Këpucët e teknologjisë së lartë për vrapim, të njohura si “super shoes”, nuk janë më ekskluzivitet i atletëve olimpikë. Falë dizajnit inovativ, ato ofrojnë përmirësime të matshme në performancë dhe tashmë përdoren gjerësisht edhe nga vrapues amatorë. Dikur të kufizuara vetëm në Olimpiada dhe gara elitare, sot këto këpucë shihen po aq shpesh në vrapimet rekreative të fundjavës sa edhe në garat botërore. Por çfarë janë realisht “super shoes”, si funksionojnë dhe a mund të rrisin rrezikun e dëmtimeve?
Çfarë janë “super shoes”?
Në Lojërat Olimpike të Rios në vitin 2016, Eliud Kipchoge, i vetmi njeri që ka përfunduar një maratonë në më pak se dy orë, vrapoi me një prototip të hershëm të Nike Vaporfly. Këpuca ishte më e lehtë se atletet tradicionale dhe përfshinte një pllakë të fortë, të lakuar, të kombinuar me një material të ri shkumëzimi për rritjen e performancës. Që atëherë, shumica e markave të mëdha sportive kanë zhvilluar versionet e tyre të “super shoes”, të cilat tani tregtohen masivisht edhe për vrapues rekreativë që synojnë rezultate personale më të mira, shpesh me një çmim dukshëm më të lartë (rreth 100 dollarë më shumë se këpucët e zakonshme të vrapimit).
Çfarë i dallon nga këpucët tradicionale?
Super shoes zakonisht kombinojnë tre elementë kryesorë:
- Pllakë prej fibre karboni, e cila ndihmon shtytjen përpara të këmbës
- Shtresa shkumëzimi të specializuara, që ngjeshen dhe rikthehen më shumë se materialet tradicionale
- Dizajn i lakuar (“rocker”), që mundëson një kalim më të butë dhe efikas gjatë çdo hapi
Kjo teknologji ka shkaktuar debat, me kritikë dhe institucione sportive që pyesin nëse ajo e tejkalon kufirin midis aftësisë atletike dhe avantazhit të padrejtë teknologjik.
A duhet t’i përdorin vrapuesit rekreativë?
Super shoes u krijuan fillimisht për të maksimizuar performancën e atletëve elitarë. Studimet tregojnë se ato mund të përmirësojnë ekonominë e vrapimit me rreth 2.7%, çka mund të përkthehet në kohë më të shpejta gare. Ky përfundim vjen nga një rishikim i pavarur i dhjetë studimeve, disa prej të cilave janë financuar nga kompanitë prodhuese të këpucëve. Megjithatë, materialet e avancuara të përdorura në super shoes kanë qëndrueshmëri më të kufizuar, çka mund të kërkojë zëvendësim më të shpeshtë, edhe pse ende nuk dihet saktësisht sa shpesh. Studimet sugjerojnë se përfitimet janë më të mëdha për vrapuesit shumë të trajnuar dhe në shpejtësi të larta. Por performanca nuk është i vetmi faktor që duhet marrë parasysh.
Lexo edhe: Reid Hoffman sfidon heshtjen e Silicon Valley: “Mjaft u përkulëm para Trump”
A rrisin rrezikun e dëmtimeve?
Së fundmi, studiuesit kanë ngritur pikëpyetje nëse karakteristikat që rrisin performancën mund të rrisin edhe rrezikun e dëmtimeve të lidhura me vrapimin. Janë raportuar raste të frakturave të stresit në pjesën e mesme të këmbës tek vrapues që kanë kaluar papritur në super shoes. Mekanizmat nuk janë ende plotësisht të qartë, por dyshohet se lidhen me ndryshimin e mënyrës se si shpërndahet ngarkesa në kocka, muskuj dhe tendina. Pllakat e fibrës së karbonit e bëjnë këpucën më të ngurtë, duke kufizuar lëvizjen natyrale të këmbës dhe duke rritur ngarkesën në zonën e mesit të shputës dhe në kockat metatarsale, zona të zakonshme të dëmtimeve nga vrapimi. Po ashtu, shtresat më të trasha të shputës mund të lejojnë më shumë lëvizje vertikale të kockave të këmbës, duke shtuar stresin lokal.
Nga ana tjetër, studimet tregojnë se super shoes mund të reduktojnë ngarkesën në kockën e kërcirit (tibia) gjatë vrapimeve të gjata, duke krijuar një efekt të përzier në rrezikun e dëmtimeve.
Si të integrohen në stërvitje?
Ekspertët rekomandojnë që super shoes të përdoren kryesisht në ditë gare ose seanca kyçe stërvitjeje, jo për përdorim të përditshëm. Vendimi për t’i përfshirë në stërvitje duhet të jetë i planifikuar me kujdes dhe gradual. Disa vrapues raportojnë se këto këpucë i bëjnë stërvitjet të ndihen më të lehta, gjë që mund të çojë në rritje të shpeshtësisë dhe intensitetit të vrapimit. Por një rritje e papritur e ngarkesës javore rrit ndjeshëm rrezikun e dëmtimeve, veçanërisht duke pasur parasysh ngarkesën shtesë në kockat e këmbës.
Studimet e fundit japin rezultate të përziera: një studim amerikan zbuloi se vrapuesit që përgatiteshin për gjysmë-maratonë me super shoes kishin rreth 50% më pak dëmtime krahasuar me ata që përdornin këpucë tradicionale, ndërsa një studim suedez që ndoqi vrapues për nëntë muaj nuk gjeti dallime në shkallën e dëmtimeve. Asnjë nga këto studime nuk deklaroi burimet e financimit, ndaj mbetet e paqartë nëse kompanitë e këpucëve kanë qenë të përfshira.
Super shoes ofrojnë përfitime reale në performancë, por nuk janë zgjidhje universale. Përdorimi i tyre kërkon kujdes, adaptim gradual dhe një qasje të informuar, veçanërisht për vrapuesit rekreativë. Derisa kërkimet afatgjata të japin përgjigje më të qarta, shkencëtarët këshillojnë balancë midis inovacionit dhe shëndetit fizik.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
