Përtej fushëbetejës, lufta me Iranin po nxjerr në pah disa pika të brishta të ekonomisë globale nga rrugët e transportit të energjisë deri te furnizimet me plehra kimike dhe gazra industrialë. Ekonomistët paralajmërojnë se ndërprerjet e mundshme në këto zinxhirë furnizimi mund të ndikojnë në çmimet dhe tregtinë globale edhe shumë kohë pasi konflikti të ketë përfunduar.
Sipas ekspertëve, tregjet financiare mund të jenë duke nënvlerësuar se sa i dëmshëm mund të bëhet konflikti për ekonominë botërore, veçanërisht nëse lufta zgjat më shumë nga sa presin investitorët.
“Në këndvështrimin tim, tregjet po e nënvlerësojnë rrezikun e një lufte të zgjatur,” tha Frederic Schneider, studiues në Middle East Council on Global Affairs.
Sipas tij, nëse konflikti vazhdon edhe për një muaj tjetër dhe çmimet e energjisë rriten ndjeshëm, pasojat për ekonominë globale mund të bëhen shumë serioze.
“Skenari më i keq do të ishte një ngadalësim ekonomik i kombinuar me rritje të normave të interesit për të frenuar inflacionin,” tha ai. Një situatë e tillë mund të çojë në shpërthimin e flluskave financiare dhe potencialisht në një krizë të re borxhi, të ngjashme me atë të Global Financial Crisis.
Rreziku për tregjet e energjisë
Një pjesë e madhe e rrezikut ekonomik lidhet me Kanalin e Hormuzit, korridori i ngushtë detar që lidh Gjirin Persik me tregjet globale të energjisë.
Rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë kalon përmes kësaj ngushtice, së bashku me një pjesë të konsiderueshme të dërgesave të gazit natyror të lëngëzuar (LNG), që është jetik për sigurinë energjetike në Azi dhe Evropë.
Schneider e përshkruan këtë korridor si “pikën më kritike të sfidës globale për hidrokarburet dhe plehrat kimike”, duke shtuar se edhe ndërprerjet e vogla mund të ndikojnë shpejt në çmimet ndërkombëtare.
Megjithatë, goditja nuk do të kufizohej vetëm te nafta. Gazi natyror nga rajoni i Gjirit mbetet thelbësor për vendet e Azisë Lindore dhe për disa pjesë të Evropës, të cilat ende po përshtaten me mungesën e gazit rus pas Russian invasion of Ukraine.
Lexo edhe: Si po ndikon konflikti në Iran mbi tregjet evropiane të energjisë
Rritja e kostove të karburantit mund të përhapet në gjithë ekonominë, pasi shumë industri varen nga transporti dhe energjia.
Rreziqe të fshehura në zinxhirët e furnizimit
Disa pasoja mund të shfaqen edhe në sektorë më pak të dukshëm. Një shembull është heliumi, i cili prodhohet si nënprodukt gjatë nxjerrjes së gazit natyror.
Katari furnizon rreth një të tretën e prodhimit global të heliumit, një gaz thelbësor për prodhimin e gjysmëpërçuesve dhe pajisjeve të imazherisë mjekësore.
Nëse prodhimi apo transporti i tij ndërpritet, industria e teknologjisë dhe sektori i shëndetësisë mund të përballen me pasoja që shkojnë shumë përtej Lindjes së Mesme.
Materiale të tjera industriale mund të përballen gjithashtu me presion. Për shembull, squfuri, një tjetër nënprodukt i prodhimit të hidrokarbureve që përdoret në përpunimin e bakrit dhe procese të tjera industriale mund të bëhet më i vështirë për t’u siguruar nëse zinxhirët e energjisë ndërpriten.
Presion mbi bujqësinë dhe ushqimin
Edhe sektori bujqësor mund të ndikohet nëse konflikti ndërpret prodhimin ose tregtinë e plehrave kimike. Schneider thekson se koha e luftës është veçanërisht delikate, pasi në shumë rajone të botës aktualisht po zhvillohet sezoni i mbjelljeve.
Një mungesë e plehrave gjatë kësaj periudhe mund të çojë në prodhime më të ulëta më vonë gjatë vitit dhe në rritje të çmimeve të ushqimeve.
Edhe nëse lufta përfundon relativisht shpejt, dëmet ekonomike mund të zgjasin për një kohë të gjatë. Riparimi i infrastrukturës së dëmtuar dhe rikthimi në funksion i kapaciteteve energjetike mund të kërkojë muaj të tërë.
Konflikti mund të ndryshojë gjithashtu mënyrën se si kompanitë globale e shohin rajonin e Gjirit Persik. Kompanitë e transportit detar mund të rishikojnë rrezikun e operimit në zonë, ndërsa investimet, turizmi dhe talentet ndërkombëtare mund të tregohen më të kujdesshme për t’u rikthyer.
Rreziku i stagflacionit
Rritja e çmimeve të energjisë mund ta bëjë edhe më të vështirë punën e bankave qendrore, të cilat gjatë dy viteve të fundit janë përpjekur të ulin inflacionin.
Nëse çmimet e naftës dhe gazit vazhdojnë të rriten, politikat monetare mund të detyrohen të shtyjnë uljen e normave të interesit ose madje të shtrëngojnë më tej kushtet financiare.
Nëse konflikti zgjat, mund të krijohen kushtet për stagflacion, një kombinim i rrallë i inflacionit të lartë dhe rritjes së dobët ekonomike, që është veçanërisht i vështirë për t’u menaxhuar nga politikëbërësit.
Rajoni i Gjirit, Evropa, Azia Lindore dhe shumë ekonomi në zhvillim pritet të përballen me presionin më të madh në një skenar të tillë, megjithëse edhe Shtetet e Bashkuara mund të ndjejnë ndikimin, pavarësisht pavarësisë së tyre në rritje energjetike.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
