Së fundmi, Financial Times raportoi se Presidentja e Bankës Qendrore Europiane (ECB), Christine Lagarde, mund të largohet nga detyra para përfundimit të mandatit të saj në vitin 2027. Edhe pse ajo ka thënë se synimi i saj është të qëndrojë në këtë pozicion, spekulimet vazhdojnë. Nëse Lagarde do të largohej, Europa do të përballej me një proces të ndërlikuar politik për zgjedhjen e presidentit të ri të ECB-së.
Është interesante që këto zëra dolën pikërisht pasi Lagarde prezantoi vizionin e saj për të ardhmen e Bashkimit Europian në një botë që po ndryshon shpejt. Në fjalimet e saj në një takim të Këshillit Europian në Alden Biesen dhe në Konferencën e Sigurisë në Mynih, ajo shpjegoi se çfarë duhet të bëjë Europa për të mbrojtur mirëqenien dhe pavarësinë e saj në vitet që vijnë. Lagarde paralajmëroi se BE-ja përballet me sfida të mëdha ekonomike dhe gjeopolitike. Sipas saj, Europa duhet të ndryshojë modelin e saj ekonomik dhe të investojë më shumë në inovacion dhe në industri strategjike. Por kjo nuk mund të bëhet vetëm me politika monetare nga banka qendrore. Nevojitet më shumë bashkëpunim financiar mes vendeve europiane dhe më shumë investime publike që mbështesin inovacionin.
Nëse qeveritë europiane nuk marrin përgjegjësinë për politikat fiskale dhe industriale, atëherë Banka Qendrore Europiane do të mbetet sërish institucioni i vetëm që përpiqet të stabilizojë ekonominë. Kjo jo vetëm që e bën më të vështirë ndryshimin e modelit ekonomik të Europës, por mund të rrezikojë edhe pavarësinë e bankës qendrore dhe rolin ndërkombëtar të euros.
Në fjalimet e saj të fundit, Lagarde theksoi disa hapa që BE-ja duhet të ndërmarrë. Ajo kërkoi rregulla më të forta për tregun e përbashkët europian dhe më shumë mbështetje financiare për investimet në inovacion. Një tjetër problem është se tregjet financiare në Europë janë ende shumë të ndara sipas vendeve. Për këtë arsye, Lagarde propozon krijimin e një “aseti të sigurt europian”, pra një instrument financiar të përbashkët që do t’i jepte BE-së më shumë fuqi për të investuar dhe për të reaguar në kohë krizash.
Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, ajo theksoi gjithashtu se në një botë ku konkurrenca gjeopolitike po rritet, Europa duhet të forcojë zinxhirët e saj të furnizimit. Kjo do të thotë tre gjëra kryesore:
- Zinxhirët e furnizimit që janë strategjikë duhet të jenë nën kontroll europian.
- Disa pjesë të rëndësishme të prodhimit duhet të rikthehen brenda Europës.
- Europa nuk duhet të bëhet e varur nga një furnizues i vetëm për produkte apo teknologji të rëndësishme.
Lagarde theksoi gjithashtu se për të arritur këto qëllime, euro duhet të ketë një rol më të madh në ekonominë globale. Për ta bërë këtë, BE-ja duhet të përfundojë Bashkimin e Tregjeve të Kapitalit, të forcojë buxhetin e përbashkët dhe të krijojë instrumente financiare të përbashkëta. Megjithatë, një pengesë e madhe mbetet qëndrimi i Gjermanisë. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka kundërshtuar idenë e eurobondeve, duke u mbështetur në vendimet e Gjykatës Kushtetuese gjermane. Kjo ndodh pavarësisht se disa institucione gjermane, si Bundesbank, kanë sugjeruar se Europa ka nevojë për më shumë borxh të përbashkët.
Në thelb, Lagarde po sfidon një model të vjetër mbi të cilin është ndërtuar Bashkimi Europian. Ky model mund të quhet “përgjegjësi e kufizuar”. Ai ka lejuar që Europa të shpenzojë më pak për mbrojtjen, duke u mbështetur tek Shtetet e Bashkuara; të fokusohet shumë tek eksportet; dhe të mbështetet tek Rezerva Federale amerikane për stabilitet financiar global.
Por ky model nuk funksionon më në botën e sotme. Për këtë arsye, Lagarde ka njoftuar se Banka Qendrore Europiane do të ofrojë likuiditet në euro edhe për banka qendrore jashtë BE-së. Kjo do ta bëjë ECB-në një bankë qendrore me rol më të madh global. Në të njëjtën kohë, Europa duhet të mbyllë hendekun e inovacionit që ka ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, sidomos në teknologji digjitale dhe inteligjencë artificiale. Por kjo duhet të bëhet duke ruajtur një balancë mes zhvillimit ekonomik, drejtësisë sociale dhe mbrojtjes së mjedisit. Në fund, mesazhi i Lagarde është i qartë: liderët europianë duhet të marrin më shumë përgjegjësi dhe të veprojnë tani. Përndryshe, në krizën e ardhshme të madhe ekonomike, Banka Qendrore Europiane mund të mbetet e vetme përballë sfidës.
Marco Buti është kryetar në Qendrën Robert Schuman të Institutit Universitar Europian dhe bashkëpunëtor i jashtëm në Bruegel. Giancarlo Corsetti është profesor i ekonomisë në Institutin Universitar Europian. Marcello Messori është profesor me kohë të pjesshme në Qendrën Robert Schuman të Institutit Universitar Europian.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
