Kancelari gjerman Friedrich Merz u kthye nga vizita e tij e fundit në Kinë dukshëm i shqetësuar. Gjatë një vizite në kompaninë Unitree Robotics në Hangzhou, ku robotë katërkëmbësh demonstronin lëvizje të ngjashme me artet marciale, ai pranoi se Gjermania “thjesht nuk është më mjaftueshëm produktive”. Sipas tij, mirëqenia ekonomike nuk mund të ruhet duke mbështetur një ekuilibër të fortë mes jetës dhe punës apo duke kaluar në një javë pune katërditore. “Gjermanët duhet të punojnë pak më shumë”, deklaroi ai.
Merz ka të drejtë që ngre alarmin. Ekonomia gjermane u tkurr për dy vite radhazi, në 2023 dhe 2024, ndërsa prodhimi industrial ka rënë ndjeshëm. Federata e Industrisë Gjermane vlerëson se vendit i nevojiten rreth 1.4 trilionë euro investime shtesë deri në vitin 2030 vetëm për të ruajtur konkurrueshmërinë globale. Madje, mbi një e treta e kompanive industriale po shqyrtojnë mundësinë e zhvendosjes së prodhimit jashtë vendit. Pra, është e qartë se ekonomia më e madhe e Europës po përballet me probleme strukturore serioze.
Megjithatë, zgjidhja që propozon Merz, të punohet më shumë, është një diagnozë e gabuar e problemit. Edhe pse Gjermania ka ndër numrin më të ulët të orëve të punës në vit në vendet e OECD-së, produktiviteti për orë pune mbetet ndër më të lartët në botë, rreth tre deri në katër herë më i lartë se ai i Kinës.
Që nga vitet 1950, kur ekonomisti Robert Solow formuloi teorinë moderne të rritjes ekonomike, dihet se ekonomitë e zhvilluara nuk rriten thjesht duke shtuar orët e punës. Ato rriten përmes investimeve në kapital, përparimit teknologjik dhe rritjes së produktivitetit total. Ajo që Merz pa në Hangzhou nuk ishte rezultat i punës më të gjatë. Ishte rezultat i investimeve të mëdha dhe strategjike. Kina nuk u bë fuqi teknologjike sepse njerëzit e saj punonin deri natën vonë. Shteti ka investuar në mënyrë të qëllimshme në kapacitete prodhuese dhe në ndërtimin e ekosistemeve industriale, diçka që Europa ende e ka të vështirë ta kuptojë plotësisht. Shpenzimet për kërkim dhe zhvillim në Kinë janë rritur pothuajse dy herë më shpejt se në SHBA gjatë pesë viteve të fundit, duke arritur 2.8% të PBB-së në vitin 2025, për herë të parë mbi mesataren e OECD-së. Por statistikat nuk tregojnë gjithçka. Ajo që shpesh i habit vizitorët perëndimorë është organizimi i ekosistemeve prodhuese në nivel lokal. Në përputhje me teorinë e ekonomistit Michael Porter për klasterët industrialë, Kina ka krijuar zona ku kompani të shumta të lidhura mes tyre bashkëpunojnë dhe konkurrojnë njëkohësisht, duke rritur produktivitetin përmes shkëmbimit të njohurive.
Një shembull është distrikti Huaqiangbei në Shenzhen, ku në vetëm 1.45 kilometra katrorë gjenden qindra kompani që prodhojnë komponentë elektronikë, pllaka qarku, forma industriale dhe shërbime programimi. Një sipërmarrës europian në teknologji tregoi se arriti të realizonte katër versione prototipesh brenda një jave për më pak se 1,000 dollarë në këtë zonë, ndërsa një koleg i tij në Europë shpenzoi 12,000 dollarë për një version të vetëm dhe priti dy muaj. Këto histori tregojnë të njëjtën gjë: në qendrat prodhuese kineze ekziston një rrjet i dendur njohurish dhe bashkëpunimi, ku informacioni qarkullon vazhdimisht dhe përmirësimet ndodhin me shpejtësi.
Rezultatet janë të dukshme. Kompania kineze BYD u rrit nga një prodhues relativisht i panjohur në një kompani që shiti 4.6 milionë automjete në vitin 2025. Edhe përballë sanksioneve të rrepta, Huawei arriti të prodhojë një çip 7 nanometra. Ndërkohë, qytete si Hefei, Chengdu dhe Wuhan po përpiqen të përsërisin modelin e Shenzhen në shkallë të gjerë. Problemet e Gjermanisë, nga ana tjetër, janë të njohura. Fondi Monetar Ndërkombëtar i lidh ato me plakjen e popullsisë, mungesën kronike të investimeve dhe burokracinë e tepërt. Kostot e larta të energjisë, sidomos pas ndërprerjes së furnizimit me gaz rus, kanë goditur industrinë. Vlerësohet se rreth 20% e vlerës industriale është tashmë në rrezik. Infrastrukturat fizike dhe digjitale janë dobësuar pas viteve të politikave të kursimit fiskal, ndërsa shumë kompani të vogla dhe të mesme gjermane kanë qenë më të ngadalta në adoptimin e automatizimit dhe teknologjive të reja. Asnjë nga këto probleme nuk lidhet me etikën e punës së gjermanëve. Në fakt, edhe marrëveshja e koalicionit të qeverisë gjermane pranon nevojën për reformimin e rregullit fiskal të njohur si “frena e borxhit”, si dhe për krijimin e një fondi të madh për infrastrukturën. Këto janë hapa në drejtimin e duhur. Por vetëm investimet në infrastrukturë nuk mjaftojnë për të mbyllur hendekun me ekosistemet industriale të Azisë. Pyetja më e vështirë është: si mund të rindërtohet arkitektura prodhuese e një ekonomie të avancuar, në një botë ku konkurrenca ka ndryshuar thelbësisht?
Fatmirësisht, ekonomistët kanë propozuar disa ide. Mariana Mazzucato argumenton për politika industriale të orientuara nga misioni, ku shteti nuk është vetëm rregullator, por edhe formues i tregut. Ndërsa Dani Rodrik propozon strategji industriale të reja, të bazuara në bashkëpunim të ngushtë mes qeverisë dhe biznesit.
Një model praktik është edhe programi i MIT për përshpejtimin e ekosistemeve sipërmarrëse, i cili synon të lidhë universitetet, qeverinë, investitorët dhe sipërmarrësit për të ndërtuar qendra inovacioni. Edhe Gjermania ka shembuj të tillë, si institutet Fraunhofer, që lidhin kërkimin shkencor me aplikimet industriale.
Pra, burimet dhe kapacitetet ekzistojnë. Ajo që mungon është vullneti politik për ta pranuar problemin si një çështje të dizajnit institucional, dhe jo si një problem kulture apo mentaliteti.
Gjermania nuk është e vetme. Shumë ekonomi të zhvilluara po përballen me të njëjtën dilemë të produktivitetit: Britania pas Brexit-it, Franca që po përballet me deindustrializim, apo edhe Shtetet e Bashkuara, që luftojnë për të rigjallëruar prodhimin e tyre industrial. Instinkti i Merz për të parë nga Kina për të gjetur përgjigje është i drejtë. Por përfundimi që ai nxori është i gabuar.
Siç e përshkroi sipërmarrësi Mehdi: t’u thuash gjermanëve të punojnë më shumë është si t’i kërkosh një kali të vrapojë më shpejt, ndërkohë që pala tjetër ka shpikur tashmë motorin me djegie të brendshme. Të punosh më shumë brenda një sistemi të gabuar do të thotë vetëm të mbërrish pak më shpejt në destinacionin e gabuar.
Jun Du është profesore e Ekonomisë në Universitetin Aston, e specializuar në tregtinë ndërkombëtare, produktivitetin dhe zinxhirët globalë të vlerës.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto