Tregtia në hije të krizës, si u tkurr biznesi mes BE-së dhe Iranit

Tregtia mes Bashkimit Europian dhe Iranit ka rënë në nivelin më të ulët në dy dekadat e fundit gjatë vitit 2025, si pasojë e sanksioneve të vazhdueshme dhe tensioneve gjeopolitike. Megjithatë, shkëmbimet tregtare vijojnë në një shkallë të kufizuar, me Gjermaninë që mban peshën kryesore.

Ndërkohë, çmimet e energjisë po rriten ndjeshëm, pasi tregjet e naftës reagojnë ndaj luftës në Iran dhe sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike në vendet e Gjirit, duke shtuar frikën për ndërprerje të furnizimit global.

Një dekadë rënieje nën hijen e sanksioneve

Marrëdhëniet ekonomike mes BE dhe Iranit kanë qenë në rënie graduale për më shumë se një dekadë, kryesisht për shkak të sanksioneve ndërkombëtare. Në janar 2026, BE miratoi një paketë të re sanksionesh ndaj Teheranit, duke përmendur shkelje të rënda të të drejtave të njeriut dhe mbështetjen e vazhdueshme të Iranit për luftën e Rusisë në Ukrainë. Pavarësisht kësaj, tregtia nuk është ndërprerë plotësisht, por ajo është tkurrur ndjeshëm krahasuar me vitet e mëparshme.

Sipas të dhënave nga Eurostat, tregtia totale e mallrave mes BE-së dhe Iranit në vitin 2025 arriti në vetëm 3.72 miliardë euro.

Importet e BE-së: 0.76 miliardë euro
Eksportet e BE-së: 2.97 miliardë euro
Bilanci tregtar: rreth 2.2 miliardë euro në favor të BE-së

Lexo edhe: Ngushtica e Hormuzit, pika kritike e energjisë dhe ushqimit për Europën

Ndërkohë, tregtia e shërbimeve në vitin 2024 arriti në 1.56 miliardë euro. Në terma relativë, Irani mbetet një partner shumë i vogël për BE-në: vetëm 0.1% e eksporteve europiane në 2025, ndërsa importet janë pothuajse zero. Kontrasti me të kaluarën është i fortë. Në vitin 2005, tregtia arrinte në 23.8 miliardë euro, ndërsa në 2011 kapte mbi 27 miliardë euro. Rritja e përkohshme pas vitit 2015 lidhej me marrëveshjen bërthamore Joint Comprehensive Plan of Action, por rikthimi i sanksioneve e ktheu trendin sërish në rënie.

Gjermania dominon tregtinë me Iranin

Gjermania mbetet partneri kryesor tregtar i Iranit në BE, duke përfaqësuar 31.8% të totalit në 2025.

Importet nga Irani: 218 milionë euro
Eksportet drejt Iranit: 963 milionë euro

Në vend të dytë renditet Italia me 15.6% të tregtisë totale, e ndjekur nga Holanda me 15.5%.

Këto tre vende përbëjnë së bashku rreth 63% të gjithë tregtisë BE–Iran, ndërsa Franca dhe Spanja mbeten në nivele më të ulëta.

Çfarë tregtohet mes BE-së dhe Iranit?

Eksportet e BE-së drejt Iranit dominohen nga:

Makineri dhe pajisje transporti (34%)
Produkte kimike (31%)

Ndërkohë, importet nga Irani janë më të përqendruara në disa kategori:

Ushqime dhe kafshë të gjalla (37%)
Produkte kimike (23%)
Mallra të përpunuara sipas materialit (22%)
Lëndë të para (11%)

Një marrëdhënie në krizë, me ndikim global

Rënia drastike e tregtisë mes BE-së dhe Iranit nuk është vetëm një çështje ekonomike dypalëshe. Ajo reflekton tensionet më të gjera gjeopolitike dhe rreziqet për tregjet globale të energjisë. Në një kohë kur lufta dhe pasiguria po ndikojnë drejtpërdrejt në çmimet e naftës, marrëdhëniet ekonomike me Iranin mbeten një element kyç në ekuilibrin ekonomik të Europës.