Yanis Varoufakis ka ngritur së fundmi një alarm serioz mbi një nga rreziqet më të reja të epokës digjitale: përhapjen masive të videove deepfake, ku fytyra dhe zëri i tij përdoren për të transmetuar mesazhe që ai nuk i ka thënë kurrë.
Historia nis kur një koleg i afërt e përgëzon për një fjalim gjeopolitik në YouTube. Kur hap videon, ai kupton se diçka nuk shkon: në ekran shfaqet vetë ai, në zyrën e tij në Athinë, me një këmishë blu që në realitet nuk ka dalë kurrë nga shtëpia e tij në ishull. Videoja ishte bindëse, zëri autentik, gjuha e trupit e njohur – por përmbajtja nuk ishte e tij. Ishte një doppelgänger digjital, i krijuar nga inteligjenca artificiale.
Që nga ajo ditë, qindra video të ngjashme janë shpërndarë në YouTube dhe rrjete sociale. Disa janë të dobëta dhe të dukshme si manipulime, të tjera janë shqetësuese për nga bindshmëria. Disa përmbajnë mendime që ai mund t’i kishte thënë, të përziera me deklarata që ai nuk do t’i shprehte kurrë. Mbështetësit i dërgojnë për sqarim, kundërshtarët i përdorin si “provë” kundër tij. Ironikisht, disa madje pretendojnë se versionet deepfake janë më elokuente se vetë personi real.
Përpjekjet për t’i raportuar këto video tek platformat e mëdha teknologjike rezultojnë të kota. Edhe kur disa video hiqen, ato rishfaqen menjëherë nën forma të reja. Lufta kundër tyre është si mitologjia e Hydrës: për çdo video të hequr, lindin disa të tjera.
Lexo edhe: Telefonat inteligjentë do të bëhen shumë më të shtrenjtë!
Ky realitet e çon analizën përtej indinjatës personale. Fenomeni i deepfake-ve shihet si provë e asaj që Varoufakis e quan prej vitesh teknofeudalizëm: një sistem ku individët nuk zotërojnë më as të dhënat e tyre, as marrëdhëniet sociale, e tashmë – as identitetin e tyre audiovizual. Në këtë rend të ri, platformat digjitale sillen si zotër feudalë të “tokave cloud”, ndërsa përdoruesit si qiramarrës pa kontroll real mbi veten.
Megjithatë, përtej këtij skenari distopik, artikulli hap edhe një reflektim më optimist. Autori i referohet konceptit të lashtë grek isegoria (ἰσηγορία), shpesh keqkuptuar si “liri e fjalës”. Për athinasit e lashtë, isegoria nuk nënkuptonte të drejtën për të folur sa herë të duash, por të drejtën që argumentet e tua të gjykohen seriozisht, pavarësisht se kush je apo sa bukur flet.
Në këtë kuptim, lind pyetja:
A mos deepfake-t, duke e bërë të pamundur verifikimin e burimit, na detyrojnë të fokusohemi më shumë te përmbajtja e argumentit sesa te autoriteti i folësit? A është e mundur që, në mënyrë paradoksale, kjo krizë autenticiteti të na shtyjë drejt një debati më kritik dhe më demokratik?
Shpresa, megjithatë, mbetet e kufizuar. Platformat teknologjike zotërojnë vetë agoran digjitale: serverët, algoritmet, rrjedhat e informacionit. Ato mund të certifikojnë zërat që u interesojnë dhe të zhysin të tjerët në mjegullën e dyshimit. Për më tepër, ideologjia e tyre është e ndërtuar brenda vetë makinerisë: nxjerrja e vlerës nga puna digjitale, qiradhënia cloud për bizneset, dhe privatizimi i ardhshëm i parasë.
Prandaj, argumenti përfundimtar nuk është teknik, por politik. Zgjidhja nuk qëndron në verifikime individuale apo në lutje drejtuar platformave, por në rishikimin rrënjësor të pronësisë dhe kontrollit mbi kapitalin digjital.
Deri atëherë, doppelgängerët digjitalë do të vazhdojnë të flasin. Ndoshta, duke e mbushur hapësirën publike me zëra sintetikë, ata do ta detyrojnë shoqërinë të ndalojë së kërkuari “kush po flet” dhe të fillojë të pyesë më seriozisht:
A ka kuptim ajo që po thuhet?
Një shpresë paradoksale, në një sallë pasqyrash digjitale – por ndoshta një nga të paktat që na kanë mbetur.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
