Çmimet e energjisë në Europë mund të mbeten të larta për një periudhë të gjatë, edhe pse rajoni nuk varet drejtpërdrejt në masë të madhe nga Ngushtica e Hormuzit. Ja faktorët që qëndrojnë pas kësaj situate. Pavarësisht rënies së ndjeshme të çmimeve të naftës pas konfirmimit të një armëpushimi dyjavor mes SHBA-së dhe Iranit, Europa nuk pritet të marrë frymë lehtë ende, për shkak të ndikimeve afatgjata në furnizimet energjetike nga të cilat varet ndjeshëm.
Lufta me Iranin dhe mbyllja de facto e Ngushticës së Hormuzit kanë shkaktuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e tregut global të naftës, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Sulmet ndaj infrastrukturës në Gjirin Persik pritet të kenë pasoja shumëvjeçare për furnizimin me gaz.
Europa është ndikuar ndjeshëm, edhe pse vetëm një pjesë e vogël e naftës dhe gazit që importon kalon drejtpërdrejt përmes Ngushticës së Hormuzit, e cila deri në armëpushim ishte kryesisht e bllokuar nga forcat iraniane.
Rihapja e ngushticës ishte një kusht i panegociueshëm i armëpushimit, duke qenë se ajo është nyje kyçe për transportin global të naftës dhe gazit të lëngshëm (LNG). Në vitin 2025, rreth 15 milionë fuçi naftë bruto në ditë kalonin përmes saj, nga të cilat vetëm rreth 600 mijë fuçi (4%) shkonin drejt Europës, krahasuar me nevojat ditore të BE-së prej 13 milionë fuçish.
Lexo edhe: 14 ditë paqe mes SHBA dhe Iranit, rihapet Ngushtica e Hormuzit
Megjithatë, një rënie e shpejtë e çmimeve të karburanteve në Europë mbetet e pamundur, edhe nëse arrihet një marrëveshje paqeje.
“Edhe nëse paqja arrihet nesër, nuk do të rikthehemi në normalitet në një të ardhme të afërt”, deklaroi javën e kaluar Komisioneri i Energjisë në BE, Dan Jørgensen.
Si ndikojnë çmimet globale te importet europiane
BE importon rreth 80–85% të naftës që konsumon, sipas Eurostat, nga një gamë e gjerë furnizuesish. SHBA-ja është furnizuesi më i madh (15.1% sipas vlerës), e ndjekur nga Norvegjia dhe Kazakistani. Shumica e tregtisë globale të naftës referohet ndaj çmimit Brent, standardi kryesor ndërkombëtar. Çmimet për dërgesat e muajit të ardhshëm u rritën nga 72–73 dollarë për fuçi para luftës në pothuajse 120 dollarë në kulm, përpara se të binin në rreth 93 dollarë pas armëpushimit.
Edhe çmimet e gazit në Europë janë rritur që nga 28 shkurti, kur nisi konflikti. Kontratat futures arritën në 50 €/MWh nga rreth 35.5 €/MWh më parë, duke kulmuar në 61.93 €/MWh më 19 mars. Pas armëpushimit, ato u stabilizuan rreth 44 €/MWh.
Si përkthehen çmimet globale për konsumatorët europianë
Në shumë vende europiane, çmimi i energjisë elektrike përcaktohet nga burimi më i shtrenjtë, shpesh gazi. Rritja e çmimeve të gazit ndikon drejtpërdrejt në faturat e energjisë, si përmes kostos së vetë gazit, ashtu edhe përmes rritjes së kostos së prodhimit të energjisë në termocentrale. Kontratat afatgjata dhe mbështetja shtetërore mund ta vonojnë ose zbusin këtë efekt. Në Gjermani, për shembull, çmimet e gazit në tregun me shumicë ndikojnë rreth 40% të çmimit të energjisë elektrike dhe 50–60% të çmimit të gazit për familjet.
Sa i përket naftës, një rritje prej 1% në çmimet e karburanteve të rafinuara përkthehet në rreth 0.3% rritje në çmimin final për konsumatorin, në varësi të taksave. Një rritje prej 10 dollarësh për fuçi shton rreth 3–6 cent për litër në Europë. Kursi i këmbimit luan gjithashtu rol: duke qenë se nafta tregtohet në dollarë, një euro më e dobët rrit kostot edhe nëse çmimet bazë nuk ndryshojnë. Për të frenuar rritjen, disa vende të BE-së kanë kërkuar vendosjen e një takse mbi fitimet e tepërta në sektorin energjetik.
Çfarë duhet të ndodhë që çmimet të bien
Europa ka disa instrumente për të lehtësuar presionin, përfshirë rezervat strategjike dhe masa kombëtare si ulje taksash apo subvencione. Megjithatë, këto kanë efekt të përkohshëm.
IEA vlerëson se vendet e Gjirit kanë ulur prodhimin me të paktën 10 milionë fuçi në ditë, rreth 10% e kërkesës globale. Përtej furnizimit fizik, pasiguria në treg luan rol të madh, duke shtuar një “premium rreziku” në çmime.
Çfarë i shtyn çmimet e naftës lart
Përveç mungesës së furnizimit, tregjet monitorojnë kostot e sigurimit të rrezikut të luftës dhe tarifat e transportit detar, të cilat janë rritur ndjeshëm.Indeksi Baltic Dirty Tanker arriti rekord prej 3,737 më 27 mars, nga rreth 1,000 një vit më parë. Edhe pas armëpushimit, mbetet mbi nivelet normale. Sigurimi për anijet drejt Gjirit është katërfishuar, duke arritur deri në 1% të vlerës së anijes për vetëm një javë mbulim. Edhe në rast paqeje, rikthimi në nivelet para luftës mund të zgjasë muaj, pasi kërkon stabilitet të qëndrueshëm dhe rikthim të besimit në sigurinë e transportit.
Pse çmimet e gazit mund të mbeten të larta
Gjatë javëve të fundit, një pjesë e madhe e furnizimit global me LNG nga Gjiri është ndërprerë ose bllokuar. Impianti më i madh në botë për LNG në Ras Laffan, Katar, është dëmtuar. QatarEnergy ka shpallur “force majeure” për disa kontrata, pasi ka nxjerrë jashtë funksionit 17% të prodhimit. Rikuperimi mund të zgjasë deri në pesë vjet. Edhe pas rihapjes së Ngushticës së Hormuzit, furnizimi global me gaz mund të mbetet më i ulët se nivelet para luftës. Europa merr rreth 8% të LNG-së nga Katari dhe aktualisht ka furnizim të mjaftueshëm, por konkurrenca globale, sidomos me Azinë — po rritet. Rreth 40% e gazit që konsumon Europa vjen nga LNG, duke e bërë atë të ndjeshme ndaj ndërprerjeve globale.
Çfarë ndodh pas një marrëveshjeje paqeje
Armëpushimi uli menjëherë çmimet referencë, por ato mbeten mbi nivelet para luftës. Për gazin, çmimet janë ulur nga kulmet, por pritet të qëndrojnë mbi 40 €/MWh në afatin e shkurtër, për shkak të nevojës për të rimbushur rezervat. Edhe nëse arrihet një marrëveshje paqeje, rikthimi i plotë në normalitet kërkon kohë: rezervat duhen rindërtuar, infrastruktura duhet riparuar dhe tregjet duhet të stabilizohen. Nëse marrëveshja lë pas pasiguri, çmimet mund të mbeten të larta për shkak të rreziqeve të vazhdueshme në transport dhe sigurim duke treguar se jo vetëm paqja, por edhe besueshmëria e saj, është thelbësore për stabilizimin e tregjeve energjetike.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
