Në një pasdite gri të martë në Stokholm, në një cep të qetë të një salle konferencash të mbushur plot, një fizikan fitues i Çmimit Nobel u përkul lehtë drejt mikrofonit dhe tha diçka që bëri gjysmën e sallës të lëvizte në karrige. “Elon Musk dhe Bill Gates, në thelb, kanë të drejtë,” tha ai pothuajse me ton të shkujdesur. “Po shkojmë drejt një bote me shumë më tepër kohë të lirë… dhe shumë më pak vende pune tradicionale.”
Disa njerëz me kostume ngritën sytë nga telefonat. Disa studentë në fund të sallës pushuan së pëshpërituri. Fjalia mbeti pezull në ajër si një parashikim stuhie që ende nuk ka mbërritur, por që tashmë ndihet në erë.
Në skenë, fizikanit nuk iu desh të ngrinte zërin. Ai shtoi thjesht, pothuajse me butësi: “Ne nuk jemi gati për atë që vjen më pas.” Salla u ndje papritur më e vogël. E ardhmja e punës sapo ishte bërë shumë personale.
Një e ardhme që po vjen më shpejt nga sa mendojmë
Imagjinoni një qytet që zgjohet pas dhjetë vitesh. Furgonë shpërndarjeje pa shofer rrëshqasin nëpër rrugë. Zyra që funksionojnë me gjysmën e stafit, sepse një sistem AI menaxhon raportet, email-et dhe gjithë koordinimin e mërzitshëm që askush nuk dëshiron ta bëjë. Për fizikanin, i cili ka kaluar jetën duke studiuar sisteme komplekse, kjo nuk është aspak fantashkencë. Automatizimi, sipas tij, ndjek të njëjtën kurbë si ligjet e fizikës: fillimisht ngadalë, pastaj shpejt, dhe më pas… gjithçka njëherësh. Musk e quan këtë “abundancë” dhe paralajmëron për një “AI që mund të bëjë gjithçka”. Gates flet për një të ardhme shumë të afërt ku softueri do të jetë një asistent i palodhur për çdo punë zyre në planet. Por pika e fizikanit është më e thjeshtë: ne po ndërtojmë makina që nuk mërziten kurrë.
Ajo që ndodhi në fabrika, po ndodh tani në zyra
Nëse kjo tingëllon abstrakte, mjafton të shohim çfarë ndodhi në fabrika. Nga vitet ’80 deri sot, robotët industrialë pushtuan uzinat e makinave dhe linjat e montimit elektronik, duke rritur produktivitetin ndërsa numri i punonjësve u ul ose mbeti i njëjtë. Tani, i njëjti model po përhapet në zyra, firma ligjore, qendra thirrjesh, madje edhe studio kreative. Një studim i fundit nga McKinsey vlerëson se deri në 30% e orëve të punës në ekonominë globale mund të automatizohen deri në vitin 2030. Kjo nuk do të thotë automatikisht 30% më pak vende pune, por do të thotë që forma e punës po deformohet. Të gjithë e kemi përjetuar atë momentin kur një softuer i ri merr përsipër një detyrë që mendonim se ishte “puna jonë”. Në shkallë të madhe, ajo ndjenjë pushon së qeni anekdotike dhe bëhet strukturore.
Lexo edhe: Rritje rekord e bizneseve të reja në Shqipëri në 2025-ën, QKB publikon të dhënat
Problemi i vërtetë mund të mos jetë humbja e punës, por koha e lirë
Logjika e fizikanit i ngjan shumë asaj të pikave të kthesës klimatike. E shtyn një sistem mjaftueshëm fort me mjete dhe stimuj të rinj dhe, në një moment, ai nuk kthehet më në normalitetin e vjetër. Ai përmbyset. Ndërsa AI ul koston e punës mendore, kompanitë fitojnë një motiv brutal ekonomik: të bëjnë më shumë me më pak njerëz. Përfitimet janë reale, shërbime më të lira, inovacion më i shpejtë, më pak punë të rrezikshme. Por edhe pasojat janë reale: pagat e lidhura me “punë tradicionale” bëhen të pasigurta. Ai pajtohet me Musk se ideja e të ardhurës bazë universale do të jetë “në tryezë”, dhe me Gates se do të nevojiten taksa mbi robotët ose mekanizma të rinj shpërndarjeje të pasurisë. Por paralajmërimi i tij më i thellë është më i çuditshëm: tronditja më e madhe mund të mos jetë humbja e punës, por fakti që papritur kemi kohë.
Të mësosh të jetosh në një botë që ka nevojë për kohën tënde, jo për titullin tënd
Ai e përshkruan të ardhmen që vjen në terma shumë njerëzorë. Fillimisht, njerëzit kapen pas përkufizimeve të vjetra të punës: orare zyre, tituj pune, përditësime në LinkedIn. Pastaj, ngadalë, fillojnë të kuptojnë se ajo që ekonomia kërkon prej tyre ka ndryshuar.
Jo më: “Eja nga ora 9 deri në 5.”
Por më shumë: “Na jep tre orët e tua më të mira, pastaj bëj çfarë të duash.”
Ose: “Bashkëpuno me AI për të dizajnuar, rishikuar dhe vendosur, pastaj lëre makinën të ekzekutojë.”
Ai tregoi historinë e një ish-tekniku laboratori që sot kalon mëngjeset duke mbikëqyrur eksperimente të automatizuara dhe pasditet duke mësuar fëmijë fizikë online. Të njëjtat aftësi, ritëm krejt tjetër. Këshilla e tij tingëllonte si një formë “lifehack”-u modern: trajtoje titullin e punës si një aplikacion në telefon, jo si sistemin tënd operativ.
“Të jesh i mirë si njeri do të vlejë më shumë se të jesh i mirë si punëtor”
Shumë njerëz e rezistojnë këtë ndryshim. Dhe me të drejtë. Puna nuk është vetëm të ardhura, është identitet, rutinë, një vend ku kanalizon ankthin e mëngjesit. Kur ai flet me punëtorë në industri në tranzicion, dëgjon të njëjtën frikë:
“Po nëse nuk e di kush jam pa këtë rol?” Ai nuk e minimizon këtë. E quan “një reagim emocional racional ndaj një shoku teknologjik”. Gabimi më i zakonshëm, sipas tij, është ta shohësh rikualifikimin si një ngjarje njëherëshe, jo si një zakon të përhershëm. Njerëzit ndjekin një kurs, përditësojnë CV-në një herë dhe shpresojnë që toka të ndalojë së lëvizuri. Por toka nuk ndalon.
Në një moment, ai ndaloi dhe tha diçka që askush nuk e priste: “Po hyjmë në një epokë ku të jesh i mirë në të qenit njeri do të ketë më shumë vlerë sesa të jesh i mirë në të qenit punëtor. Makineritë do të jenë punëtorë të shkëlqyer. Ato nuk do të jenë kurrë njerëz të shkëlqyer.”
Dhe pastaj e shpjegoi se çfarë do të thotë kjo, praktikisht, si një listë e ngjitur në frigorifer:
- Kuriozitet në vend të ekspertizës së ngurtë
- Marrëdhënie shoqërore në vend të produktivitetit të izoluar
- Projekte, jo pozicione të përjetshme
- Mësim i vazhdueshëm, jo diploma të fiksuara
- Pushim me kuptim, jo djegie nga faji
Sipas tij, Musk dhe Gates e shohin qartë anën ekonomike të kësaj të ardhmeje. Ajo që shpesh nënvlerësohet është sa psikologjikisht çorientuese mund të jetë koha e lirë, kur nuk ke pasur kurrë vërtet të tillë. Dhe ndoshta, pikërisht aty, qëndron sfida më e madhe e epokës së AI.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
