Jonathan Haidt nuk është thjesht një akademik – ai e përkufizon veten si një njeri me një mision. Profesor i psikologjisë morale në Shkollën e Biznesit të Universitetit të Nju Jorkut, ai e ka formuluar këtë mision në mënyrë të qartë: të përdorë kërkimin shkencor për të ndihmuar njerëzit të kuptojnë më mirë njëri-tjetrin dhe për të përmirësuar funksionimin e institucioneve sociale. Kjo frymë pragmatike dhe e përkushtuar ndaj së vërtetës përshkon të gjithë punën e tij.
Në librin “The Anxious Generation”, Haidt ngre një alarm të fuqishëm: që nga viti 2010, teknologjitë digjitale – veçanërisht smartphone-t dhe rrjetet sociale – kanë ndikuar ndjeshëm në rënien e shëndetit mendor tek të rinjtë. Me një ton të mbështetur në prova shkencore, por thellësisht i motivuar nga një mision personal, ai tregon për rritjen e depresionit, ankthit dhe rasteve të vetëlëndimit, madje edhe tentativave për vetëvrasje.
Ai argumenton se kriza nuk lidhet thjesht me “ndërgjegjësimin më të lartë” për problemet mendore, por me një ndryshim të thellë në mënyrën si jetojnë fëmijët. Ndër rekomandimet e tij janë katër rregulla thelbësore: pa smartphone para moshës 14 vjeç, pa rrjete sociale para 16-s, shkolla pa telefona dhe më shumë lojë të lirë jashtë, pa mbikëqyrje. Ai thekson se fëmijët janë mbiprotektuar në botën reale dhe lënë të pambrojtur online.
Libri është bërë një bestseller ndërkombëtar, me 1.7 milion kopje të shitura në 44 gjuhë, duke ndikuar edhe në politika konkrete: në Australi pritet të hyjë në fuqi ndalimi i rrjeteve sociale për të miturit nën 16 vjeç. Haidt ka qenë gjithashtu në kontakt me ligjvënës në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa mbron me pasion qëndrimet e tij nëpër forume akademike dhe publike.
Si prind i dy adoleshentëve, ai pranon se nuk është e lehtë të zbatosh këto rregulla kur fëmijët janë tashmë thellësisht të zhytur në botën digjitale. Por inkurajon prindërit të veprojnë, madje edhe të zëvendësojnë telefonët inteligjentë me modele më të thjeshta – me kusht që fëmijët të kenë ende mundësi të komunikojnë me miqtë.
Haidt nuk i shmanget kritikave. Psikologia Candice Odgers, në një artikull për Nature, vë në dyshim lidhjen shkak-pasojë mes rrjeteve sociale dhe rënies së shëndetit mendor. Haidt i kundërpërgjigjet me dhjetëra studime, përfshirë një meta-analizë që tregon rritje të depresionit për çdo orë shtesë në rrjetet sociale. Ai thekson se shumë nga kritikët e tij janë vetë entuziastë të teknologjisë dhe shohin çdo alarm si panik moral.
Në një plan më të gjerë, Haidt sheh ndikime afatgjata dhe të rrezikshme: “Ndryshimi i ndërgjegjes njerëzore po ndodh në shkallë industriale. Dhe inteligjenca artificiale do ta përshpejtojë këtë proces.”
Nëse dikur identifikohej si një liberal i majtë, sot Haidt e përshkruan veten si jashtë çdo kampi politik. Kritikat ndaj kulturës universitare dhe kërkesës për më shumë diversitet mendimi e kanë vendosur në qendër të një debati të zjarrtë që tashmë është bërë pjesë e axhendës politike, veçanërisht nga e djathta amerikane. Megjithatë, ai e bën të qartë: është për lirinë akademike, por kundër ndërhyrjes së shtetit në universitetet.
Sot, ai është më shumë se një profesor – është bërë një figurë publike me ndikim global. Dhe ndërsa ndjek zhvillimet me kujdes dhe angazhohet në debat, ai nuk e humbet qartësinë e misionit të tij: të mbrojë një brez të tërë që po rritet në një botë gjithnjë e më dixhitale dhe potencialisht më e rrezikshme për shëndetin e tij mendor.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
