23 Prilli, Dita e Librit, sa lexojnë shqiptarët sot?

Çdo vit, më 23 prill, bota feston Ditën Ndërkombëtare të Librit dhe të të Drejtave të Autorit, një datë që nderon fuqinë e librit për të ndërtuar ura mes kulturave dhe për të ndriçuar mendjet njerëzore. Kjo ditë u shpall nga UNESCO në vitin 1995, duke pasur parasysh rëndësinë historike të librit si mjet i shpërndarjes së njohurive dhe ruajtjes së tyre.​

Lexo gjithashtu: Rrjetet sociale, trampolina drejt pasurisë/ Si po bëhen influencerët shqiptarë fytyrat e reja të suksesit?

Pse 23 prilli?

Data e 23 prillit ka një domethënie të veçantë në historinë e letërsisë botërore. Më 23 prill 1616, u ndanë nga jeta dy kolosë të letërsisë, Miguel de Cervantes dhe William Shakespeare. Ky përkim simbolik e bëri këtë datë të përshtatshme për të festuar librin dhe autorët.​

Leximi në Shqipëri, statistika dhe tendenca

Një studim i fundit nga Instituti Kulturë dhe Edukim për Zhvillim, në bashkëpunim me Qendrën Kombëtare të Librit dhe Leximit, zbuloi se 82% e shqiptarëve lexojnë libra. Megjithatë, 49% e tyre lexojnë më pak se 12 libra në vit, ndërsa vetëm 7.3% lexojnë mbi 48 libra në vit.​

Shumica e lexuesve shqiptarë preferojnë librin fizik, me 82% që zgjedhin këtë format, ndërsa 18% lexojnë në formate digjitale apo audio. Gjithashtu, 44.5% lexojnë në gjuhën shqipe, 32.6% në anglisht dhe 22.9% në gjuhë të tjera.​

Një plagë e heshtur që rëndon botën e librit në Shqipëri mbetet mungesa e zbatimit efektiv të të drejtave të autorit. Edhe pse ligji “Për të drejtën e autorit dhe të drejtat e lidhura me të” është në fuqi që prej vitit 1992 dhe parashikon mbrojtjen për 70 vjet pas vdekjes së autorit, në praktikë, zbatimi i tij mbetet sfidues. Pirateria, sidomos në formën e librave të fotokopjuar dhe e-Books të shpërndarë pa leje në rrjete sociale, dëmton rëndë të ardhurat e autorëve, përkthyesve dhe vetë shtëpive botuese. Sipas një raporti të Këshillit të Europës mbi të drejtën e autorit në rajon (2022), Shqipëria renditet ndër vendet me përqindjen më të lartë të përdorimit të materialeve pirat në sektorin e arsimit, me rreth 68% të studentëve që deklarojnë se kanë përdorur libra të fotokopjuar në vend të versioneve origjinale.

Lexo gjithashtu: Multitasking nuk funksionon! Dakord, po çfarë duhet të bëjmë për të mbyllur punët?

Shtëpitë botuese në Shqipëri

Në Shqipëri, ekziston një numër i konsiderueshëm shtëpish botuese që kontribuojnë në pasurimin e letërsisë shqipe dhe përkthimeve nga letërsia botërore. Megjithatë, sfidat e tregut dhe ndryshimet në preferencat e lexuesve kërkojnë përshtatje dhe inovacion nga këto institucione për të mbajtur interesin e publikut dhe për të promovuar kulturën e leximit.​

Dhe nëse do të lexosh ndonjë shprehje për librin, mëposhtë do gjeni 3 prej tyre:

“Një dhomë pa libra është si një trup pa shpirt.” – Ciceroni

“Librat janë pasqyrat e shpirtit.” – Virginia Woolf

“Leximi është për mendjen ajo që është ushtrimi për trupin.” – Joseph Addison​

Në këtë Ditë Ndërkombëtare të Librit, le të reflektojmë mbi rëndësinë e leximit dhe të mbështesim përpjekjet për të promovuar kulturën e librit në shoqërinë tonë.