Epoka e luftës robotike ka nisur

Nga Ragnar Sass*– Lufta e Rusisë kundër Ukrainës është shndërruar në një konflikt të plotë teknologjik, ku 70-80% e viktimave shkaktohen tashmë nga dronët ajrorë pa pilot. Pas tre vitesh e gjysmë, lufta është kthyer në një lojë të pandërprerë mace-mi, ku çdo sistem i ri armësh ofron vetëm një përparësi të përkohshme prej dy ose tre muajsh, përpara se pala tjetër të zhvillojë kundërmasa.

Kjo do të thotë se epoka e luftës robotike ka mbërritur. Po e shohim fazën e saj të parë në qiellin, tokën dhe detin e Ukrainës. Zhvillimi më i shpejtë ushtarako-teknologjik në botë po ndodh në garazhe, bodrume dhe fabrika ukrainase, ku qindra ekipe të vogla po ndërtojnë modele të reja dronësh dhe interceptuesish.Shumë prej tyre punojnë pa pushim që prej shkurtit 2022, pa fundjava dhe pa pushime. Sapo një produkt i ri bëhet gati, ai dërgohet menjëherë në vijën e frontit. Ushtarët e testojnë ditën pasuese, dhe brenda 24 orësh, reagimi nga beteja u kthehet zhvilluesve, duke nisur një cikël të ri. Disa ekipe të teknologjisë së mbrojtjes madje i dorëzojnë produktet vetë në zonat e luftimeve dhe punojnë drejtpërdrejt me ushtarët për integrim dhe përshtatje.

Nga ana tjetër, makineria ushtarake e Rusisë funksionon po ashtu me ritme maksimale, me shumë fabrika që punojnë 24 orë. Një tregues i qartë i aftësisë së saj për të shkallëzuar shpejt sistemet efektive të armëve u pa më 9 korrik, kur Rusia lëshoi 728 dronë Shahed brenda një dite të vetme. Deri në fund të muajit, numri i tyre arriti mbi 6,200, ose 14 herë më shumë se në korrik 2024, dhe 16% më shumë se në qershor. Për t’iu kundërvënë këtij rreziku, të paktën dy kompani ukrainase të mbrojtjes kanë zhvilluar dronë interceptues të drejtuar nga inteligjenca artificiale, që përdorin “machine learning” për të identifikuar dhe shkatërruar Shahed-at. Në netët më të suksesshme, ato kanë arritur norma suksesi prej 60-70%.

Por beteja evoluon me shpejtësi. Edhe Shahed-ët po bëhen më të mençur. Kur Ukraina vendosi mitraloza për mbrojtje ajrore, Shahed-ët filluan të fluturonin mbi tre kilometra lartësi, jashtë rrezes së tyre. Në fund të korrikut, Rusia lëshoi një Shahed me motor reaktiv, i aftë të fluturojë deri në 700 kilometra në orë, më shpejt se shumica e interceptuesve të njohur. Disa prej tyre janë pajisur tashmë me kamera termike, procesorë të avancuar dhe madje edhe me koordinim autonom në grupe. Ata duken sikur ndiejnë kur po gjurmohen, duke u shmangur e devijuar për t’i shpëtuar ndjekjes.

Lexo edhe: SHBA vs BE: Dy botë, dy qasje për Inteligjencën Artificiale

Kjo është natyra e luftës së parë robot-kundër-roboti në histori. Konflikti po zhvillohet midis dy sistemeve autonome, që përpiqen të mposhtin njëri-tjetrin në kohë reale. Përparime të ngjashme po ndodhin edhe në tokë. Dronët FPV (first-person view) me lidhje optike – të cilat nuk mund të bllokohen nga valët elektronike – mund të godasin objektiva deri në 30 kilometra nga vija e frontit, duke e bërë çdo lëvizje në atë zonë jashtëzakonisht të rrezikshme. Të dyja palët kanë nisur të përdorin “dronë të fjetur”, që qëndrojnë të fshehur në tokë për orë të tëra, derisa të shfaqet objektivi.

Si pasojë, mjetet tokësore pa pilot po vendosen tashmë në shkallë të gjerë – kryesisht për logjistikë, furnizime, evakuim, minime dhe madje edhe për sulme. Për momentin, duket se Ukraina është më përpara në këtë fushë. Në korrik, Brigada e 3-të Sulmuese e saj realizoi një operacion historik plotësisht autonom, duke kombinuar dronë FPV dhe robotë tokësorë për të detyruar trupat ruse të dorëzohen në Kharkiv, pa pjesëmarrje të drejtpërdrejtë të ushtarëve ukrainas.

Një nga sukseset më të mëdha të Ukrainës ka qenë përdorimi i dronëve detarë për të larguar anijet ruse nga Deti i Zi. Edhe këto njësi janë përmirësuar me kalimin e kohës. Më 31 dhjetor 2024, një dron detar ukrainas Magura V5, i pajisur me raketë tokë-ajër, rrëzoi një helikopter rus Mi-8 mbi Detin e Zi. Kjo ishte hera e parë që një mjet pa pilot në sipërfaqen e ujit rrëzonte një avion të pilotuar. Sot, disa dronë detarë përdoren si platforma lëshimi ose si ura komunikimi për dronë më të vegjël, duke zgjeruar rrezen dhe aftësitë.

Këto nuk janë raste të izoluara. Ato konfirmojnë se kemi hyrë në një epokë të re lufte, ku sistemet autonome janë thelbësore për suksesin në fushëbetejë. Njësitë kryesore të dronëve ukrainas funksionojnë si startupe teknologjike me performancë të lartë, secila me rekrutimin, trajnimin, financimin dhe kulturën e vet. Një brigadë e avancuar përfshin mbi 70 arkitektë të të dhënave që analizojnë në mënyrë të pandërprerë inteligjencën e gjallë nga fronti. Këto njësi ndërtojnë cikle të shpejta mësimi, duke u përshtatur më shpejt me ndryshimet në betejë sesa njësitë tradicionale ushtarake.

Lojtari më i suksesshëm i ri në konfliktin ukrainas është kompania e mbrojtjes “Swift Beat” e ish-CEO-së së Google, Eric Schmidt, e cila planifikon të dërgojë qindra mijëra dronë këtë vit. Ajo ka zhvilluar një nga dronët më efektivë interceptues të Shahed-ëve dhe po punon mbi sisteme të afta të ndalojnë edhe raketat balistike e lundruese. Por, në mënyrë të jashtëzakonshme, shumë prej teknologjive të reja nuk po zhvillohen nga gjigantët e kontratave ushtarake, por nga mijëra vullnetarë dhe shoqëria civile.

Këto risi shpjegojnë si Ukraina ka arritur të përballojë për kaq gjatë një superfuqi ushtarake. NATO dhe aleatët e saj duhet të studiojnë me urgjencë këtë realitet dhe të forcojnë mbështetjen për Ukrainën. Lufta robotike ka nisur, dhe është Ukraina që po shkruan manualin e saj.

*Ragnar Sass është sipërmarrës dhe investitor engjëll nga Estonia, bashkëthemelues i Pipedrive dhe themelues i “Darkstar Coalition”, fondi i parë pan-evropian i mbrojtjes i fokusuar vetëm në produkte ushtarake të provuara në fushëbetejë.

© Project Syndicate