Gjatë vitit të fundit, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Kina kanë forcuar pozitat e tyre si superfuqitë kryesore botërore, kryesisht në dëm të pjesës tjetër të ekonomisë globale. Në të dy vendet, rritja ekonomike ka mbetur e fortë, pavarësisht tronditjeve dhe paqëndrueshmërisë të shkaktuara nga shpërbërja e rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla, një proces që është nxitur aktivisht nga presidenti amerikan Donald Trump dhe homologu i tij kinez, Xi Jinping.
Megjithatë, këto shifra pozitive fshehin dobësi më të thella strukturore. Në SHBA, rritja e fortë maskon një rimëkëmbje në formë K, e cila ka krijuar një krizë serioze të përballueshmërisë së kostos së jetesës, me pasoja të forta politike. Tarifat e vendosura nga Trump, në veçanti, e kanë mbajtur inflacionin mbi objektivin e Rezervës Federale, pa arritur të reduktojnë realisht deficitin e llogarisë korrente.
Në Kinë, nga ana tjetër, rritja ekonomike është nxitur kryesisht nga rritja e fortë e eksporteve, me suficitin tregtar që ka tejkaluar për herë të parë 1 trilion dollarë në vitin 2025. Por suksesi i agjendës së Xi Jinping për të ashtuquajturat “forca të reja të cilësisë prodhuese” është shoqëruar me rënie të çmimeve të banesave, papunësi të lartë tek të rinjtë dhe rritje të dobët të pagave, faktorë që kanë frenuar konsumin e brendshëm. Si pasojë, ribalancimi i shumëpremtuar i modelit të rritjes së Kinës është shtyrë edhe një herë.
Edhe pse motivimet dhe instrumentet e politikave janë të ndryshme, si SHBA-ja ashtu edhe Kina janë përfshirë në një garë për dominim teknologjik, të ushqyer nga investime masive. Për SHBA-në, lidershipi teknologjik është thelbësor për ruajtjen e dominimit ekonomik dhe financiar; për Kinën, ai shërben për të garantuar varësinë e vendeve të tjera nga prodhimi dhe zinxhirët e furnizimit kinezë.
Por të dyja ekonomitë përballen me trilema makroekonomike. Përveç dominimit teknologjik, SHBA-ja synon gjithashtu të reduktojë deficitin e llogarisë korrente dhe të mbajë inflacion të ulët dhe të qëndrueshëm. Këto dy objektiva janë të papajtueshme me garën aktuale të investimeve. Ruajtja e lidershipit në industritë e teknologjisë së avancuar kërkon deregulim të vazhdueshëm dhe flukse kapitale nga jashtë, që nënkuptojnë deficite të vazhdueshme të jashtme. Reduktimi i deficitit tregtar do të kërkonte kursime më të larta të brendshme dhe një dollar më të dobët, duke ushtruar presion mbi Rezervën Federale për të ulur normat e interesit, çka do të sillte rritje të pashmangshme të inflacionit.
Lexo edhe:Studimi i ri: Koha e tepërt para ekranit “çon në sjellje vetëvrasëse te fëmijët”
Në teori, një kombinim i tarifave më të larta, ndërhyrjeve politike në politikën monetare, një dollar më i dobët dhe presion ndaj qeverive të huaja për të hequr barrierat rregullatore dhe jo-rregullatore ndaj eksporteve amerikane mund të ndihmonte në uljen e deficitit të jashtëm duke mbështetur investimet. Por një paketë e tillë politikash do të përforconte inflacionin e lartë dhe do ta thellonte krizën e përballueshmërisë.
Nëse SHBA-ja synon njëkohësisht dominim teknologjik dhe inflacion të ulët, tarifat do të duhej të hiqeshin dhe politika monetare të shtrëngohej. Flukset kapitale që do të pasonin do ta forconin dollarin, duke zgjeruar më tej deficitin e llogarisë korrente.
Kina përballet me një trilemë tjetër, po aq të vështirë. Përveç dominimit teknologjik, ajo synon ruajtjen e stabilitetit makro-financiar dhe nxitjen e rritjes së pagave dhe konsumit. Për të avancuar agjendën e “forcave të reja prodhuese” dhe njëkohësisht për të mbetur qendra kryesore prodhuese globale, Kina duhet të subvencionojë investimet në sektorë të rinj pa braktisur industritë tradicionale. Kjo strategji, megjithatë, çon në mbivendosje investimesh, kapacitete të tepërta prodhuese, rënie të fitueshmërisë dhe presione deflacioniste, si edhe në suficite të mëdha tregtare. Me sektorin e pasurive të paluajtshme ende në krizë, rreziku i përhapjes së problemeve në sistemin financiar mbetet i lartë. Për këtë arsye, ruajtja e stabilitetit kërkon ndërhyrje të forta rregullatore dhe fiskale.
Por ndjekja e investimeve të larta dhe stabilitetit financiar do të vijë domosdoshmërisht në kurriz të ribalancimit ekonomik. Konsumi mbetet i dobët, rreziqet deflacioniste po rrënjosen dhe përpjekjet për të eksportuar kapacitetet e tepërta prodhuese rrezikojnë të nxisin proteksionizëm tregtar në vendet e tjera.
Një rrugë alternative, e përmendur në përfundimet e Plenumit të Katërt të Partisë Komuniste Kineze në tetor, do të kombinonte investime të mëdha në teknologji të reja me një shtysë të fortë për rritjen e konsumit të brendshëm. Kjo mund të arrihej përmes politikave fiskale dhe monetare më ekspansioniste dhe forcimit të rrjetit të sigurisë sociale. Një qasje e tillë do të ndihmonte në zbutjen e presioneve deflacioniste, por do të rriste nivelin tashmë të lartë të borxhit, duke shtuar rrezikun e një krize financiare në të ardhmen.
Herët a vonë, SHBA-ja dhe Kina do të duhet të përballen me tensionin në rritje mes ndjekjes së dominimit teknologjik dhe objektivave të tyre makroekonomike të brendshme. Synimi për avantazh absolut, në vend të atij krahasues, rrezikon keqshpërndarjen e burimeve dhe krijimin e një teprice globale investimesh, veçanërisht në një kohë kur Bashkimi Europian dhe India po ndjekin strategji të ngjashme, megjithëse më të kujdesshme. Ky tension vështirë se do të mbetet i izoluar. Një shpërthim i flluskës së inteligjencës artificiale, pamundësia për të kontrolluar inflacionin apo deficitin e jashtëm në SHBA, si dhe materializimi i rreziqeve makro-financiare në Kinë, do të kishin pasoja të mëdha për ekonominë ndërkombëtare. Një ekuilibër i ri global është ekonomikisht i mundur, por politikisht i vështirë për t’u mbajtur. Siç tregon edhe grafiku shoqërues, pajtimi i objektivave konfliktuale do të kërkonte që SHBA-ja dhe Kina të ngadalësonin një garë investimesh që po i ngjan gjithnjë e më shumë një gare armatimi.
Një ndryshim i tillë do të kërkonte gjithashtu braktisjen e praktikave agresive dhe ringjalljen e një forme bashkëpunimi multilateral. Ky ndryshim ka pak gjasa të ndodhë vullnetarisht, por kostot ekonomike gjithnjë e më të larta dhe tensionet e brendshme të shkaktuara nga mbivendosja e investimeve mund, me shpresë, ta imponojnë atë.
Moreno Bertoldi është Senior Associate Research Fellow pranë Institutit Italian për Studime Ndërkombëtare Politike (ISPI).
Marco Buti mban karrigen Tommaso Padoa-Schioppa në Qendrën Robert Schuman të Institutit Universitar Europian dhe është gjithashtu external fellow pranë Bruegel.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Mëso më shumë këtu rreth kësaj analize
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
Mund të kontribuoni KETU. Falemnderit.
