtat themelore të njeriut, veçanërisht për privatësinë,” thekson Prof. Strufe.
Studiuesit paralajmërojnë se kjo është veçanërisht shqetësuese në regjime autoritare, ku teknologjia mund të përdoret për identifikimin dhe ndjekjen e protestuesve apo aktivistëve. Për këtë arsye, ata kërkojnë masa mbrojtëse dhe standarde të forta privatësie në versionin e ardhshëm të standardit WiFi IEEE 802.11bf.
Çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë dhe rajonin?
Në një realitet ku WiFi është kudo, në bare, restorante, zyra, universitete dhe hapësira publike, ky zhvillim ngre pyetje serioze edhe për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë. Ndërsa teknologjitë e mbikëqyrjes po bëhen gjithnjë e më të sofistikuara, nevojitet një debat publik mbi kufijtë e përdorimit të tyre, rregullimin ligjor dhe mbrojtjen reale të privatësisë së qytetarëve. Nëse sot kamerat janë simboli i mbikëqyrjes, nesër mund të jetë vetë WiFi-ja ajo që “na sheh”, pa u vënë re.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
