Presidenti amerikan Donald Trump erdhi në pushtet pjesërisht duke u pozicionuar si kundërshtar i elitave globale. Megjithatë, javën e kaluar ai ishte i pranishëm në Forumin Ekonomik Botëror (WEF) – tubimin simbol të njerëzve më të pasur dhe më të fuqishëm të botës – në Davos, si i ftuari kryesor. I shoqëruar nga delegacioni më i madh amerikan ndonjëherë, Trump solli në skenën globale proteksionizmin e tij agresiv dhe diplomacinë transaksionale, duke zhvendosur debatin dhe, në të njëjtën kohë, duke rritur rrezikun e ndryshimeve të pakthyeshme në sistemin e Tokës.
Në vend që të diskutonin çështje si taksimi i drejtë, qëndrueshmëria, drejtësia sociale dhe tranzicioni energjetik – tema që tradicionalisht kanë qenë pjesë e axhendës së Davosit – delegatët u përkulën përpara Trumpit. Por deklaratat e tij duhet të shuajnë çdo dyshim të mbetur: normalizimi i politikave ekstreme dhe qëndrimeve agresive të Trumpit vetëm sa e inkurajon atë të thellojë kaosin dhe pasigurinë gjeopolitike që po shkakton.
Vetëm gjatë muajit të fundit, Trump ka tërhequr Shtetet e Bashkuara nga 66 organizata ndërkombëtare, përfshirë dy nga institucionet më të rëndësishme dhe më të vjetra të klimës në botë: Konventa Kornizë e OKB-së për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC), e krijuar 34 vite më parë dhe forumi kryesor i negociatave klimatike, si dhe Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC), me 38 vite histori, që udhëheq shkencën mbi klimën. Disa ditë para udhëtimit në Davos, Trump tronditi gjithashtu liderët evropianë duke kërcënuar me tarifa ndëshkuese ndaj aleatëve që kundërshtojnë planin e tij për të marrë Groenlandën nga Danimarka.
Pas më shumë se një viti veprimesh të tilla shkatërruese dhe përdorimit të tepruar të masave të njëanshme për të avancuar agjendën “America First”, besimi – gjaku jetik i multilateralizmit – është gërryer ndjeshëm. Kjo rrit rrezikun e fragmentimit global dhe ushqen paqëndrueshmërinë. Për të zbutur këto efekte, për të mbështetur rritjen globale dhe për të nxitur prosperitetin e përbashkët, WEF zgjodhi “Shpirti i Dialogut” si temë të këtij viti. Takimi ishte një nga më të frekuentuarit ndonjëherë, me mbi 3,000 delegatë nga më shumë se 130 vende, përfshirë 64 krerë shtetesh dhe qeverish.
Dialogu, pa dyshim, është thelbësor për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, parandalimin e përshkallëzimit të konflikteve – veçanërisht në një botë të rivaliteteve të mëdha dhe tensioneve gjeopolitike në rritje – dhe për përgatitjen ndaj rreziqeve. Sipas sondazhit të WEF përpara Davosit, rreziqet më të mëdha të dekadës së ardhshme lidhen të gjitha me emergjencën klimatike. Por, për të siguruar pjesëmarrjen e Trumpit, WEF pranoi të shmangte temat “woke”, përfshirë tranzicionin energjetik dhe ndryshimet klimatike. Ja ku përfundoi “shpirti i dialogut”.
Në vend të kësaj, axhenda u fokusua në çështje si përmirësimi i bashkëpunimit në një botë gjithnjë e më të kontestuar, zhbllokimi i burimeve të reja të rritjes, investimi tek njerëzit, përdorimi i përgjegjshëm i inovacionit në shkallë të gjerë dhe ndërtimi i prosperitetit brenda kufijve planetarë. Teknologjia – veçanërisht inteligjenca artificiale, kompjuterët kuantikë dhe sistemet e reja të bioteknologjisë dhe energjisë – ishte një nga temat kryesore.
Heshtja mbi klimën është po aq cinike sa edhe e parashikueshme. Një nga veprimet e para të Trumpit në mandatin e tij të dytë ishte tërheqja e SHBA-së nga Marrëveshja e Parisit për klimën. Administrata e tij më pas nisi një fushatë të gjerë për të përmbysur politikat klimatike amerikane dhe për të zgjeruar prodhimin e lëndëve fosile. Kjo përfshin ndalimin e ndërtimit të parqeve të erës në det, shkurtime drastike të fondeve për energjinë e rinovueshme dhe përpjekje për të shfuqizuar kufijtë federalë të emetimeve të gazeve serrë nga termocentralet dhe automjetet.
Lexo edhe:Frika nga telefonatat po shkatërron karrierën e Gen Z, çfarë është “telefobia”?
Duke ndjekur mantrën “drill, baby, drill”, administrata ka shpallur një “emergjencë kombëtare energjetike” dhe ka autorizuar zgjerimin e prodhimit vendas të karburanteve fosile. Kjo politikë rrezikon të përmbysë progresin e tranzicionit drejt energjisë së rinovueshme, e cila kontribuoi rreth një të tretën e prodhimit global të energjisë elektrike në vitin 2024. Më keq akoma, ajo e afron botën drejt një katastrofe klimatike, veçanërisht pasi shkencëtarët zbuluan këtë muaj se objektivi për të kufizuar ngrohjen globale në 1.5°C pritet të kalohet deri në vitin 2030 – më shumë se një dekadë më herët nga sa parashikohej në Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015.
Si emetuesi më i madh historik dhe aktual, varësia e vazhdueshme e ekonomisë amerikane nga lëndët fosile ka pasoja për të gjithë. Ajo do të shkaktojë dëme prej triliona dollarësh, duke prekur në mënyrë disproporcionale vendet më të varfra dhe duke rritur rrezikun e tejkalimit të pragut 1.5°C. Kalimi i këtij pragu rrit ndjeshëm mundësinë e ndryshimeve të pakthyeshme në sistemet e Tokës: sapo të kapërcehen pikat kritike klimatike, aktivizohen procese vetëpërforcuese që nuk mund të ndalen, edhe nëse temperaturat bien më vonë.
Një nga këto pika kritike është kolapsi i shtresës së akullit të Antarktidës Perëndimore, i cili do të rriste nivelin e detit global me rreth katër metra. Një rritje e tillë do të ndryshonte përgjithmonë vijat bregdetare dhe do të rrezikonte komunitetet dhe shtetet ishullore. Po ashtu, tejkalimi i pragut 1.5°C përshpejton shkrirjen e permafrostit, duke çliruar sasi të mëdha dioksidi karboni dhe metani në atmosferë – një proces i pakthyeshëm që e përkeqëson më tej ngrohjen globale.
Edhe ekosistemet përballen me humbje të pakthyeshme. Rreth 70–90% e shkëmbinjve koralorë pritet të zhduken nëse temperatura rritet me 1.5°C, ndërsa pylli i Amazonës rrezikon të shndërrohet nga një rezervuar karboni në një burim emisionesh, duke minuar përpjekjet natyrore për zbutjen e krizës klimatike. Këto ndryshime do të kenë edhe pasoja të rënda sociale: rritja e nivelit të detit mund të zhdukë vendbanime bregdetare, toka bujqësore dhe burime uji të pijshëm, duke zhvendosur komunitete dhe duke fshirë trashëgimi kulturore.
Mbi të gjitha, tejkalimi i pragut 1.5°C i detyron brezat e ardhshëm të jetojnë në një planet me rreziqe më të larta dhe më pak mundësi përshtatjeje. Tranzicioni energjetik nuk është thjesht çështje diversifikimi burimesh; ai është thelbësor për mbijetesën e njerëzimit. Injorimi i kësaj të vërtete për të kënaqur Trumpin dhe obsesionin e tij me naftën është një lojë e rrezikshme me pasoja globale dhe ndërbreznore.
Ndërsa dritarja për të vepruar ndaj ndryshimeve klimatike po ngushtohet dhe rendi global po fragmentohet gjithnjë e më shumë, dialogu duhet të nxisë bashkëpunimin, të forcojë zgjidhjen kolektive të problemeve dhe të theksojë barazinë dhe drejtësinë. Vendimet mbi uljen e emetimeve, përshtatjen dhe financimin klimatik ngrejnë në mënyrë të pashmangshme pyetje mbi përgjegjësinë, drejtësinë dhe ndarjen e barrës mes vendeve dhe brenda shoqërive. Por Forumi Ekonomik Botëror ka zgjedhur komoditetin në vend të sigurisë dhe qëndrueshmërisë afatgjatë, duke i lejuar Trumpit të vendosë kushtet e debatit.
Hippolyte Fofack është ish-kryeekonomist i Bankës Afrikane të Eksport-Importit. Aktualisht, ai mban titullin Parker Fellow në Sustainable Development Solutions Network pranë Columbia University, është studiues i asociuar në Qendrën për Studime Afrikane të Harvard University, Distinguished Fellow në Global Federation of Competitiveness Councils, si dhe anëtar i African Academy of Sciences.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
