Si lindi tradita e Vitit të Ri?

Viti i Ri është një nga festat më të vjetra dhe më universale në botë. Ai përfshin një sërë ritualesh shoqërore, kulturore dhe fetare, të cilat shënojnë fillimin e një viti të ri kalendarik. Pavarësisht dallimeve mes kulturave, kjo festë mbetet një moment reflektimi, shprese dhe pritjeje për një fillim të ri.

Origjina e hershme e Vitit të Ri

Regjistrimi më i hershëm i një feste të Vitit të Ri daton rreth 2000 vite para erës sonë, në Mesopotami. Në Babiloni, Viti i Ri, i njohur si Akitu, fillonte me hënën e re pas ekuinoksit të pranverës. Në Asiri, ai shënohej me hënën e re më pranë ekuinoksit të vjeshtës, në mesin e shtatorit. Civilizime të tjera e lidhën fillimin e vitit me fenomene të ndryshme natyrore:

• Egjiptianët dhe fenikasit e nisnin vitin me ekuinoksin e vjeshtës (21 shtator).
• Persianët e lashtë e festonin në ekuinoksin e pranverës (21 mars).
• Grekët e hershëm e shënonin Vitin e Ri në solsticin e dimrit (21 dhjetor).
• Në kalendarin republikan romak, viti fillimisht niste më 1 mars, por pas vitit 153 p.e.s., data zyrtare u bë 1 janari, e cila u ruajt edhe në kalendarin Julian të vitit 46 p.e.s.

Lexo edhe: Bllokohet ligji i rivlerësimit të pronave, NAREA kërkesë Presidentit për vonesën

Mesjeta dhe kalendari Gregorian

Në Evropën e krishterë të Mesjetës së hershme, shumica e vendeve e konsideronin 25 marsin, festën e Shpalljes, si fillimin e vitit të ri. Në Anglinë anglo-saksone, Viti i Ri festohej më 25 dhjetor. Më vonë, Kalendari Gregorian, i miratuar në vitin 1582 nga Kisha Katolike Romake, riktheu 1 janarin si ditën zyrtare të Vitit të Ri. Vendetevropiane e adoptuan gradualisht këtë datë:

• Skocia në 1660
• Gjermania dhe Danimarka rreth vitit 1700
• Anglia në 1752
• Rusia në 1918
• Vitet e Reja në kalendarët lunarë dhe kulturat jo-perëndimore

Kulturat që përdorin kalendarin lunar vazhdojnë ta festojnë Vitin e Ri në data të ndryshme nga 1 janari:

• Kalendari hebre e nis vitin me Rosh Hashanah, mes shtatorit dhe tetorit.
• Kalendari islam ka 354 ditë dhe Viti i Ri fillon me muajin Muharrem.
• Nowruz, një festë e lashtë zoroastriane, festohet si Vit i Ri kulturor në Iran dhe në pjesë të Lindjes së Mesme e Azisë Qendrore.
• Viti i Ri Kinez festohet në fund të janarit ose fillim të shkurtit dhe zgjat zyrtarisht një muaj.

Në Azi:

• Në Kerala (Indi) festohet Vishu
• Në Tamil Nadu, Puthandu, më 14 prill
• Në Tibet, Losar, në shkurt
• Në Tajlandë, Songkran, në mes të prillit
• Në Japoni, Shōgatsu, festohet nga 1 deri më 3 janar
• Zakone dhe simbole të Vitit të Ri

Shumë zakone të Vitit të Ri lidhen me kalimin e kohës, duke përzier nostalgjinë me shpresën. Simbolika e foshnjës si Vit i Ri dhe e plakut si viti që po mbyllet vjen që nga Greqia e lashtë. Zakoni i marrjes së vendimeve (rezolutave) për të përmirësuar jetën daton që nga Babilonia e lashtë, më shumë se 4,000 vite më parë, ku njerëzit përpiqeshin të fitonin favorin e perëndive.

Në shumë kultura, ushqimi simbolik është pjesë thelbësore e festimeve:

• Në Evropë konsumohen lakra dhe perime të gjelbra për prosperitet.
• Në jug të SHBA-ve hahen bizele “black-eyed peas” për fat të mirë.
• Në Azi, gatuhen petë, noodles dhe ëmbëlsira orizi që simbolizojnë jetë të gjatë, pasuri dhe lumturi.

Rëndësia e ditës së parë të vitit

Ekziston një besim i përhapur se ajo që bën në ditën e parë të vitit përcakton gjithë vitin. Për këtë arsye, mbledhjet familjare dhe shoqërore janë shumë të rëndësishme. Në disa vende, si Skocia, Ishulli i Manit dhe pjesë të Anglisë Veriore, rëndësi të veçantë ka “first foot”, personi i parë që hyn në shtëpi pas mesnatës, i cili besohet se sjell fat të mirë, nëse ka tiparet e duhura sipas traditës lokale.

britanicca