A janë ujqërit e mëdhenj të Colossal vërtet rikthim nga e kaluara?

Më 8 prill, startup-i i “de-ekstinksonit” Colossal Biosciences njoftoi rezultatet e tij më ambicioze deri tani: krijimin e ujqërve të mëdhenj (dire wolves), një specie që është zhdukur prej më shumë se 12,000 vjetësh dhe që u bë e njohur gjerësisht nga seriali “Game of Thrones”.

Këto kafshë të bardha dhe të mbuluara me qime të trasha jetojnë në një rezervat prej 2,000 hektarësh, në një vend kaq sekret sa që edhe gazetarët e TechCrunch, të ftuar për t’i parë kafshët, nuk u lejuan të shkonin në vetë kompleksin, që ndodhet në veri të Shteteve të Bashkuara. Në vend të kësaj, u dërguan në një tjetër vend sekret për t’i parë nga afër, sepse në këtë epokë të inteligjencës artificiale, një foto mund të jetë e pabesueshme. Aty panë dy meshkuj gjashtëmuajsh, të quajtur Remus dhe Romulus, secili me peshë rreth 36 kilogramë. Ata dukeshin për syrin e papërgatitur si qen të mëdhenj të egër me kafka më të mëdha dhe hundë të zgjatur. Përveç Remusit dhe Romulusit, grupi i ujqërve të mëdhenj të Colossal përfshin edhe një femër të quajtur Khaleesi, e cila është dy muajshe.

Ujqërit e mëdhenj të Colossal Biosciences
Por kompania këmbëngul se këto kafshë janë gjithçka përveçse të zakonshme. Ujqërit e mëdhenj janë rezultat i një pune 18-mujore bazuar në ADN-në e nxjerrë nga një dhëmb fosil prej 13,000 vjetësh dhe një kafkë prej 72,000 vjetësh. Kur Colossal Biosciences njoftoi raundin e fundit të financimit me një vlerësim prej 10.2 miliardë dollarësh më herët këtë vit, bashkëthemeluesi dhe CEO i kompanisë, Ben Lamm, tha për TechCrunch se besonte që kompania ishte ende nënvlerësuar në raport me përparimin shkencor të arritur. Duke qenë se shumë startup-e kanë tendencën të ekzagjerojnë arritjet e tyre, ishte e vështirë të besohej plotësisht deklarata e Lamm-it, sidomos kur projektet e mëdha të kompanisë, si rikrijimi i mamuthit leshtor dhe tigrit të Tasmanisë, nuk parashikohen të përfundojnë para vitit 2028. Megjithatë, kompania ka prezantuar përparime të rëndësishme që synojnë të shuajnë skepticizmin. Muajin e kaluar, Colossal njoftoi krijimin e një miu me qime të ngjashme me ato të mamuthit, që shkaktoi entuziazëm. Por me ujqërit e mëdhenj, Colossal duket se ka kaluar në një nivel tjetër. Duke krahasuar ADN-në e lashtë me atë të ujkut gri, studiuesit zbuluan një ngjashmëri prej 99.5%. Ata përdorën teknologjinë CRISPR për të modifikuar qelizat e ujkut gri në 20 gjene që përcaktojnë pamjen e jashtme të ujkut të madh. Këto qeliza të modifikuara u kthyen në embrione dhe u implantuan në një qen të madh shtëpiak, i cili më pas solli në jetë këlyshët. Colossal pretendon se ky është rasti i parë i rikthimit në jetë të një specieje të zhdukur.

Shkencëtarët jashtë Colossal mbeten skeptikë

Megjithatë, shumë shkencëtarë të tjerë e kundërshtojnë këtë pretendim. “Është një arritje mbresëlënëse në modifikimin gjenetik, por nuk mund të quhet de-ekstinksion,” tha David Gold, profesor i Paleobiologjisë në UC Davis. “Ata kanë marrë një ujk gri dhe i kanë modifikuar disa gjene për ta bërë të ngjajë me një ujk të madh, duke krijuar një lloj hibridi. Sjellja e tyre gjithashtu mund të jetë ndryshe, pasi nuk janë rritur në një tufë ujqërish të mëdhenj dhe nuk jetojnë në natyrë.” Këtë mendim e mbështet edhe Alexander Young, profesor i gjenetikës statistikore në UCLA, i cili shkroi në X: “Kjo është tejet e ekzagjeruar. Nuk është një ujk i madh i vërtetë – është një ujk gri i modifikuar për të ngjarë me të.” Kur u pyet nëse modifikimet gjenetike fokusoheshin vetëm te pamja e jashtme, George Church, bashkëthemelues i Colossal dhe profesor në Harvard dhe MIT, tha: “Disa prej tyre ndikojnë në strukturën e kafkës, pra edhe në tipare të brendshme.” Ai shtoi se vetëm 0.3% e gjeneve të ujkut gri u modifikuan, ndërsa pjesa tjetër mbeti e pandryshuar, për të shmangur pasoja negative si shurdhëria dhe verbëria.

Lexo edheRreziku i ri në rekrutim, kandidatë të sajuar nga AI po pushtojnë intervistat

Pse pikërisht ujqërit e mëdhenj?

Sipas Lamm, ideja lindi rastësisht. Kompania kërkonte specie të reja për të punuar, pasi kishte siguruar kapital të ri. Ujqërit e mëdhenj përputheshin në mënyrë ideale me objektivat e startup-it: një specie kulturore me interes për investitorët, me rëndësi për komunitetet indigjene dhe e lidhur me përpjekjet për ruajtjen e biodiversitetit. Në të njëjtën kohë, kompania mori vesh nga shteti i Karolinës së Veriut se ujqërit e kuq (red wolves) ishin drejt zhdukjes, me më pak se 12 individë të mbetur në natyrë. Gjithashtu, kompania solli në bord George R.R. Martin, autorin e “Game of Thrones”, si këshilltar.

Përpjekje për shpëtimin e ujqërve të kuq

Teknologjia e përdorur për krijimin e ujqërve të mëdhenj u përdor gjithashtu për të klonuar katër ujqër të kuq. Colossal planifikon të krijojë më shumë ujqër të kuq dhe t’i rikthejë në natyrë për të shpëtuar specien nga zhdukja. Sa për ujqërit e mëdhenj, kompania planifikon të krijojë edhe pesë të tjerë për të formuar një tufë dhe është duke diskutuar me komunitetet indigjene për mundësinë e ri-ndalimit të tyre në tokat e tyre.

A justifikohet vlerësimi prej mbi 10 miliardë dollarësh?

Kjo mbetet për t’u parë. Por Colossal ka disa burime të mundshme të ardhurash. Kompania ka krijuar tashmë dy kompani spin-off dhe planifikon të nisë tre të tjera në dy vitet e ardhshme, duke përfshirë një kompani të teknologjisë së mitrës artificiale, që mund të ketë aplikime në trajtimet e fertilitetit. Në të ardhmen, Colossal mund të fillojë të tarifojë qeveritë për ndihmë në ruajtjen e specieve të rrezikuara (aktualisht e ofron falas). Gjithashtu, nëse arrin të rikthejë dhe të ri-prezantojë specie të zhdukura në ekosistemet natyrore, mund të gjenerojë të ardhura përmes shitjes së kredive të biodiversitetit – një mekanizëm tregtar i ngjashëm me kreditë e karbonit.

techcrunch