Disa vite më parë, ekzistonte një konsensus global i përgjithshëm për tregtinë: sa më e lirë, aq më mirë. Vetëm ekonomistët “e fiksuar” merreshin me detaje të politikave tregtare, ndërsa grupet e interesit ishin thuajse të vetmet që mbronin mbrojtjen e tregut. Në përgjithësi, tarifat ishin të ulëta, shumica e qeverive përpiqeshin të tërhiqnin investime të huaja, dhe transferimi i teknologjisë shihej si një mënyrë për të përhapur begatinë. Por kjo nuk vlen më.
35 vjet më parë, strategu ushtarak Edward N. Luttwak shpiku termin “gjeoekonomi” për të përshkruar momentin kur logjika e luftës përzihet me rregullat e tregtisë. Sot, ky koncept po rikthehet me forcë, pasi shumë vende po fillojnë të shohin politikën tregtare si pjesë të strategjisë së tyre gjeopolitike. Por siç theksonte vetë Luttwak, ka një problem thelbësor: ndërsa tregtia zakonisht sjell përfitime për të dyja palët, konfliktet gjeopolitike janë si një lojë ku njëra fiton dhe tjetra humbet. Dhe këto dy logjika janë shpesh në konflikt me njëra-tjetrën.
Rasti i SHBA-së dhe Kinës
Ish-presidenti Donald Trump provoi të përdorte tarifat doganore si mjet për të goditur Kinën ekonomikisht. Por kjo strategji doli të ishte e keqorganizuar dhe me pasoja të dëmshme për vetë SHBA-në.
Faktet janë këto:
- SHBA dhe Kina janë gjigandët e ekonomisë globale, por Kina eksporton më shumë.
- Vetëm 20% e eksporteve të Kinës shkojnë në SHBA, që do të thotë se Kina nuk varet shumë nga tregu amerikan.
- Kur SHBA vendos tarifa të larta ndaj Kinës, është vetë konsumatori amerikan që paguan më shumë, jo Kina.
Kjo është arsyeja pse Trump përfundimisht pranoi një armëpushim tregtar me Kinën: tarifat po dëmtonin më shumë SHBA-në sesa rivalin e saj.
Lexo edhe:Si vendosi AI cilat dosje të vrasjes së John F. Kennedy të publikoheshin
Minerale të rralla: një tjetër shembull i dështimit të gjeoekonomisë
Kina kohët e fundit vendosi që eksportet e mineraleve të rralla të kalojnë përmes licencash speciale. Këto minerale janë të rëndësishme për prodhimin e pajisjeve teknologjike.
Në pamje të parë, kjo mund të duket si një goditje për SHBA-në. Por realiteti është ndryshe:
- Importet e metaleve të papërpunuara nga Kina janë shumë të vogla (rreth 22 milionë dollarë në vit).
- SHBA në fakt eksporton përbërje të përpunuara të këtyre mineraleve në vlerë më të madhe – dhe shumica shkojnë në Kinë.
- Çmimet e mineraleve nuk kanë ndryshuar ndjeshëm pas vendimit të Kinës, që tregon se tregu nuk është shqetësuar shumë.
Edhe në rastin më të keq, ndikimi në ekonominë amerikane do të ishte minimal, duke qenë se shuma e përfshirë është shumë e vogël krahasuar me madhësinë e ekonomisë amerikane.
Pse gjeoekonomia nuk funksionon si armë afatgjatë
Ekziston një problem thelbësor me përdorimin e ekonomisë si armë: mund ta përdorësh vetëm një herë. Kur vendet përballen me kufizime tregtare, ato përshtaten shpejt – kërkojnë burime të reja furnizimi, krijojnë rezerva dhe bëhen më të qëndrueshme për të ardhmen. Përdorimi i mjeteve ekonomike për qëllime politike apo strategjike mund të duket si një zgjidhje e mençur në moment të parë, por në praktikë është shpesh joefektive, dhe madje mund të dëmtojë vetë ata që e përdorin. Edhe SHBA, edhe Kina duhet ta kenë këtë parasysh: gjeoekonomia nuk është një armë që garanton fitore.
Daniel Gros është Drejtor i Institutit për Politikëbërje Evropiane në Universitetin Bocconi.
Të drejtat e autorit: Project Syndicate, 2025
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
