Stablecoins po krijojnë rreziqe të reja për tregjet në zhvillim

Në SHBA, debati për stablecoins shpesh përqendrohet te një pyetje e thjeshtë: a do t’i zëvendësojnë ato depozitat bankare? Në shumë vende në zhvillim, kjo pyetje është tejkaluar. Stablecoins nuk po përdoren vetëm për kursime, por po kthehen në një mënyrë të re funksionimi të sistemit financiar: për pagesa, paga, menaxhim të parave të kompanive dhe transaksione ndërkufitare.

Pas miratimit të ligjit GENIUS në korrik 2025, autoritetet amerikane e konsideruan çështjen e stablecoins si të zgjidhur. Ligji vendos rregulla të qarta për mënyrën se si kompanitë që i emetojnë këto monedha duhet të mbajnë rezervat e tyre. Por ai nuk merret me mënyrën se si stablecoins përdoren në praktikë, sapo hyjnë në qarkullim. Pikërisht këtu qëndron problemi për vendet në zhvillim.

Në shumë prej këtyre vendeve, bankat janë të ngadalta, shërbimet janë të shtrenjta dhe kufizimet janë të shumta. Kjo i shtyn njerëzit dhe bizneset të përdorin stablecoins si alternativë më të shpejtë dhe më të lirë. Në Filipine, punonjësit mund të marrin pagën në stablecoins dhe ta këmbejnë më pas në monedhën vendase. Në Nigeri, bizneset i përdorin ato për të pranuar pagesa nga jashtë, duke shmangur pengesat e sistemit bankar tradicional. Ky përdorim është bërë aq i përhapur, sa që edhe Fondi Monetar Ndërkombëtar e ka vënë në dukje në raportet e tij.

Kjo nuk është më një prirje e vogël. Në disa vende afrikane, platformat e pagesave mes bizneseve funksionojnë tashmë kryesisht mbi stablecoins. Edhe kompani të mëdha globale janë duke u përshtatur me këtë realitet. Visa, për shembull, ka nisur të testojë pagesa ndërkufitare me stablecoins, ndërsa në disa vende të Amerikës Latine janë prezantuar karta të lidhura me to. Në Brazil po punohet për krijimin e stablecoins të lidhura me monedhën vendase.

Pra, nuk flasim më për eksperimente teknologjike, por për sisteme reale që përdoren çdo ditë. Dhe këto sisteme sjellin dy rreziqe të mëdha për ekonomitë në zhvillim.

Lexo edhe: PowerToHR – 2 ditë, 100+ mënyra për të zgjeruar njohuritë dhe rrjetin tuaj

Rreziku i parë lidhet me mënyrën se si stablecoins fillojnë të përdoren si “para pune” në biznes. Kur kompanitë i mbajnë këto monedha për të paguar furnitorë apo punonjës, ato fillojnë të sillen si kapital qarkullues. Me kalimin e kohës, mbi këtë bazë lind edhe kreditimi. Edhe pse huadhënia formale me stablecoins nuk është ende shumë e përhapur, tashmë shihen shenja të para: bizneset po mbajnë bilance në stablecoins, po vonojnë kthimin në monedhë vendase dhe po bëjnë marrëveshje pagesash në të njëjtën monedhë digjitale.

Kjo krijon një paradoks. Stablecoins supozohet të jenë të qëndrueshme sepse mbështeten 1 me 1 nga rezerva reale. Por sa më shumë të përdoren në marrëdhënie kredie dhe ndërmjetësim financiar, aq më shumë krijohen “pretendime” mbi të njëjtat rezerva. Me fjalë të thjeshta: fillon të krijohet më shumë “para” sesa mbulim real. Rregullimi i kompanive që i emetojnë stablecoins nuk mjafton, sepse problemi lind më pas, në mënyrën se si ato përdoren në ekonomi.

Historia e Argjentinës në vitet ’90 e tregon këtë rrezik. Edhe pse pesoja ishte e lidhur 1 me 1 me dollarin, sistemi bankar krijoi shumë më tepër para në qarkullim sesa kishte rezerva reale. Kur erdhi kriza, sistemi u shemb. Diçka e ngjashme mund të ndodhë edhe me stablecoins, nëse ato kthehen në bazë për kredi dhe borxhe pa mbulim të mjaftueshëm.

Rreziku i dytë lidhet me dobësimin e monedhës vendase. Sa herë që një pagesë bëhet në stablecoins dhe jo në monedhën e vendit, kërkesa për valutën kombëtare bie. Kjo e bën më të vështirë për bankat qendrore të kontrollojnë inflacionin, normat e interesit dhe stabilitetin financiar. Për më tepër, sistemi i stablecoins nuk ka një “bankë qendrore” që të ndërhyjë në rast krize. Nëse ndodh një tronditje e madhe, askush nuk garanton likuiditetin.

Në SHBA, ky problem është më i vogël, sepse stablecoins janë thjesht dollarë digjitalë dhe Rezerva Federale është aty për të garantuar sistemin. Por vendet në zhvillim nuk e kanë këtë mbrojtje. Kur një punëtor paguhet në USDC në vend të monedhës vendase, apo një biznes pranon USDT në vend të valutës kombëtare, kjo është kërkesë monetare që del jashtë kontrollit të bankës qendrore.

Kjo nuk do të thotë se stablecoins duhet të ndalohen. Por përvoja e vendeve në zhvillim tregon se ato po shndërrohen shumë shpejt nga një mjet pagesash në një infrastrukturë të plotë financiare, jashtë syrit të rregullatorëve. Dhe kjo është ajo që duhet të shqetësojë politikëbërësit.

Të vendosësh rregulla vetëm për kompanitë që emetojnë stablecoins, por të mos marrësh parasysh sistemin që po ndërtohet rreth tyre, është si të rregullosh makinën e shtypit, por të mos kujdesesh për përmbajtjen që ajo prodhon. Nëse rrjedhat financiare po zhvendosen jashtë sistemit bankar tradicional, atëherë edhe rregullimi duhet të zgjerohet. Sepse nuk mund të menaxhosh diçka që nuk e sheh.