Nga Qiyuan Xu*– Në vitin 2025, indeksi i dollarit, që mat forcën e monedhës amerikane kundrejt një shporte monedhash kryesore ra me rreth 9.4%. Në të njëjtën periudhë, norma mesatare efektive e tarifave doganore të SHBA-së u rrit me afro 14.4 pikë përqindjeje, nga 2.4% në 16.8%, sipas Yale Budget Lab. Të marra së bashku, këto lëvizje sugjerojnë se, në fushën e tregtisë së importeve, SHBA-ja përjetoi një zhvlerësim efektiv të kursit të këmbimit prej rreth 24%.
Një skenar i tillë është politikisht tërheqës për SHBA-në, sepse mbron konkurrueshmërinë e prodhimit dhe gjeneron të ardhura shtesë nga tarifat, ndërkohë që dollari mbetet relativisht i qëndrueshëm. Kjo qëndrueshmëri, nga ana tjetër, ndihmon në mbështetjen e çmimeve të bonove të thesarit amerikan dhe aktiveve të tjera të denominuara në dollar, duke ulur rrezikun e një spiraleje negative të zhvlerësimit të gjerë, inflacionit të pakontrolluar, daljeve të kapitalit dhe stresit në tregjet financiare.
Por “pasqyra” e bilancit të pagesave mbetet. Për aq kohë sa dollari vazhdon të jetë monedha rezervë dominuese globale, flukset neto të vazhdueshme të kapitalit drejt SHBA-së, të cilat domosdoshmërisht korrespondojnë me deficitin e llogarisë korrente amerikane nuk ka gjasa të zhduken, duke e bërë të vështirë korrigjimin e çekuilibrave strukturorë. Madje, kjo dinamikë mund të gjenerojë kosto shtesë, të cilat ka të ngjarë të bien në mënyrë disproporcionale mbi ekonomitë jashtë SHBA-së, veçanërisht mbi tregjet në zhvillim.
Historikisht, dollari është dobësuar kur Rezerva Federale e SHBA-së ka lehtësuar politikën monetare, kur normat afatgjata të interesit kanë rënë dhe kur oreksi global për rrezik është rritur, kushte që lehtësojnë kufizimet financiare ndërkombëtare dhe zgjerojnë likuiditetin e dollarit jashtë SHBA-së. Por këtë herë, përfitimi nga një dollar i dobët mund të jetë ndjeshëm i zbehur, sepse tarifat veprojnë si një “pengesë” që parapërgatit çmimet relative në tregtinë ndërkombëtare, duke ulur nevojën për një zhvlerësim nominal të kursit të këmbimit për ribalancim të jashtëm.
Ky ndryshim ka tre pasoja për pjesën tjetër të botës. Së pari, tregtia dhe investimet ngadalësohen njëkohësisht, duke dobësuar themelet mikroekonomike të përhapjes së likuiditetit të dollarit. Tarifat reciproke të presidentit amerikan Donald Trump kanë frenuar rritjen e tregtisë globale të mallrave. Dhe kur flukset tregtare tkurren, bie edhe kërkesa e kompanive për financim tregtar dhe kredi zinxhiri furnizimi të denominuara në dollar, duke ngadalësuar krijimin ndërkufitar të dollarit.
Lexo edhe: Kur dezinformimi vret!
Për më tepër, në tetor 2025, Konferenca e Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin (UNCTAD) vuri në dukje se investimet e huaja direkte globale mbetën të dobëta, me një rënie prej 3% në gjysmën e parë të vitit 2025 dhe se pasiguria e vazhdueshme lidhur me tarifat i ka shtyrë investitorët drejt një qëndrimi pritës. Kjo nënkupton se, edhe nëse dollari dobësohet nominalisht, periferia globale mund të përfitojë më pak likuiditet efektiv në dollar sesa në një cikël tipik zhvlerësimi.
Së dyti, presionet inflacioniste të shkaktuara nga tarifat rrisin pritshmëritë për inflacion dhe përforcojnë pasigurinë e politikave në SHBA, çka mund të pengojë rënien e normave afatgjata të interesit dhe të primit të maturimit, duke kufizuar uljen e normave globale për aktivet pa rrezik. Pasiguria e shtuar mund të rrisë gjithashtu primet e rrezikut në mbarë botën, duke zbehur efektet pozitive të një dollari më të dobët, si rritja e oreksit për rrezik dhe rikthimi i flukseve të kapitalit drejt tregjeve në zhvillim.
Duhet theksuar se zhvlerësimi efektiv prej rreth 24% pasqyron shtrembërimin relativ të çmimeve në anën tregtare; ai nuk nënkupton se çmimet e importeve rriten mekanikisht me këtë masë. Megjithatë, ndikimi mbi inflacionin dhe politikën monetare mund të shfaqet me vonesë dhe të bëhet më i dukshëm në vitin 2026. Fondi Monetar Ndërkombëtar ka konstatuar se deri më tani kalimi i tarifave në çmime ka qenë relativisht i kufizuar, por thekson se efektet mund të vonohen. Njëkohësisht, FMN thekson se tarifat më të larta dhe pasiguria e shtuar e komplikojnë ndjeshëm balancën e vendimmarrjes për bankierët qendrorë.
Së treti, tregjet në zhvillim do të përballen me goditje asimetrike dhe një hapësirë gjithnjë e më të kufizuar politike. Siç kam argumentuar më parë, tarifat “reciproke” do ta thellojnë ndarjen Veri–Jug, pasi vendet me të ardhura më të ulëta shpesh goditen nga norma më të larta. Në këtë kontekst, eksportet më të dobëta dhe flukset në rënie të kapitalit çojnë më lehtë në ngadalësim ekonomik dhe zhvlerësim të monedhës, një kurth nga i cili politikëbërësit mezi arrijnë të dalin.
Zhvlerësimi i monedhës, në vetvete, mund të nxisë inflacion të importuar ose të rrisë barrën e borxhit të denominuar në dollar, duke i vendosur bankat qendrore përballë dilemës së vështirë mes diferencës së normave të interesit, stabilitetit të kursit të këmbimit dhe ndërhyrjes në tregun valutor. Si pasojë, kushtet financiare mund të mos përmirësohen aq sa pritej në një mjedis me dollar më të dobët.
Me pak fjalë, kjo nuk është thjesht një valë tjetër proteksionizmi. Përkundrazi, presionet e rregullimit janë rishpërndarë: për ekonominë amerikane, ana tregtare përfiton një zhvlerësim “efektiv” përmes barrierës së tarifave, ndërsa ana financiare kërkon stabilitet. Nëse një konfigurim i tillë mund të zgjasë, varet nga katër kushte.
Së pari, avantazhet e nxitura nga tarifat duhet të përkthehen në kapacitete reale shtesë dhe rritje produktiviteti, dhe jo të mbeten një rishpërndarje e përkohshme e rentave. Së dyti, inflacioni duhet të mbahet nën kontroll. Nëse tarifat e ngulitin inflacionin bazë me kalimin e kohës, Rezerva Federale do të ketë shumë më pak hapësirë manovrimi dhe primet e maturimit mund të rriten, duke minuar stabilitetin financiar që strategjia synon të ruajë.
Së treti, ekonomitë jashtë SHBA-së duhet të vazhdojnë të bashkëpunojnë; përndryshe, përshkallëzimi i masave hakmarrëse do të gërryejë përfitimet tregtare të SHBA-së dhe do të rrisë pasigurinë. Së katërti, bota duhet të vazhdojë të besojë se borxhi amerikan është një aset i sigurt. Nëse primet e maturimit vazhdojnë të rriten mes shqetësimeve në rritje për qëndrueshmërinë fiskale të SHBA-së, “qëndrueshmëria relative” e anës financiare do të dobësohet dhe mund të reflektohet sërish në ekonominë reale.
Nëse ndonjë nga këto kushte dështon, nëse rikthimi i prodhimit nuk jep rezultate, inflacioni mbetet i ngurtë ose hakmarrja tregtare përshkallëzohet, zhvlerësimi efektiv i dollarit në anën tregtare dhe qëndrueshmëria e tij në anën financiare mund të fillojnë të punojnë kundër njëra-tjetrës, duke e detyruar ekonominë amerikane drejt një ribalancimi të dhimbshëm. Por deri atëherë, ekonomitë jashtë SHBA-së nuk duhet të supozojnë se një dollar më i dobët do të sjellë lehtësimin e zakonshëm. Mund të jemi duke hyrë në një version të epokës së tarifave të asaj që ish-sekretari amerikan i Thesarit, John Connally, e përshkroi në shprehjen e famshme në vitin 1971 si: “monedha jonë, problemi juaj.”
*Qiyuan Xu është studiues i lartë në Akademinë Kineze të Shkencave Shoqërore dhe autor i disa librave, përfshirë “Riformësimi i zinxhirit industrial global: Zgjedhjet e Kinës”.
Copyright: Project Syndicate, 2026
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
