Hapësira kibernetike, a nevojitet një konventë për rregullat e luftës në këto sulme?


Në vitin 2009 një grup ekspertësh punuan për edicionin e parë të Manualit të Tallinn, një publikim që nuk ka karakter detyrues për aplikimin e ligjeve ndërkombëtare në luftën kibernetike.

Në hapësirën kibernetike nuk ka rregulla loje! A është koha për të krijuar një bashkësi me protokolle dhe standarde ndërkohë që kjo formë lufte ka nisur?

Nëse nuk besoni se lufta në hapësirën kibernetike ka filluar, ju rikujtoj STUXNET! Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara krijuan Stuxnet, i cili shkatërroi centrifugat nukleare të Iranit në 2007. Pasojat e tij, ndryshuan rrënjësisht konceptin e sulmit kibernetik për shtetin e prekur nga sulmi.

Stuxnet ishte një nga shembujt që i tregoi botës se sulmet në hapësirën kibernetike përdoren me sukses për të shkaktuar ndikime shkatërruese materiale. Armët kibernetike nuk pyetën për sanksione shtetesh! Por Stuxnet u zbulua vetëm 3 vite më vonë, në 2010. Që nga ai vit, aftësitë mbrojtëse të shteteve, aftësitë e bandave kriminale dhe të grupeve të sponsorizuara nga të tjera shtete, janë rritur në mënyrë marramendëse. POR RREGULLAT E LOJËS NUK I KA PËRCAKTUAR ASKUSH!

Në vitin 2009 një grup ekspertësh punuan për edicionin e parë të Manualit të Tallinn, një publikim që nuk ka karakter detyrues për aplikimin e ligjeve ndërkombëtare në luftën kibernetike. Versioni i parë i tij u publikua në vitin 2013 dhe versioni i dytë u publikua në shkurt të këtij viti.

Ndërkohë në vitin 2001 një grup pune i quajtur Organizata për Bashkëpunim në Shangai – e cila përfshin Kinën, Kazakistanin, Kirgistanin, Rusinë, Taxhikistanin, Indinë, Pakistanin dhe Uzbekistanin – trajtoi shpërndarjen e informacionit në internet nga shtetet rivale si një lloj ‘luftë për informacion’.

Studime dhe publikime rregullash e strategjish për kërcënimet në hapësirën kibernetike ka realizuar edhe UN, edhe UK. Me gjithë këto rezoluta, marrëveshje, unione – cilat janë hapësirat ligjore që na bëjnë mosbesues dhe vulnerabël?

Në parim, nëse një sulm në hapësirën kibernetike sjell pasoja si një sulm me armë kinetike, ai duhet të trajtohet si sulm armësh kinetike sipas kuadrit ligjor në fuqi kur vjen puna tek përgjegjësia e burimit të sulmit!  Por në rastin e Stuxnet, versioni i parë i Manualit të Tallinn nuk e përcaktonte qartë nëse sulmi në vetvete përbënte shkelje të kuadrit ligjor ndërkombëtar.

Ky ishte shembulli më i qartë që një vend përdor sulmin kibernetik për të shkatërruar infrastrukturat kritike të një vendi tjetër. Dhe ajo që na bën të dyshojmë në ekzistencën e “protokolleve të paqes” në hapësirën kibernetike është fakti se sulme të tilla ndërmerren nga vende që besojnë e lobojnë për të drejtën ndërkombëtare.

Në gjithë këtë situatë një gjë mund ta themi me siguri: Po përjetojmë epokën e luftës moderne dhe beteja e luftës së kohëve moderne është hapësira kibernetike! Politikat e luftës kibernetike nuk po arrijnë të evoluojnë në kohë reale dhe diplomacia ndërkombëtare po i trajton sulmet rast-pas-rasti.

Krijimi i një tryeze të rrumbullakët për t’i ulur shtetet të përcaktojnë rregullat e lojës në hapësirën kibernetike është shumë i vështirë. Ashtu si shumica e ekspertëve të fushës, unë besoj se modeli që duhet ndjekur për hartimin e bashkësisë së protokolleve dhe standardeve në këtë rast, është i njëjtë me modelin e krijimit të Konventës së Gjenevës.

Por mos harroni se Konventa e Gjenevës u hartua vetëm kur pasojat e luftës ishin tepër të rënda dhe të prekshme nga të gjithë, ndërkohë që sot jemi ende në fazën që duhet të bindim vendimmarrësit se një armë kibernetike është e aftë të shkaktojë dëme njerëzore!

burimi: PCWorld Albanian

Must watch
Business Mag Nr. #25 - Mars 2021

Kjo periudhë përkon me një vit të plotë në kushte pandemie në vendin tonë, në Europë dhe në mbarë botën. Në një vit ndodhën shumë zhvillime, të paparashkuara ndonjëherë më parë nga ne, duke hedhur poshtë shumë plane apo projekte tonat për rritjen. Por, në këtë kohë sipërmarrje të ndryshme u vunë në lëvizje për të gjetur zgjidhje të reja e për të siguruar mbijetesën.

Në këtë numër të revistës, vijnë zhvillimet përmes gjurmëve që kanë lënë tek industri, sipërmarrje apo individë sipërmarrës.

Pano Soko, ekonomist i njohur flet për efektet e paketave ekonomike të mbështetjes dhe nevojën për paketa ndihme në industritë e prekura.

Rubrika 3X3 i kushtohet industrisë së verërave. Nga intervistat tona me 3 prodhues rezulton se

verërat shqiptare janë të “paralizuara” nga pandemia.

Verërat janë në një trend me turizmin. Brunila Liçaj, profesore dhe eksperte në fushën e turizmit është optimiste për të ardhmen e kësaj fushe.

Në rubrikën e brandeve kemi sjellë, fabrikën e qumështit dhe prodhimeve të bulmetit “Lufra”, ndërsa një brand që po rimëkëmbet nga Kosova është prodhuesi i këpucëve artizanale “Perolli”. Të dy këto brande janë model frymëzimi për njerëzit e punës!

Një pjesë e rëndësishme e revistës i dedikohet konkursit dhe fituesve të Businessmag në …

Shiko më shumë
Na ndiqni në rrjetet sociale
0