Një bashkim i mundshëm mes SpaceX dhe xAI të Elon Musk, i raportuar ekskluzivisht nga Reuters të enjten (29 janar), mund t’i japë një shtysë të re planit të tij për të lançuar qendra të dhënash në orbitë. Ky hap vjen në një moment kur Musk po garon për epërsi në një treg gjithnjë e më konkurrues të AI-së, përballë gjigantëve teknologjikë si Google, Meta dhe OpenAI.
Ja çfarë dimë deri tani për përllogaritjen e AI-së në hapësirë.
Çfarë janë qendrat e të dhënave të AI-së në hapësirë?
Qendrat e të dhënave në hapësirë, ende në fazë shumë të hershme zhvillimi, pritet të mbështeten në qindra satelitë të furnizuar me energji diellore, të lidhur mes tyre në orbitë, për të përballuar kërkesat masive për përpunim të sistemeve të avancuara të AI-së, si Grok i xAI apo ChatGPT i OpenAI. Kjo ide po fiton terren në një kohë kur qendrat e të dhënave në Tokë po bëhen gjithnjë e më të shtrenjta për t’u operuar, për shkak të konsumit të lartë të energjisë dhe nevojës për ftohje intensive. Sipas mbështetësve, operimi mbi atmosferë ofron dy avantazhe kryesore: energji diellore pothuajse konstante dhe eliminimin e problemeve të ftohjes, pasi nxehtësia mund të rrezatohet drejtpërdrejt në hapësirë.
Megjithatë, inxhinierë dhe ekspertë të fushës paralajmërojnë se qëndrueshmëria komerciale e kësaj teknologjie është ende larg. Ata përmendin rreziqe të mëdha si mbeturinat hapësinore, mbrojtjen e pajisjeve nga rrezatimi kozmik, mungesën e mundësive për mirëmbajtje fizike dhe kostot e larta të lëshimit në orbitë.
Sipas Deutsche Bank, testet e para në shkallë të vogël për qendrat orbitale të të dhënave mund të ndodhin në vitet 2027–2028, ndërsa rrjete më të mëdha, potencialisht me qindra apo mijëra satelitë, mund të shfaqen vetëm në vitet 2030, nëse fazat fillestare rezultojnë të suksesshme.
Lexo edhe:Prodhohet çamçakëzi që neutralizon 95% të infeksioneve nga gripi dhe herpesi
Pse Elon Musk po e shtyn këtë ide?
SpaceX është prodhuesi më i suksesshëm i raketave në histori dhe ka lëshuar me sukses mijëra satelitë në orbitë përmes shërbimit Starlink. Nëse e ardhmja e përpunimit të AI-së zhvendoset në hapësirë, SpaceX është kompania më e pozicionuar për të ndërtuar dhe operuar klasterë satelitësh të përshtatur për AI.
“Është një zgjedhje logjike ndërtimi i qendrave të të dhënave me energji diellore në hapësirë… vendi me koston më të ulët për AI do të jetë hapësira, dhe kjo do të jetë e vërtetë brenda dy ose tre vitesh,” deklaroi Musk gjatë Forumit Ekonomik Botëror në Davos këtë muaj.
SpaceX po shqyrton gjithashtu një ofertë publike fillestare (IPO) këtë vit, e cila mund ta vlerësojë kompaninë mbi 1 trilion dollarë. Sipas Reuters, një pjesë e fondeve të mbledhura mund të përdoren për zhvillimin e satelitëve që shërbejnë si qendra të dhënash për AI.
Çfarë po bëjnë konkurrentët?
Jeff Bezos, përmes kompanisë Blue Origin, po punon gjithashtu mbi teknologji për qendra të dhënash në hapësirë. Bezos ka parashikuar se “qendra gjigante me kapacitet gigavatësh” në orbitë mund të rezultojnë më të lira se homologët e tyre tokësorë brenda 10–20 viteve, falë energjisë diellore të pandërprerë dhe disipimit natyror të nxehtësisë.
Një hap konkret është ndërmarrë nga Starcloud, e mbështetur nga Nvidia. Sateliti Starcloud-1, i lëshuar muajin e kaluar me një raketë Falcon 9, mbart një çip Nvidia H100, çipi më i fuqishëm i AI-së i vendosur ndonjëherë në orbitë, dhe po trajnon modelin open-source Gemma të Google si provë koncepti.
Starcloud synon krijimin e një “hiperklasteri” modular satelitësh, me rreth pesë gigavat kapacitet përpunimi, ekuivalent me disa qendra gjigante të të dhënave në Tokë.
Edhe Google po e shtyn këtë ide përmes Project Suncatcher, një iniciativë kërkimore që synon të lidhë satelitë me energji diellore të pajisur me TPU-të e kompanisë, duke krijuar një “re AI” në orbitë. Prototipi i parë pritet të lëshohet rreth vitit 2027, në bashkëpunim me Planet Labs.
Ndërkohë, edhe Kina ka shpallur plane për ndërtimin e një “Space Cloud”, duke lançuar qendra të inteligjencës artificiale në hapësirë gjatë pesë viteve të ardhshme. Korporata kryesore hapësinore e vendit ka deklaruar synimin për të ndërtuar “infrastrukturë dixhitale inteligjente të klasit gigavat”, sipas një plani zhvillimi pesëvjeçar.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
