Aftësitë digjitale, pika e dobët e të rinjve shqiptarë – sinjal alarmi nga Eurostat

Nga Fatima Gorezi – Të rinjtë shqiptarë (mosha 16-29 vjeç)  renditen në vendet e fundit në Europë përsa i përket zotërimit të aftësive digjitale. Kjo është tabloja shqetësuese që paraqet raporti i fundit i Eurostat për vitin 2024, i cili analizon përdorimin e internetit dhe zotërimin e aftësive digjitale në vendet evropiane, përfshirë edhe Shqipërinë.

Çfarë do të thotë të zotërosh ”aftësi digjitale”

Sipas përkufizimit të përdorur nga Eurostat, aftësitë digjitale përfshijnë një gamë të gjerë njohurish dhe kompetencash që lidhen me përdorimin e teknologjisë së informacionit dhe internetit në jetën e përditshme, në arsim, në punë dhe në shoqëri.

Eurostat i ndan aftësitë digjitale në disa fusha kryesore, duke përfshirë:

• Aftësi për informim dhe të dhëna – përfshin aftësinë për të kërkuar, përzgjedhur, organizuar dhe vlerësuar informacionin në internet.
• Komunikim dhe bashkëpunim digjital – lidhet me përdorimin e mjeteve digjitale për të komunikuar, për të ndarë përmbajtje dhe për të punuar me të tjerët në mënyrë efektive.
• Krijim i përmbajtjes digjitale – përfshin shkrimin e tekstit, redaktimin e dokumenteve, krijimin e prezantimeve apo përmbajtjeve multimediale, si dhe kuptimin e bazave të programimit.
• Siguri digjitale dhe mbrojtja e të dhënave – aftësia për të mbrojtur pajisjet, të dhënat personale dhe privatësinë në mjedisin online.
• Zgjidhja e problemeve – aftësia për të përdorur teknologjinë për të zgjidhur probleme të përditshme, për të instaluar softuerë apo për të konfiguruar pajisje digjitale.

Sipas Eurostat vetëm 1 në 2 të rinj shqiptarë kanë aftësi digjitale minimalisht bazike (49%) dhe përdorimi duket më shumë i përqendruar në aktivitete sipërfaqësore, si rrjetet sociale apo përmbajtje argëtuese, sesa në zhvillimin e aftësive të dobishme. Ndërsa Shqipëria përballet me sfida të mëdha në arsim dhe teknologji, ky raport i Eurostat vë në dukje një boshllëk kritik që mund të kushtojë shtrenjtë në tregun e ardhshëm të punës dhe zhvillimin ekonomik të vendit.

Lexo edhe: Nga një aksion i Microsoft në moshën 16-vjeçare te menaxhimi i milionave: Si Endrit Çela po ndryshon mënyrën si mendojmë për paranë!

Igli Gjelishti, themelues i dev.al e sheh këtë panoramë ndryshe. ”Puna e përditshme në dev.al më vë në kontakt me shumë të rinj që punojnë në sektorin e teknologjisë dhe inovacionit, por edhe më shumë punonjës biznesesh dhe institucionesh që përdorin zgjidhjet tona. Te punonjësit ose te ata që aspirojnë një karrierë ne ICT, krahasuar edhe me nivelin në vende më të zhvilluara të Europës e me tej, nuk vihet re ndonjë diferencë domethënëse. Sigurisht ne nuk jemi as Gjermania e as Shtetet e Bashkuara, e nuk i kemi kushtet as për të bërë shpikje e as për të ngritur unicorns, por personalisht jam i kënaqur me cilësinë dhe aftesitë e të rinjve tanë.” – thotë ai.

Gjelishti nënvizon edhe një tregues tjetër të rëndësishëm që duhet marr në konsideratë, faktin që Shqipëria ka digjitalizuar një sërë shërbimesh duke i zhvendosur zyrat e administratës online, ndërsa është edhe pararojë në këtë drejtim në rajon e më gjerë. ”Për sa i përket përdoruesve, të mos harrojmë që ne jemi një vend që sot ofron mbi 95% të shërbimeve publike vetëm online, që prej gati 15 vjetësh të gjitha deklarimet tatimore i ka vetëm online, që lëshimin e faturave e bën vetëm online dhe sado vështirësi që mund të ketë pasur tranzicioni ndonjëherë edhe pak i dhunshëm nga zgjidhjet analoge në ato digjitale, nuk na rezulton të ketë mbetur dikush pa punë apo të ketë dalë jashtë tregut për ketë arsye. Prandaj, pa dashur të vë në dyshim metodologjinë e studimit, rezultati 23.32% dhe akoma më tepër rënia nga 2021 në 2023 më duken pak të vështira për t’u besuar.”

Sektori publik vs sektori privat

Raporti nuk vë në dukje të dhëna mbi demografinë, apo tregues të tjerë si arsimimi, puna, gjinia etj sa i përket analizimit të të dhënave, por në Shqipëri është fakt që sektori publik ka ecur përpara me digjitalizimin, duke kryesuar me shërbimet e gjeneruara nga e-albania.

” Në kontrast nga sektori publik, ku pothuajse çdo gjë është e digjitalizuar, biznesi ecën me ritme shumë më të ulëta në inovacion. Për shembull, pavarësisht fluksit të jashtëzakonshem të turistëve, kemi ende hotele që mbajnë rezervimet me regjistra letre ose me tabela excel-i, kemi një përdorim ende shumë të ulët të pagesave elektronike, ndërsa platformat kryesore të shitjeve online vazhdojnë të mbeten rrjetet sociale dhe pagesa bëhet me cash-on-delivery. Në këtë drejtim mendoj që mund dhe duhet të bëhet më shumë.” – thotë Gjelishti.

Ky kontrast mes sektorit publik dhe privat nënvizon nevojën për një qasje më të balancuar dhe gjithëpërfshirëse në edukimin digjital: të rinjtë duhet të përgatiten për një treg pune që nuk kërkon thjesht konsumues teknologjie, por përdorues aktivë, krijues dhe të ndërgjegjshëm.

Zhvillimi digjital si avantazh konkurrues

Në një treg global ku kompanitë po kërkojnë gjithnjë e më shumë punonjës me aftësi teknologjike, zotërimi i kompetencave digjitale nuk është më luks, por nevojë bazike. Mungesa e aftësive digjitale nuk është vetëm një pengesë ekonomike, por edhe një formë e re përjashtimi social, veçanërisht për komunitetet rurale, ku aksesi ndaj trajnimeve është më i kufizuar. Nëse Shqipëria dëshiron të tërheqë investime të huaja dhe të mbajë të rinjtë e kualifikuar në vend, atëherë sistemi arsimor duhet të përshtatet me kërkesat e kohës, duke futur më herët në kurrikulë edukimin teknologjik dhe programimin. Kjo do të ndihmonte jo vetëm punësimin, por edhe zhvillimin e sipërmarrjes inovative.