Shkencëtarët besojnë se kanë ndërmarrë një hap vendimtar drejt zgjidhjes së një misteri dekadash që rrethon morfologjinë e pabarabartë të Hënës.
Pse njëra anë e Hënës është kaq e ndryshme nga tjetra?
Që nga viti 1959, kur anija kozmike sovjetike Luna 3 kapi për herë të parë imazhe të anës “të padukshme” të Hënës, shkencëtarët janë përpjekur të shpjegojnë pse dy hemisferat ndryshojnë kaq shumë. Ana e dukshme përmban fusha të gjera lave, ndërsa ana tjetër dominohet nga kratere dhe terren i pabarabartë. Megjithatë, për dekada të tëra, mostrat fizike nga ana e largët mungonin, duke i lënë shumicën e skenarëve pa prova të drejtpërdrejta. Ky boshllëk u mbush kur Chang’e-6 u kthye me pluhur nga Poli i Jugut-Baseni Aitken, një krater masiv që mbulonte gati një të katërtën e sipërfaqes hënore dhe që mendohej të ishte produkt i impaktit më të madh në Sistemin Diellor.
Lexo edhe: Çfarë na mëson përgjigjja e ChatGPT për të jetuar deri në 140 vjet
Pse Hëna jonë ka dy faqe?
Dallimet izotopike që nuk shpjegohen ndryshe
Ekipi i kërkimit, i udhëhequr nga Heng-Qi Tian, analizoi izotopet e kaliumit dhe hekurit në mostrat nga ana e largët dhe i krahasoi ato me materialin nga ana e afërt, të mbledhur më parë nga misionet Apollo dhe anijen kineze Chang’e-5.
Rezultatet, të botuara në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences, treguan një mbizotërim të qartë të izotopeve të rënda në anën e largët. Sipas studiuesve, një nënshkrim i tillë kimik nuk mund të shpjegohet nga aktiviteti i zakonshëm vullkanik.
Në vend të kësaj, gjithçka tregon se përplasja që krijoi Pellgun e Polit të Jugut-Aitken prodhoi temperatura ekstreme, duke bërë që izotopet më të lehta të avulloheshin dhe të linin pas një gjurmë kimike “më të rëndë”.
Rirregullimi i mundshëm i mantelit të Hënës
Aspekti më i habitshëm i studimit është se efektet e përplasjes duket se kanë arritur thellë në brendësi të Hënës. Të dhënat sugjerojnë që izotopet e kaliumit në anën e largët vijnë nga një burim i ndryshëm i mantelit nga ato në anën e afërt. Kjo përforcon skenarin se meteori depërtoi jo vetëm në kore, por edhe në mantel, duke shkaktuar shkrirje të gjerë dhe rishpërndarje kimike, gjurmët e të cilave mbeten të dukshme edhe sot e kësaj dite. Shkencëtarët zbulojnë pse Hëna është “me dy fytyra”, prova të reja hedhin dritë mbi anën e saj të errët
Një “çelës” i ri për historinë e planetëve
Shkencëtarët vërejnë se përplasje të tilla kolosale mund të ndikojnë jo vetëm në sipërfaqen e një trupi qiellor, por edhe në proceset e tij të brendshme për miliona apo edhe miliarda vjet. Në fakt, nuk përjashtohet që kjo ngjarje e veçantë të ketë shkaktuar qarkullim të gjerë të materialeve në mantel, duke ndryshuar përgjithmonë strukturën e Hënës.
Me mostrat e para nga ana e largët që tani janë në duart e shkencëtarëve, kuptimi i historisë hënore hyn në një fazë të re, duke ofruar prova të prekshme se si përplasjet e lashta kozmike mund të formësojnë planetë të tërë – nga sipërfaqja e tyre deri në bërthamën e tyre.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
