Imagjino të ishe në vend të Bill Gates. Mund të vazhdoje punën që të bëri një nga njerëzit më të pasur në botë, ndërsa përdor pasurinë tënde për të ndihmuar sa më shumë. Mund të investoje në teknologji të gjelbra, të mbështesje politika të reja, apo edhe të shkruaje një ese që kthehet menjëherë në lajm botëror.
Pikërisht këtë ka bërë Gates. Eseja e tij “Tre të Vërteta të Vështira për Klimën” shkaktoi debat të madh para konferencës së OKB-së për klimën (COP30). Por teksti i tij mund të interpretohet në shumë mënyra, secili gjen aty atë që kërkon. Ai kundërshton idenë se “asgjë nuk është më e rëndësishme sesa të kufizojmë rritjen e temperaturës globale”. Shumë gjëra janë të rëndësishme, por klima mbetet një nga sfidat më të mëdha, sidomos kur ekstremet klimatike janë zhvilluar me një ritëm të frikshëm. Të gjitha stuhitë që konsiderohen si të “kategorisë 6” kanë ndodhur vetëm gjatë 15 viteve të fundit.
Por përveç katastrofave të mëdha, ekzistojnë edhe “dëmet e ngadalta”: rënia e produktivitetit, humbja e të ardhurave, ndikimi tek shëndeti. Një ditë me temperaturë mbi 32°C mjafton për të ulur pagat minimale vjetore me 0.04%. Këto efekte mblidhen me shpejtësi, sidomos për më të varfërit. Gates ka të drejtë kur thotë se suksesi duhet matur me vuajtjen dhe mirëqenien e njerëzve. Emisionet, koncentrimi i CO₂ dhe rritja e temperaturës janë vetëm tregues teknikë. Në fund, ato përkthehen në jetë njerëzish të humbura.
Kërkimet tregojnë se çdo ton CO₂ i emetuar sot shkakton humbjen e 0.0002 jetëve. Dhe në total, emisionet që shkakton gjatë jetës së saj çdo grup prej 3.5 amerikanësh do të “vrasin” një person deri në fund të shekullit. Gates ka reduktuar diçka nga fondet për klimën sepse ka rritur investimet në shëndetësi globale. Me të drejtë, sepse edhe aty humbin jetë. Por financimi i klimës nuk është vetëm bamirësi. Gates ka krijuar Breakthrough Energy, e cila ka financuar mbi 150 kompani që punojnë për teknologji të gjelbra dhe uljen e “premumit të gjelbër” – kostos shtesë të produkteve të pastra krahasuar me produktet e ndotshme.
Shumë teknologji klimatike nuk janë më të shtrenjta si dikur. Shembulli i paneleve diellore dhe baterive është i qartë: çmimet e tyre kanë rënë ndjeshëm gjatë dekadës së fundit. Startup-e si Brimstone dhe Sublime po tregojnë se mund të prodhosh çimento më të pastër dhe njëkohësisht të fitosh para nga nënproduktet e procesit. Kjo ul kostot dhe i bën teknologjitë e gjelbra më konkurruese. Shumë kompani dhe politikanë mendojnë vetëm afatshkurtër. Por Gates investon në projekte që mund të japin rezultat pas 10–20 vitesh, si energjia bërthamore e gjeneratës së re dhe energjia nga bashkimi bërthamor. Edhe politika luan rol vendimtar. BE vendos objektiva dhe çmime të karbonit. SHBA përdor subvencione. Ajo që ka rëndësi është të krijohet siguri afatgjatë për investitorët. Këtu eseja e Gates është pak e dobët, sepse nuk shpjegon fqinjërisht sa e rëndësishme është politika e qëndrueshme.
Përfitimet nga energjia e pastër janë më të mëdha se kostot. Ato sjellin:
-
siguri dhe pavarësi energjetike,
-
barazi më të madhe,
-
konkurrueshmëri të ardhshme,
-
ekonomi më të fortë.
Gates e di mirë se teknologjitë e gjelbra vetëm do të përmirësohen dhe do të bëhen më të lira me kohën. Kalimi drejt tyre nuk është vetëm politikë e mençur klimatike – është politikë e mençur ekonomike.
Gernot Wagner është ekonomist i klimës në Columbia Business School.
Copyright: Project Syndicate, 2025.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
