Dy dokumente të reja ofrojnë përgjigje më të forta se deri tani në dispozicion për tre nga pyetjet e pazgjidhura të pandemisë Covid-19: si, kur dhe ku sars-cov-2, virusi që e shkaktoi atë, u shfaq për herë të parë te qeniet njerëzore. Këto letra, të ashtuquajturat preprints (që do të thotë se ato nuk kanë kaluar ende në procesin formal të rishikimit nga kolegët që i paraprin publikimit në një revistë) janë shkruar nga ekipe të lidhura studiuesish nga institucione anembanë botës dhe janë postuar në Zenodo, një repozitor për dokumente të tilla. Ata arrijnë në përfundimin se, deri në nëntor 2019, virusi ishte i pranishëm te kafshët në tregun e shitjes me shumicë të ushqimeve të detit Huanan në Wuhan, prej nga u hodh te njerëzit në dy raste të veçanta në një javë.
Një punim, autorët kryesorë të të cilit janë Michael Worobey në Universitetin e Arizonës dhe Kristian Andersen i Scripps Research, në San Diego, përpiqet të gjurmojë infeksionet e para në tregun Huanan. Autorët përdorën tre qasje. Së pari, duke parë shpërndarjen gjeografike të infeksioneve të hershme, ata zbuluan se tregu është në rajonin ku rastet e para me Covid-19 ishin më të dendura – një rezultat që mbetet i pandryshuar edhe kur paraqiten raste pa lidhje të njohura me tregun. Së dyti, ata përdorën prova fotografike të postuara në Weibo, një faqe interneti kineze e mediave sociale, për të treguar se tregu, i cili shet mallra të tjera përveç ushqimeve të detit, po shiste kafshë të ndjeshme ndaj virusit (një listë që përfshin derrat, marmota dhe qen rakun) përpara dhjetorit 2019.
Së treti, ata analizuan shpërndarjen e pothuajse 600 mostrave mjedisore të marra nga tregu nga Qendra Kineze për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (ccdc) në janar 2020, pasi ishte mbyllur nga autoritetet. Duke e kombinuar këtë analizë me një rikrijim të paraqitjes së tregut, autorët treguan se mostrat që përmbanin virusin ishin të lidhura me tezgat që shisnin kafshë të gjalla, veçanërisht në këndin jugperëndimor të tregut.
Punimi i dytë, autori kryesor i të cilit ishte Jonathan Pekar i Universitetit të Kalifornisë, San Diego, shqyrton evolucionin e virusit në ditët e tij më të hershme te njerëzit. Në këtë kohë mbizotëronin dy forma, të njohura si familja a dhe b. Këto ndryshojnë në natyrën e dy lokacioneve të veçanta nukleotide (lidhjet në zinxhirin ARN që përbën gjenomin e virusit), me familjen a që ka një strukturë identike me viruset e ngjashëm që gjenden te lakuriqët e natës.
Kjo tregon që familja a ishte forma origjinale dhe familja b një mutacion pasues. Megjithatë, rastet e para të njohura njerëzore përfshinin familjen b. Për të zgjidhur këtë, studiuesit analizuan gati 800 gjenoma virale pothuajse të plota nga mostrat e marra përpara 14 shkurtit 2020, për të identifikuar rrugët më të mundshme evolucionare të marra nga virusi.
Kjo analizë tregoi se, ndërsa të dyja familjet ishin të pranishme në rastet në afërsi të tregut, asnjë mostër nuk përmbante asnjë formë kalimtare ose ndonjë paraardhës të përbashkët. Prandaj, duket e mundshme që këto kanë bërë hapa të pavarur drejt pritësve njerëzorë: familja b më 25 nëntor 2019 ose rreth saj, dhe familja a një javë apo më vonë. Kërcimet e tilla të shumta nga kafshët janë të zakonshme te koronaviruset. Viruset përgjegjës si për shpërthimin e sarsit në 2002 ashtu edhe për mersin (sindroma e frymëmarrjes në Lindjen e Mesme), e cila u shfaq në vitin 2012, mendohet gjithashtu se kanë filluar me ngjarje të shumta të përhapjes.
Duke dyfishuar një shpjegim
Gjithçka që studiuesit mendonin se kishin nevojë për ta bërë rastin e tyre një fakt ishte dëshmia e familjes a në treg. Kur ata filluan punën, të gjitha mostrat prej andej kishin pasur vetëm familjen b. Kjo ndryshoi pak para se letrat e tyre të dilnin në internet. Në një ri-analizë të mostrave, ky grup zbuloi provat e para të lidhura me tregun e familjes a. “Kjo vërtet vulos marrëveshjen,” thotë Dr Worobey. “Përtej çdo dyshimi të arsyeshëm ne tani e dimë se çfarë ndodhi.”
Megjithëse punimet janë printime paraprake, analiza e tyre është vlerësuar nga shumë studiues të pavarur. Duke supozuar se janë vërtet të sakta, hipotezat rivale kanë një hendek për t’u mbushur. Më e popullarizuara prej tyre, si dhe më e diskutueshme, është se virusi u arratis nga një laborator në Wuhan përpara se të shkaktonte një ngjarje “superpërhapëse” në treg. Ekzistenca e dy prejardhjeve të ndara në Huanan, thotë Dr Worobey, si dhe vendndodhja qendrore e tregut në hartën e densitetit të rasteve, tregon se një rrjedhje e tillë laboratorike do të duhej të kishte ndodhur dy herë, duke mos lënë asnjë provë të zbuluar ende për përfshirjen e laboratorit në të dyja rastet. Kjo duket e pamundur. Megjithatë, se cilat specie ishin përgjegjëse, mbetet për t’u përcaktuar.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
