E goditur nga tarifat amerikane dhe nga “armatosja” e mallrave kritike prej Kinës, Bashkimi Europian u shtrëngua mes axhendave tregtare agresive të dy ekonomive më të mëdha të botës. Brukseli po mendon tani për aleanca të reja dhe tregje alternative.
Në vitin 2025, goditja e parë erdhi nga Uashingtoni. Por nuk ishte e vetmja.
Ekonomia më e madhe në botë u kthye papritur nga brenda, duke vendosur një axhendë tregtare nacionaliste dhe tarifa të gjera ndaj partnerëve në mbarë globin. Flukset tregtare u detyruan të ridrejtohen shumë prej tyre drejt Europës. Në të njëjtën kohë, teksa tensionet SHBA–Kinë u përshkallëzuan, Pekini nisi të shfrytëzojë varësinë globale nga elementët e rrallë të tokës, jetikë për sektorin teknologjik europian.
Më pas, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, paralajmëroi për pasojat e një “shoku të dytë nga Kina”, duke iu referuar rritjes dramatike të eksporteve kineze dhe mbiprodhimit industrial që rrezikon të përmbytë tregun europian dhe të dëmtojë prodhuesit vendas.
E përkushtuar ndaj mantrës së saj për tregti të bazuar në rregulla, BE-ja e gjeti veten me pak leva për t’u përballur me një rend të ri tregtar global që po largohet nga bashkëpunimi dhe rregullat ndërkombëtare, pavarësisht përpjekjeve për të diversifikuar lidhjet tregtare dhe mjetet kundërpërgjigjëse.
Ndërsa lufta në Ukrainë vazhdon, Europa e kuptoi me kosto të lartë cenueshmërinë e saj, teksa varësia nga SHBA-ja për sigurinë komprometoi edhe pozicionin tregtar të bllokut.
Me rikthimin e Donald Trump në pushtet, Shtëpia e Bardhë nisi ofensivën tregtare më agresive të një shekulli, duke e ekspozuar BE-në ndaj tarifave më të larta, pikërisht në momentin kur Kina rriti presionin duke kufizuar eksportet e mineraleve kritike, të nevojshme për gjithçka – nga avionët te lavatriçet.
Duke ecur mbi një fije të hollë, BE-ja kërkoi tregje të reja eksporti në Amerikën Latine, Lindjen e Mesme dhe Afrikë jo pa komplikime.
Euronews analizon momentet që formësuan vitin tregtar dhe mënyrën se si reagoi Bashkimi Europian ndaj një shtrëngimi historik mes dy superfuqive botërore.
2 prilli, “Dita e Çlirimit”, që ndryshoi gjithçka
Pas dekadash të “globalizimit të lumtur” të udhëhequr nga SHBA-ja, Trump shpalli më 2 prill nga Kopshti i Trëndafilave në Shtëpinë e Bardhë një breshëri të re tarifash. “Dita e Çlirimit” tronditi tregjet financiare me tarifat më gjithëpërfshirëse të një shekulli dhe alarmoi aleatët.
BE-ja u godit me një tarifë 20%, si përgjigje ndaj një deficiti tregtar prej 300 miliardë dollarësh, shifër që Brukseli e kundërshtoi me të dhënat e veta: një marrëdhënie gjerësisht e balancuar, me suficit europian prej 157 miliardë eurosh në mallra dhe deficit prej 109 miliardë eurosh në shërbime.
Larg deficitit prej 300 miliardë dollarësh të pretenduar nga SHBA-ja, kur llogariten mallrat dhe shërbimet, diferenca zbret në rreth 50 miliardë euro.
Tarifat amerikane për çelikun dhe aluminin u rritën fillimisht në 25% dhe më pas në 50% deri në qershor, ndërsa Uashingtoni kërkonte të rikthente industrinë në vend dhe të kundërshtonte mbikapacitetet në rritje të Kinës. BE-ja u shndërrua kështu në dëm kolateral të konkurrencës mes Uashingtonit dhe Pekinit.
Ndërsa SHBA-ja ngrinte barriera, qeveritë në mbarë botën nxituan të rinegocionin aksesin në treg. Bisedimet BE–SHBA ishin të tensionuara, të paqëndrueshme dhe të mbushura me kërcënime. Trump kërcënoi me tarifa ndëshkuese për gjithçka, nga filmat europianë te vera dhe pijet alkoolike, deri në 200%.
Mes prillit dhe korrikut, komisioneri europian për tregtinë, Maroš Šefčovič, udhëtoi 10 herë drejt Uashingtonit. Bisedimet përfshinin Sekretarin amerikan të Tregtisë dhe Përfaqësuesin për Tregtinë, por fuqia reale qëndronte te Trump dhe këshilltari i tij, Peter Navarro.
Uashingtoni shënjestroi gjithashtu ato që i quajti “barriera jotarifore” të Europës, veçanërisht Aktin për Tregjet Digjitale (DMA) dhe Aktin për Shërbimet Digjitale (DSA), të cilat janë kthyer në pika tensioni politik.
Lexo edhe: Rritje e brishtë/ Sektoret tradicionale bien, shërbimet mbajnë në këmbë ekonominë
Brukseli këmbënguli se rregullimi është një e drejtë sovrane, ndërsa përgatiste lista kundërpërgjigjeje për deri në 72 miliardë euro mallra amerikane, të pezulluara për të mbajtur gjallë bisedimet. Von der Leyen madje hodhi idenë e goditjes së shërbimeve amerikane.
Megjithatë, asgjë nuk u konkretizua, pasi industria europiane kishte frikë nga dëme edhe më të mëdha. “SHBA-ja ka dominancë në përshkallëzim,” pranoi një diplomat i BE-së.
Marrëveshje e pabalancuar: humbje për Europën, fitore për SHBA-në
Varësia e Europës nga tregjet amerikane dhe nga mbështetja ushtarake e Uashingtonit për Ukrainën diktoi përfundimisht rezultatin. Më 27 korrik, von der Leyen dhe Trump arritën një marrëveshje në një fushë golfi në Turnberry, Skoci.
Deklarata e përbashkët e 21 gushtit e vulosi atë: tarifa zero nga BE-ja për shumicën e mallrave industriale amerikane, ndërsa SHBA-ja trefishoi tarifat në 15% për eksportet europiane. Po ashtu, u nënshkruan angazhime për 600 miliardë dollarë investime europiane në SHBA deri në vitin 2028 dhe 750 miliardë dollarë blerje energjie.
Brukseli e paraqiti si rezultatin më të mirë të mundshëm. Kritikët në Europë e cilësuan të pabalancuar, madje poshtëruese.
Drejtoresha e përgjithshme për tregtinë, Sabine Weyand, pranoi kufizimet dhe sugjeroi se nuk bëhej fjalë për një negociatë të vërtetë, pasi SHBA-ja kishte epërsinë. Ajo paralajmëroi se Europa po “paguan çmimin” e injorimit të sinjaleve të para gjatë administratës së parë Trump.
Rregullat digjitale si armë tregtare
Uashingtoni kërkon që Europa të ulë tarifat e veta industriale dhe të zbusë zbatimin e rregullave digjitale përpara se të lehtësohen tarifat mbi çelikun dhe aluminin. BE-ja këmbëngul se rregullat digjitale janë të panegociueshme, por presioni po rritet.
Së fundmi, SHBA-ja njoftoi ndalimin e hyrjes për pesë persona, përfshirë ish-komisionerin europian Thierry Breton, duke e akuzuar për presion ndaj platformave sociale. BE-ja i mohoi akuzat për censurë.
“BE-ja nuk ka leva ndaj Kinës”
Pavarësisht kaosit tarifor, tregtia globale u rrit në 2025. Importet globale të mallrave u rritën me 6.35% dhe eksportet me 6.24%. Kina shënoi një suficit rekord prej 1 trilion dollarësh.
E bllokuar nga tregu amerikan, Kina përmbyti Europën me eksporte: mes nëntorit 2024 dhe nëntorit 2025, importet kineze në BE u rritën gati 15%, ndërsa në disa vende, si Italia, mbi 25%.
Kina shfrytëzoi varësitë europiane nga mallrat kritike, duke kufizuar eksportet e elementëve të rrallë. Vetëm pas takimit Trump–Xi më 30 tetor në Korenë e Jugut, Pekini lehtësoi kontrollet – duke anashkaluar plotësisht diplomacinë europiane.
“BE-ja nuk ka leva ndaj Kinës, nuk ka çfarë të armatojë,” tha Alicia Garcia Herrero nga Natixis.
Tregtia e bazuar në rregulla, në fije të perit
Në vitin 2025, besimi i Europës në rregullat globale u kris, por Brukseli nuk ka hequr dorë nga roli i tij si kampion i tregtisë ndërkombëtare. Ai dyfishoi tarifat mbi çelikun, miratoi një doktrinë të re sigurie ekonomike dhe intensifikoi përpjekjet për diversifikim tregtar, nga Meksika te India.
Megjithatë, dështimi për të mbyllur marrëveshjen Mercosur pas 25 vitesh negociata nxiti kritika se BE-ja nuk e kuptoi peshën gjeopolitike të momentit, në një kohë kur tregtia globale po vihet nën sulm.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
