Ajo që zakonisht e quajmë “inteligjencë artificiale” është, në praktikë, një tërësi sistemesh të bazuara në të dhëna (DS). Këto teknologji po transformojnë tashmë pothuajse çdo aspekt të jetës njerëzore, duke krijuar modele të reja biznesi dhe duke riorganizuar ekonomitë në tërësi. Me kalimin e kohës, ato premtojnë të krijojnë vende të reja pune, të rrisin produktivitetin dhe të ofrojnë mjete që zgjerojnë aftësitë tona njohëse, duke ripërcaktuar vetë kuptimin e punës.
Megjithatë, krahas këtyre përfitimeve të pamohueshme, revolucioni digjital dhe përhapja e shpejtë e sistemeve të bazuara në të dhëna po tronditin tregjet e punës, arsimin dhe formimin profesional. Pasojat janë tashmë të dukshme: kushte pune të pasigurta të diktuara nga platformat algoritmike, presion i vazhdueshëm për uljen e pagave dhe një mospërputhje strukturore mes aftësive që ekonomia kërkon dhe atyre që punëtorët kanë.
Kjo ngre një pyetje thelbësore: A do ta bëjnë sistemet e bazuara në të dhëna punën profesionale me pagesë të panevojshme?
Lexo edhe: Davos – Rendi i ri ekonomik, mision apo iluzion?
Në çdo revolucion teknologjik të mëparshëm, frika nga papunësia masive është shfaqur, dhe historikisht është provuar e pabazuar. Por kjo herë mund të jetë ndryshe.
Teknologjitë e së shkuarës synonin kryesisht ta bënin punën njerëzore më efikase ose më pak të lodhshme fizikisht. Në të kundërt, shumë sisteme të sotme janë krijuar pikërisht për të zëvendësuar plotësisht njerëzit në zinxhirin e vlerës. Për më tepër, këto sisteme nuk po kufizohen më vetëm në punë rutinë apo me aftësi të ulëta, por po depërtojnë në fusha që dikur konsideroheshin ekskluzivisht njerëzore: diagnostikimi mjekësor, kirurgjia, analiza ligjore dhe madje krijimtaria kulturore.
Shpejtësia dhe shtrirja e këtyre ndryshimeve vënë në pikëpyetje besimin e vjetër se “teknologjia gjithmonë krijon më shumë vende pune sesa shkatërron”. Nuk ka asnjë ligj historik që garanton këtë rezultat. Përkundrazi, provat tregojnë se sisteme të tilla po zhdukin profesione të tëra më shpejt sesa po krijohen të reja.
Sigurisht, të punosh më pak orë dhe të kesh më shumë kohë të lirë nuk është domosdoshmërisht negative. Një shoqëri me më pak varësi nga puna mund të jetë edhe më humane. Problemi nuk është humbja e punës në vetvete, por ajo që humbet bashkë me të: të ardhurat, baza tatimore që financon shërbimet publike dhe funksionet sociale që puna ofron — si ndjenja e qëllimit, identiteti dhe përkatësia.
Në një botë ku gjithnjë e më pak njerëz nevojiten për të gjeneruar vlerë ekonomike, politikat publike duhet të përshtaten. Nuk mjafton më t’u thuhet individëve “riformohuni dhe përshtatuni”, kur vetë tregu i punës po zhduket nën këmbët e tyre. Nevojitet një kornizë e re shoqërore dhe ekonomike.
Në këtë kontekst, autori propozon modelin SERT — Society-, Entrepreneurship-, and Research-Time (Koha për Shoqërinë, Sipërmarrjen dhe Kërkimin), që synon të ndajë të ardhurat nga puna pa e bërë këtë ndarje të pakushtëzuar.
Pesë shtyllat kryesore të SERT janë:
- Të ardhura bazë universale – të financuara nga taksat, që sigurojnë minimumin e nevojshëm për një jetë dinjitoze.
- Kontribut i detyrueshëm shoqëror (“society time”) – në këmbim të të ardhurave bazë, çdo individ do të kontribuonte me një numër të caktuar orësh në aktivitete me vlerë shoqërore, sipas zgjedhjes së tij, ngjashëm me shërbimin civil zviceran. Menaxhimi i këtij sistemi do të ishte kryesisht digjital.
- Përfitime jo-ekonomike të punës – gjatë kohës së kontributit shoqëror, njerëzit duhet të përjetojnë të njëjtat funksione që tradicionalisht i ofron puna: strukturë ditore, njohje sociale dhe ndjenjë qëllimi.
- Nxitje për arsim, kërkim dhe sipërmarrje – kush angazhohet në këto fusha mund të reduktojë ose shmangë detyrimin e “society time”.
- Rishpërndarje më e drejtë e pasurisë – meqë vlera krijohet gjithnjë e më shumë nga teknologjia dhe kapitali, barra tatimore duhet të zhvendoset nga puna drejt kapitalit dhe të dhënave (p.sh., taksimi i përdorimit të të dhënave dhe sistemeve digjitale).
Nëse shoqëria lejon që sistemet e bazuara në të dhëna të zhvendosin punëtorët pa një përgjigje kolektive, pabarazia do të thellohet, tensionet sociale do të rriten dhe stabiliteti politik do të vihet në rrezik. Modeli SERT ofron një rrugë drejt një të ardhmeje më të drejtë, më të qëndrueshme dhe më paqësore.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
