Energjia elektrike është pjesë thelbësore e jetës së përditshme dhe shtylla e ekonomive tona. Pas sulmit rus ndajUkrainës, siguria energjetike u bë temë kritike në Evropë, ashtu si edhe çmimet. Ky artikull sjell një vështrim më të afërt tek tregtia elektrike, duke zbuluar se cilat vende janë importuese neto dhe cilat eksportuese neto të energjisë elektrike në kontinent.
Me rritjen e tensioneve gjeopolitike dhe përkeqësimin e krizës klimatike, Bashkimi Europian po përpiqet të forcojë lidhjet energjetike mes shteteve anëtare. Si bllok i bashkuar në vend të fragmenteve individuale, BE-ja mund të “rrisë sigurinë e furnizimit me elektricitet dhe të integrojë më mirë burimet e ripërtëritshme në tregjet energjetike,” sipas Komisionit Europian.
Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), importet dhe eksportet e elektricitetit ndër vendet anëtare të OECD-së në Evropë janë rritur ndjeshëm gjatë dy dekadave të fundit.
Por, cilat vende kanë normat më të larta të importit neto; që do të thotë që blejnë më shumë elektricitet sesa shesin? Dhe cilat vende janë eksportuese neto, që shesin më shumë sesa blejnë?
Situata në Evropë
Nga 35 vende europiane në vitin 2024, 13 ishin eksportuese neto të elektricitetit, ndërsa 21 ishin importuese neto. Vetëm një vend — Qipro — raportoi mungesë të importit të energjisë elektrike.
Një mënyrë kyçe për të kuptuar sa varësi ka një vend nga importet është duke parë “importet neto si përqindje e përdorimit total elektrik.” Një shifër pozitive tregon se një vend importon më shumë sesa eksporton, ndërsa një shifër negative tregon të kundërtën. Mesatarisht në vendet e BE-së, në vitin 2024, importet neto si përqindje e elektricitetit të disponueshëm për konsumin final ishin –0,5%, që do të thotë se, në përgjithësi, vendet e BE-së eksportojnë më shumë sesa importojnë.
Eksportuesit më të mëdhenj:
Suedia kryeson me –27% (eksport neto)
Franca pason me –22%
Të tjera vende me nivele të forta eksporti: Sllovenia (–19%), Norvegjia (–14%), Sllovakia (–13%), Çekia (–12%), Austria (–10%).
Në mesin e katër ekonomive më të mëdha të BE-së:
Franca (–22 %) dhe Spanja (–4 %) janë eksportuese neto
Gjermania (+6 %) dhe Italia (+18 %) janë importuese neto
Ekspertët shpjegojnë se vendet që eksportojnë neto janë shpesh ato me kapacitet të madh hidroelektrik (si Suedia, Norvegjia) ose me flotë bërthamore (si Franca). Ndërsa vendet importuese neto shpesh kanë përqindje të lartë të burimeve ripërtëritshme ndërprerëse (si era ose dielli), që kërkojnë import kur nuk ka erë ose diell.
Shifrat mund të ndryshojnë nga viti në vit. P.sh., Greqia ishte importuese neto me rreth 10% në vitin 2023, por në 2024 u bë eksportuese neto me –0,6 %. Gradualisht, niveli i importit neto i Kroacisë u rrit shumë nga një vit në tjetrin.
Në aspekt voluminoz, Italia është importuesi më i madh (51,000 GWh neto), ndjekur nga Gjermania (26,269 GWh). Nga ana tjetër, Franca është eksportuesi më i madh (89,851 GWh neto në vlerë absolute), dhe pas saj Suedia (33,435 GWh).
Ekspertët theksojnë se tregtia ndërkufitare e elektricitetit ul çmimet për familjet dhe industrinë europiane dhe është mënyra më me kosto të ulët për të garantuar sigurinë e furnizimit. Ajo gjithashtu ndihmon në integrimin e energjive ripërtëritshme, për shembull kur Danimarka ka erë të lartë, ajo mund të furnizojë Gjermaninë kur energjia diellore e Gjermanisë bie në darkë.
Roli i Shqipërisë në këtë panoramë
Në Shqipëri, sektori i energjisë elektrike është dominuar nga hidrocentralet. Shqipëria konsiderohet një vend importues neto i elektricitetit në shumë periudha, për shkak të varësisë nga reshjet që ndikojnë në prodhimin e ujit dhe rrjeteve hidrike.
Sipas të dhënave, në vitin 2023, Shqipëria importoi rreth 1,92 miliardë kWh elektricitet. Në të njëjtin vit eksportoi rreth 2,20 miliardë kWh. Nga ana e vlerës, Shqipëria eksportoi energji elektrike me vlerë 207 milionë dollarë në 2023. Në vitin 2025, në tremujorin e parë, eksportet e elektricitetit ranë ndërsa importet u rritën 43,4 %, ndërsa prodhimi ra. Në tremujorin e dytë të 2025, eksportet ranë në 638 GWh dhe importet u rritën në 725 GWh.
Këto lëvizje tregojnë se Shqipëria nuk është ndër eksportuesit kryesorë të kontinentit dhe se varësia nga importet bëhet më e madhe kur prodhimi vendas bie. Në kontekstin europian ku vendet si Franca dhe Suedia dominohen nga eksportet, roli i Shqipërisë është më modest dhe i ndërlikuar, me kapacitete që varen shumë nga kushtet hidrologjike dhe investimet në burime alternative energjetike.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
