Gordon Brown* – Më 27 janar, tërheqja e dytë e Presidentit amerikan Donald Trump nga Marrëveshja e Parisit për klimën do të hyjë në fuqi përfundimisht. Kjo vjen pas njoftimit të tij më 7 janar se Shtetet e Bashkuara do të largohen nga 66 organizata ndërkombëtare shtesë, përfshirë 31 entitete të Kombeve të Bashkuara dhe 35 organizata jo-OKB-je, tani të konsideruara të papranueshme për administratën.
Asnjë udhëheqës kombëtar nuk ka prishur kurrë kaq në mënyrë gjithëpërfshirëse lidhjet me komunitetin ndërkombëtar brenda një muaji të vetëm. Asnjë udhëheqës nuk ka deklaruar hapur, “Unë nuk kam nevojë për ligj ndërkombëtar,” siç bëri Trump në një intervistë me New York Times disa javë më parë. Ai pohoi se vetëm ai do të ishte arbitri i momentit kur kufizimet e tilla do të zbatoheshin për SHBA-në, dhe se fuqia e tij do të kufizohej vetëm nga “moraliteti i tij vetjak.”
Greonlanda ka bërë mirë që është bërë fokus shqetësimi për kërcënimet amerikane për ta pushtuar. Por kjo harron faktin se tashmë po humbin jetë për shkak të brutalitetit të Amerikës. Gjatë vitit të kaluar, administrata Trump ka ulur ndjeshëm fondet për ndihmën humanitare dhe programet shëndetësore globale, që sipas Center for Global Development do të rezultojë në rreth një milion vdekje shtesë në vit. Një studim i Barcelona Institute for Global Health dhe organizatave të tjera gjeti se uljet e ndihmave amerikane dhe evropiane mund të shkaktojnë deri në 22.6 milion vdekje shtesë, përfshirë 5.4 milion fëmijë nën moshën pesë vjeç në vendet në zhvillim deri në vitin 2030. Duke marrë parasysh se zhvillimet e fundit nënkuptojnë ulje të mëtejshme të ndihmës ndërkombëtare, këto shifra do të duhet të rishikohen me siguri në rritje.
Sigurisht, ne tashmë ishim të vetëdijshëm se administrata do të synonte institucione globale si UNESCO, Organizata Botërore e Shëndetësisë, Agjencia e OKB-së për Refugjatët, Agjencia e OKB-së për Ndihma dhe Punë për Refugjatët Palestinezë në Lindjen e Afërt, dhe Fondi Popullor i OKB-së (UNFPA). Por tani e dimë se Amerika do të bëhet vendi i parë që braktis kuadrin për arritjen e marrëveshjeve mbi ndryshimet klimatike, UN Framework Convention on Climate Change, nga e cila do të largohet një vit më vonë.
Njëkohësisht, askush nuk duhet të dyshojë se remitimi i Bordit të Ri për Paqen të Trump do të ketë implikime të mëdha. Ky përpjekje për të ofruar një alternativë ndaj përpjekjeve të OKB-së për paqen dhe ruajtjen e saj, që gjithmonë kanë qenë nënfinancuara, përfaqëson një ndryshim monumental në politikën e gjatë amerikane.
Sulmi ndaj agjencive të përkushtuara ndaj sundimit ndërkombëtar të ligjit, nga të cilat Amerika ka përfituar gjatë duke përfshirë International Law Commission, Venice Commission of the Council of Europe, International Institute for Democracy and Electoral Assistance, dhe International Institute for Justice and the Rule of Law parashikon kohë më të vështira për ligjshmërinë e veprimeve të ardhshme amerikane. Dukshëm, kjo duket larg nga shpjegimi zyrtar se qëllimi është të reduktohet harxhimi dhe të kundërshtohet agjenda “woke.”
Largimi i agjencive që mbështesin barazinë gjinore dhe mbrojtjen e të drejtave të vajzave dhe grave nuk mund të justifikohet thjesht duke i quajtur “programa ideologjike” në kundërshtim me sovranitetin amerikan, siç thuhet në deklaratën zyrtare. Duhet pyetur se si një agjenci si UN Women mund të konsiderohet “e panevojshme” dhe “humbje kohe” kur ka ndihmuar më shumë se 80 vende të realizojnë buxhete të përgjegjshme gjinore, dhe kur agjencia e saj motër, UNFPA, mbështet shëndetin matern.
Dhe vendimi për të tërhequr nga entitetet brenda sistemit të OKB-së që fokusohet në mbështetjen e vajzave dhe grave viktima të luftërave civile, ndryshimeve klimatike dhe krizave të tjera, përfton një nuancë hakmarrëse. Këto përfshijnë Education Cannot Wait (që kam kryesuar unë më parë), një fond që ofron akses në arsim për miliona fëmijë refugjatë dhe të zhvendosur; Office of the Special Representative of the Secretary-General on Sexual Violence in Conflict (OSRSG-SVC); dhe Special Representative of the Secretary-General on Violence Against Children (SRSG-VAC). Nëse këto organizata nuk financohen si duhet, disa nga gratë dhe vajzat më të cenueshme në botë do të jenë në një rrezik më të madh për dhunë dhe vdekje materne.
“Nuk është më e pranueshme të dërgosh këtyre institucioneve gjakun, djersën dhe pasurinë e popullit amerikan, me pak ose aspak rezultate,” shpjegoi sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio. Por të pretendosh se qytetarët amerikanë vuajnë për shkak të agjencive që fokusohen në lehtësimin e vuajtjeve të vajzave dhe grave në vendet me të ardhura të ulëta është plotësisht mashtruese. Kjo sugjeron se njohja e Deklaratës së Pavarësisë për “jetën, lirinë dhe ndjekjen e lumturisë” si të drejta të pakënueshme ende vlen vetëm për burrat.
Lexo edhe: Davos 2026 alarmon botën, IA po rritet shpejt, por a po mbetet njeriu pas?
Këto agjenci OSRSG-SVC dhe UN Women financojnë strehimore, ofrojnë ndihmë ligjore dhe mbështetje psikologjike për gratë e cenueshme. Ato punojnë për të ndaluar martesat e fëmijëve dhe mutilimet e detyruara gjenitale. Në shumë zona konflikti në botë, gratë e zhvendosura tani do të humbasin aksesin në hapësira të sigurta, në një kohë kur raportet tregojnë se dhuna seksuale e lidhur me konfliktin u rrit me 25% nga 2023 në 2024.
Duke konsideruar mbrojtjen e fëmijëve si thelbësore për arritjen e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm të OKB-së deri në 2030, SRSG-VAC punon së bashku me WHO për të përmirësuar rezultatet shëndetësore për gratë dhe fëmijët. Në mënyrë të ngjashme, UNFPA dhe WHO financojnë iniciativa që synojnë të reduktojnë përhapjen e HIV-it, një nga shkaqet kryesore të vdekjes mes grave dhe vajzave të moshës riprodhuese.
Ky sulm ndaj të drejtave shtrihet përtej mbrojtjes së sigurisë dhe shëndetit të grave. Arsimi i vajzave do të marrë një nga goditjet më të mëdha dhe më të rënda. Numri i vajzave jashtë shkollës, tashmë 122 milionë në të gjithë botën do të rritet, duke shkaktuar efekte zinxhir. Për shembull, Education Cannot Wait bashkëpunon me UNICEF-in për të siguruar arsim për vajzat në shtete të brishta jo vetëm për t’u dhënë më shumë mundësi për të ecur përpara, por edhe për të parandaluar martesat e hershme të detyruara.
Administrata Trump supozon gabimisht se amerikanët dhe shtetasit e huaj mbështesin shkatërrimin e organizatave ndërkombëtare. Por shumica dërrmuese e njerëzve duan që vendet të punojnë së bashku për të adresuar problemet e përbashkëta. Në një sondazh të fundit të opinionit publik të kryer në 34 vende, që mbulonte çdo rajon, më shumë se 90% e të anketuarve thanë se bashkëpunimi ndërkombëtar është thelbësor për shëndetin global, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe parandalimin e konflikteve. Vetëm 5-6% e të anketuarve, dhe jo më shumë se 7% në ndonjë rajon, besojnë, siç duket se mendon administrata Trump se një bashkëpunim i tillë është “pothuajse humbje kohe dhe burimesh.”
Për më tepër, në kundërshtim me raportet për skepticizëm në rritje ndaj multilateralizmit, të anketuarit shpesh raportuan më shumë besim te organizatat ndërkombëtare sesa te qeveritë e tyre. Besimi te WHO është 60% globalisht (duke arritur 85% në Afrikën Sub-Sahariane), ndërsa besimi te OKB-ja është 58%.
Rezultatet do të ishin thuajse të njëjta nëse të anketuarit do të pyeteshin për vlerën e organizatave ndërkombëtare që promovojnë mundësitë për vajzat dhe gratë, që janë themeli i një bote më të mirë. Braktisja e vajzave dhe grave, veçanërisht në kontekste krize, nuk është kursim financiar; kostot ekonomike do të barten për vite, nëse jo dekada dhe breza. Është një dështim spektakolar moral dhe na turpëron të gjithëve.
*Gordon Brown, ish-kryeministër i Mbretërisë së Bashkuar, është Ambasador i Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Financimin Global të Shëndetit.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
