A po na bën ChatGPT më pak të zgjuar?

Ndoshta jo mjeti, por mënyra si e përdorim, është ajo që bën diferencën.

Në vitin 2008, revista The Atlantic ndezi një debat të madh me një artikull provokues në kopertinë: “A po na bën Google më budallenj?” Në atë ese prej rreth 4.000 fjalësh, e cila më pas u zgjerua në një libër, autori Nicholas Carr sugjeronte se përgjigjja ishte “po”. Sipas tij, teknologji si motorët e kërkimit po dëmtonin aftësinë e amerikanëve për të menduar thellë dhe për të ruajtur njohuri. Shqetësimi kryesor ishte se njerëzit nuk kishin më nevojë të mësonin apo të mbanin mend fakte, pasi gjithçka mund të kërkohej menjëherë online. Edhe pse kjo ide kishte një farë të vërtete, motorët e kërkimit ende kërkonin nga përdoruesit të mendonin kritikisht, të interpretonin dhe të vendosnin informacionin në kontekst.

Sot, jemi përballë një ndryshimi edhe më të thellë teknologjik. Me rritjen e mjeteve të inteligjencës artificiale gjenerative, si ChatGPT, përdoruesit e internetit nuk po delegojnë më vetëm kujtesën, por rrezikojnë të delegojnë edhe vetë të menduarit. Ndryshe nga motorët e kërkimit, AI gjenerative nuk kufizohet vetëm në gjetjen e informacionit. Ajo mund ta krijojë, analizojë dhe përmbledhë atë. Kjo përfaqëson një ndryshim thelbësor: për herë të parë, kemi një teknologji që potencialisht mund të zëvendësojë të menduarit dhe kreativitetin njerëzor. Kjo ngre një pyetje të rëndësishme: A po na bën ChatGPT më pak të zgjuar?

Lexo edhe:Kërcënimi i AI ndaj cilësisë së medias

Inteligjenca artificiale dhe efekti Dunning–Kruger

AI gjenerative po ndryshon mënyrën se si njerëzit aksesojnë dhe përpunojnë informacionin. Për shumëkënd, ajo po zëvendëson procesin e kërkimit të burimeve, krahasimit të këndvështrimeve dhe përballjes me paqartësinë. Në vend të kësaj, AI ofron përgjigje të qarta dhe të “përpunuara” brenda pak sekondash.

Edhe pse këto përgjigje mund të jenë të sakta ose jo, ato janë pa diskutim shumë efikase. Kjo ka sjellë tashmë ndryshime të mëdha në mënyrën se si punojmë dhe mendojmë.

Por ky komoditet ka një kosto. Kur njerëzit mbështeten tek AI për të menduar dhe për të kryer detyra në vend të tyre, ata mund të dobësojnë aftësinë për të menduar kritikisht, për të zgjidhur probleme komplekse dhe për t’u angazhuar thellë me informacionin. Edhe pse kërkimet në këtë fushë janë ende të kufizuara, konsumimi pasiv i përmbajtjes së gjeneruar nga AI mund të ulë kureshtjen intelektuale, të shkurtojë përqendrimin dhe të krijojë varësi afatgjatë.

Për ta kuptuar më mirë këtë rrezik, vlen të përmendet efekti Dunning–Kruger. Ky është fenomeni ku individët me njohuritë dhe aftësitë më të ulëta kanë tendencë të jenë më të sigurt në vetvete, sepse nuk janë të vetëdijshëm për atë që nuk dinë. Ndërkohë, individët më kompetentë shpesh janë më pak të sigurt, sepse e kuptojnë kompleksitetin e asaj që ende duhet të mësojnë.

Ky koncept mund të aplikohet drejtpërdrejt tek përdorimi i AI gjenerative. Disa përdorues e përdorin ChatGPT për të zëvendësuar përpjekjen mendore, ndërsa të tjerë e përdorin për të zgjeruar aftësitë e tyre. Në rastin e parë, individët mund të mendojnë gabimisht se e kuptojnë një temë vetëm sepse janë në gjendje të ripërsërisin përmbajtjen e gjeneruar nga AI.

Në këtë mënyrë, AI mund të fryjë artificialisht perceptimin e inteligjencës personale, ndërkohë që në realitet ul përpjekjen njohëse.

Kjo krijon një ndarje të qartë: disa njerëz mbeten në “kulmin e malit të budallallëkut”, duke përdorur AI-në si zëvendësim për mendimin dhe kreativitetin; të tjerë e përdorin atë si një mjet për t’u bërë më të aftë.

Pra, problemi nuk është nëse përdorim AI, por si e përdorim atë.

AI, të menduarit dhe e ardhmja e punës

Përdorimi masiv i AI gjenerative, i nxitur nga rritja e jashtëzakonshme e ChatGPT (100 milionë përdorues brenda dy muajve nga lançimi), i ka vendosur përdoruesit në një udhëkryq. Një rrugë çon drejt rënies intelektuale: një botë ku i lëmë makinat të mendojnë për ne.
Rruga tjetër ofron një mundësi të jashtëzakonshme: të zgjerojmë kapacitetin tonë mendor duke punuar në bashkëpunim me AI-në.

Shpesh thuhet se AI nuk do të të marrë vendin e punës — por dikush që përdor AI do ta bëjë këtë. Megjithatë, është e qartë se ata që e përdorin AI-në për të zëvendësuar aftësitë e tyre mendore do të jenë më të rrezikuarit. Ata do të jenë edhe më lehtësisht të zëvendësueshëm.

Në anën tjetër, individët që e përdorin AI-në si mjet për të përforcuar të menduarit e tyre do të jenë ata që do të ecin drejt “rrugës së ndriçimit”. Bashkëpunimi njeri–AI mund të prodhojë rezultate që asnjëri nuk do t’i arrinte vetëm.

Kjo është e ardhmja e punës.

Artikulli nisi me pyetjen nëse ChatGPT po na bën më pak të zgjuar. Por ndoshta pyetja më e rëndësishme është kjo: Si mund ta përdorim ChatGPT për t’u bërë më të zgjuar? Përgjigjja nuk varet nga teknologjia. Varet nga ne.

medium