Nga Eric Salobir*– Në dekadat e fundit, Bashkimi Europian ka kaluar nga një lojtar global në teknologji në një konsumator pasiv të teknologjive të zhvilluara jashtë kufijve të tij. Sot, 80% e teknologjive dhe shërbimeve që Europa ka nevojë për transformimin e saj digjital janë projektuar dhe prodhuar jashtë Evropës, kryesisht në Shtetet e Bashkuara dhe Kinë. Ky mentalitet konsumatorësh është kaq i thellë sa ka formësuar edhe filozofinë pas ligjeve tona: qëllimi i rregulloreve të fundit, si Ligji për Shërbimet Digjitale dhe Ligji për Tregjet Digjitale, ishte mbrojtja e evropianëve si konsumatorë, duke na siguruar siguri në internet dhe garë të drejtë.Këto ligje, për meritën e tyre, ofrojnë mbrojtje të forta për qytetarët e BE-së dhe kanë shërbyer si modele për politika konkurruese dhe sigurinë online në mbarë botën. Ekselenca në rregullim është bërë marka e Evropës. Por pa një politikë inovacioni komplementare dhe një vlerësim nëse rregullat aktuale e nxisin apo e pengojnë inovacionin, rrezikojmë të mbetemi thjesht spektatorë në garën globale të teknologjisë, sidomos në fushën e inteligjencës artificiale.
Megjithë marrëveshjet e shpallura në Samitin e Veprimit për AI në Paris më herët këtë vit, investimet e huaja direkte në Evropë ranë në nivelin më të ulët në nëntë vjet në 2024, me Francën dhe Gjermaninë që përjetuan rënie me dy shifra. Ky rënie shoqërohet me shifra shqetësuese të tjera: pjesa e BE-së në tregun global të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit ra nga 21.8% në 2013 në 11.3% në 2022.
Për shumë kohë, evropianët kanë përfituar pasivisht nga guximi i Silicon Valley dhe aftësitë prodhuese të Shenzhen-it. Por kjo nuk ka qenë një “drekë falas”. Siç ka theksuar ish-presidenti i Bankës Qendrore Europiane, Mario Draghi, autori i një raporti kyç për konkurrencën europiane në 2024, evropianët kanë bërë “çdo gjë për të mbajtur inovacionin në një nivel të ulët.”
Europa duhet të bëjë shumë më tepër sesa thjesht të kapë Amerikën dhe Kinën. Për të rifituar një vend në industrinë globale të teknologjisë, ajo duhet urgjentisht të rishqyrtojë qasjen e saj ndaj autonomisë, aleancave, rregulloreve dhe lidershipit.
Kjo kërkon një strategji të menduar mirë. Synimi është sigurimi i sigurisë duke ndërtuar aftësitë tona kryesore, jo arritja e autokratisë teknologjike në izolim. Nuk ka shumë kuptim të investohet rëndë në teknologji të vështira për t’u shkallëzuar ose eksportuar. Përpjekjet e fundit për të zhvilluar cloud computing vendas dhe alternativa ndaj Google Search ishin kryesisht të motivuara nga dëshira për pavarësi teknologjike; megjithatë, ato nuk kanë pasur sukses edhe me mbështetjen e fortë politike. Për projektet e ardhshme, qëndrueshmëria komerciale duhet të testohet para se të konsumohen shumë burime.
Një çështje veçanërisht e rëndësishme është ndërvarësia strategjike, sidomos për infrastrukturat kritike fizike dhe digjitale. Në këtë moment, asnjë vend nuk do të qëndronte dot përballë një ndërprerjeje të papritur të pagesave digjitale. Kjo është arsyeja pse sektori i pagesave ka mbështetur prej kohësh co-badging (marka të ndryshmee pagesash që përdorin të njëjtin instrument pagese). Modele të ngjashme bashkëpërgjegjësie gjenden edhe në kabllot nënujore, satlitët në orbitë të ulët, gjysmëpërçuesit, energjinë dhe fuzionin bërthamor.
Zgjerimi i këtyre partneriteteve kërkon një fushë lojë të barabartë ku të gjithë pjesëmarrësit të kenë akses në blloqet teknologjike të disponueshme. Për shembull, kompania gjermane për dronë Helsing mbështetet në modelet e mëdha gjuhësore me kod të hapur të zhvilluara nga kompania franceze e AI, Mistral. Falë kësaj bashkëpunimi, Helsing sapo ka hapur një fabrikë me kapacitet fillestar prodhimi prej më shumë se 1,000 dronëve të pajisur me AI në muaj.
Lexo edhe: Startup-et që po dominojnë Europën, viti 2025 shënon shpërthimin e teknologjisë së re
Ne, evropianët, duhet gjithashtu të pranojmë dobësitë tona. Draghi dhe ish-kryeministri italian Enrico Letta – autori i një raporti të rëndësishëm për forcimin e tregut të vetëm europian – kanë paralajmëruar se mënyra aktuale e zbatimit të ligjeve dixhitale të BE-së po rëndon inovatorët e vegjël. Më shumë qartësi, thjeshtësi dhe parashikueshmëri në kornizën ligjore teknologjike do të forconte tregun e vetëm dhe do të tërhiqte talent dhe investime në Evropë. Kjo nuk nënkupton dobësimin e ligjeve për privatësinë apo të drejtën e autorit, por krijimin e një ambienti rregullator që fuqizon dhe mbron aktorët në treg.
Në të njëjtën kohë, puna për mbrojtjen e njerëzve në botën dixhitale është larg përfundimit, duke pasur parasysh që fëmijët në mbarë botën ende nuk kanë mbrojtje të plotë online. Harmonizimi i politikave inovative evropiane me mbrojtjen e të drejtave themelore do të mbetet prioritet kryesor. Por Europa nuk mund të shfrytëzojë fuqinë e saj diplomatike dhe rregullatore pa kampionë teknologjikë që të formësojnë produktet, shërbimet dhe tregjet dixhitale në nivel global.
Në këtë kuadër, një koalicion kompanish me vlera të përbashkëta nga BE dhe vende të tjera mund të luajë një rol kyç në promovimin e këtyre qëndrimeve. Duhet të tregojmë se inteligjenca artificiale gjeneruese mund të jetë një mundësi e madhe, por vetëm nëse përdoret duke respektuar të drejtat e njeriut dhe punëtorët. Po ashtu, duhet krijuar korniza teknologjike dhe ligjore që promovojnë barazinë dhe pluralizmin në shumë gjuhë.
Këto janë sfidat dhe mundësitë e mëdha që kemi përpara. Për të pasur sukses, drejtuesit e industrisë dhe politikëbërësit duhet të bashkëpunojnë ngushtësisht me shoqërinë civile, universitetet dhe sindikatat. Nuk është vonë të rikthehet statusi i Evropës si lider global në teknologji dhe inovacion, dhe ne e dimë se si ta bëjmë. Hapi më i rëndësishëm është ndryshimi i mentalitetit.
*Eric Salobir është President i Komitetit Ekzekutiv të Fondacionit për Teknologjinë Humane.
Copyright: Project Syndicate, 2025
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
