Për shumicën e sëmundjeve, sfida nuk qëndron te mungesa e përpjekjeve, por te kufijtë e mjeteve dhe teknikave ekzistuese. Ashtu si çdo vit, edhe në 2025 u hodh një hap tjetër përtej këtyre kufijve. Shkencëtarët dhe mjekët raportuan përparime që adresojnë gjendje të konsideruara për një kohë të gjatë si të pakthyeshme, nga shurdhimi i lindur dhe çrregullimet e rralla mitokondriale, deri te kanceret që prej vitesh i rezistojnë trajtimit.
Terapitë gjenetike korrigjuan biologjinë e dëmtuar, në vend që thjesht ta kompensonin atë. Inteligjenca artificiale zbuloi modele sëmundjesh të padukshme për analizat tradicionale. Diagnostikat e reja reduktuan nevojën për procedura invazive, ndërsa vaksinat e personalizuara treguan se trajtimi mund të përshtatet sipas biologjisë unike të çdo pacienti.
Asnjë nga këto zhvillime nuk përfaqëson një zgjidhje përfundimtare, por së bashku ato tregojnë drejtimin e një të ardhmeje më precize dhe më të personalizuar për mjekësinë. Më poshtë janë shtatë përparime mjekësore nga viti 2025 që ofruan arsye reale për optimizëm.
1. Terapia gjenetike u mundëson pacientëve të shurdhër të dëgjojnë për herë të parë
Në vitin 2025, studiuesit demonstruan se terapia gjenetike mund të rikthejë dëgjimin te personat e lindur me një formë specifike shurdhimi të trashëguar, të shkaktuar nga mutacione në gjenin OTOF. Ky mutacion pengon transmetimin e duhur të sinjaleve zanore nga veshi i brendshëm drejt trurit, duke i lënë pacientët plotësisht të shurdhër, edhe pse qelizat ndijore janë të paprekura.
Shkencëtarët e zgjidhën problemin duke dërguar një kopje funksionale të gjenit drejtpërdrejt në kokle (cochlea) përmes një vektori viral. Studimi përfshiu pacientë fëmijë dhe të rritur, përfshirë një 11-vjeçar dhe një 24-vjeçar, të cilët shfaqën përmirësime të matshme në dëgjim vetëm disa javë pas trajtimit.
Ndryshe nga implantet kokleare, të cilat anashkalojnë rrugët e dëmtuara, kjo qasje riparon vetë mekanizmin biologjik. Edhe pse aktualisht terapia vlen vetëm për një nën-grup të ngushtë gjenetik, rezultatet tregojnë se çrregullimet shqisore të lindura mund të trajtohen në burim, e jo vetëm të menaxhohen simptomat.
2. Një trajtim eksperimental i mundëson një fëmije të paralizuar të ecë sërish
Mjekët në NYU Langone raportuan për herë të parë një përmbysje reale të paralizës te një fëmijë me mungesë HPDL, një çrregullim i rrallë dhe shpesh fatal mitokondrial. Kjo sëmundje ndërhyn në prodhimin e CoQ10, një molekulë thelbësore për prodhimin e energjisë në qeliza, duke shkaktuar përkeqësim të shpejtë neurologjik dhe humbje të lëvizshmërisë.
Brenda pak muajsh nga diagnoza, pacienti 8-vjeçar ishte i detyruar të përdorte karrocë. Duke u mbështetur në zbulime të mëparshme biokimike, studiuesit administruan një pararendës të CoQ10 që anashkalon hapin e dëmtuar të prodhimit të energjisë. Trajtimi u dha përmes një miratimi të veçantë të FDA-së.
Brenda pak javësh, balanca dhe qëndrueshmëria u përmirësuan dhe pas dy muajsh, fëmija ishte në gjendje të ecte distanca të gjata. Edhe pse nuk është një kurë e plotë, ky rast përfaqëson përmirësimin e parë të dokumentuar neurologjik në këtë sëmundje. Gjetjet, të publikuara në Nature, mund të ndryshojnë mënyrën e trajtimit të sëmundjeve mitokondriale.
3. Patch me nanogjilpëra ofron alternativë pa dhimbje ndaj biopsisë
Studiuesit prezantuan një patch diagnostik të pajisur me nanogjilpëra, rreth 1,000 herë më të holla se një fije floku, të afta të mbledhin mostra biologjike pa shkaktuar dhimbje. Nanogjilpërat depërtojnë vetëm në shtresat sipërfaqësore të lëkurës, duke shmangur nervat, ndërsa mbledhin proteina, material gjenetik dhe biomarkues sëmundjesh.
Studimet e hershme tregojnë se patch-i mund të nxjerrë informacion klinik të krahasueshëm me biopsitë tradicionale, veçanërisht për zbulimin e kancerit dhe gjendjeve inflamatore. Për shkak se procedura është pa dhimbje dhe minimale, ajo mundëson monitorim më të shpeshtë, diagnostikim më të hershëm dhe bashkëpunim më të mirë nga pacientët.
Teknologjia mund të reduktojë gjithashtu nevojën për anestezi, ndërhyrje kirurgjikale dhe kohë rikuperimi. Edhe pse kërkohen ende studime shtesë për përdorim klinik, kjo qasje përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt diagnostikave më miqësore për pacientin.
4. Inteligjenca artificiale zbulon dobësi të reja në qelizat kancerogjene
Shkencëtarët, duke përdorur inteligjencë artificiale të zhvilluar nga Google DeepMind, identifikuan një ndërveprim proteinash të panjohur më parë, kritik për mbijetesën e disa qelizave kancerogjene. Duke modeluar struktura dhe ndërveprime biologjike komplekse, AI ndihmoi në zbulimin e varësive molekulare që janë të vështira për t’u kapur me metoda laboratorike tradicionale.
Ky zbulim hap rrugën për një klasë të re objektivash terapeutikë, që mund të godasin kancerin në mënyrë selektive, pa dëmtuar indet e shëndetshme. Edhe pse ende në fazë paraklinike, studimi tregon se si inteligjenca artificiale mund të shkurtojë ndjeshëm kohën e zbulimit të terapive të reja, duke u kthyer në një mjet kyç për të kuptuar biologjinë e sëmundjeve.
5. Vaksina e personalizuar mRNA tregon premtime kundër kancerit të pankreasit
Një vaksinë e personalizuar mRNA tregoi rezultate inkurajuese në fazat e hershme të provave klinike për kancerin e pankreasit, një nga format më vdekjeprurëse dhe rezistente ndaj trajtimit. Vaksina prodhohet individualisht për çdo pacient, duke koduar udhëzime gjenetike që trajnojnë sistemin imunitar të njohë shënjuesit specifikë të tumorit, të quajtur neoantigjene. Te pacientët që zhvilluan një përgjigje të fortë imunitare, u vu re vonesë në rikthimin e sëmundjes dhe përmirësim i mbijetesës krahasuar me trajtimet standarde. Duke qenë se kanceri i pankreasit ka rezistuar prej kohësh ndaj imunoterapisë, këto rezultate janë veçanërisht domethënëse.
Edhe pse nevojiten studime më të gjera, qasja sugjeron se teknologjia mRNA, e provuar me sukses kundër sëmundjeve infektive, mund të hapë rrugë edhe për trajtime onkologjike të personalizuara.
6. Ekzaminimet e syve zbulojnë shenja të Alzheimerit vite më herët
Shkencëtarët raportuan se ekzaminimet rutinë të syve mund të zbulojnë shenja të hershme të sëmundjes së Alzheimerit vite përpara shfaqjes së problemeve të kujtesës. Duke përdorur imazheri të avancuar të retinës, studiuesit identifikuan ndryshime strukturore dhe grumbullime jonormale proteinash të lidhura me neurodegjenerimin.
Meqenëse retina është një zgjatim i sistemit nervor qendror, këto ndryshime pasqyrojnë proceset patologjike që ndodhin në tru. Metoda ofron një mjet jo-invaziv dhe me kosto të ulët për skrining, i cili mund të integrohet lehtësisht në kontrollet standarde okulistike.
Edhe pse nuk jep një diagnozë përfundimtare, teknika ndihmon në identifikimin e individëve me rrezik të lartë dhe mundëson ndërhyrje më të hershme, kur trajtimet kanë më shumë gjasa të jenë efektive.
7. Test gjaku me AI zbulon disa lloje kanceri nga një mostër e vetme
Një provë klinike e udhëhequr nga Mbretëria e Bashkuar raportoi se një test gjaku i bazuar në inteligjencë artificiale mund të zbulojë 12 lloje të ndryshme kanceri me saktësi deri në 99%, duke përdorur vetëm 10 pika gjaku. Testi analizon ADN-në tumorale që qarkullon në gjak, duke studiuar mënyrën se si fragmentet e ADN-së shpërbëhen – një teknikë e njohur si fragmentomikë.
Duke njohur modelet specifike të kancerit, AI jo vetëm që e zbulon sëmundjen, por edhe parashikon origjinën e saj në trup. Në shumë raste, kanceri u identifikua përpara shfaqjes së simptomave.
Studiuesit thonë se kjo teknologji mund të transformojë skriningun e kancerit, duke reduktuar procedurat invazive dhe duke mundësuar trajtim më të hershëm, kur shanset për sukses janë më të larta. Studime të tjera janë në zhvillim për përdorim në shkallë popullate, por rezultatet tregojnë një të ardhme ku një test i vetëm gjaku mund të luajë rol qendror në diagnostikimin e kancerit.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
