Davos ka qenë gjithmonë vendi ku teknologjia e madhe shet të ardhmen. Këtë vit, duket më shumë si një hapësirë ku qeveritë, investitorët dhe shoqëria civile po vendosin kushtet nën të cilat ajo e ardhme do të lejohet të vihet në funksion.
Takimi Vjetor i World Economic Forum zhvillohet më 19–23 janar 2026 në Davos-Klosters dhe debati mbi inteligjencën artificiale ka hyrë në një fazë më të pjekur. Nuk flitet më vetëm për demonstrime modelesh apo premtime produktiviteti. Pyetja që ndihet gjatë gjithë javës është më e drejtpërdrejtë: kush e kontrollon AI-në, kush përfiton prej saj, dhe çfarë të drejtash ruajnë njerëzit ndërsa këto sisteme futen gjithnjë e më thellë në jetën e përditshme?
Ky ndryshim e shpjegon pse takimet anësore të Davosit, që fokusohen te konkurrenca, etika dhe “brezi AI-native”, po marrin kaq shumë vëmendje. Mesazhi është i qartë: besimi nuk është më një vlerë e butë. Ai po kthehet në avantazh konkurrues, dhe njëkohësisht në problem konkurrues. Në vitin 2026, lidershipi në AI nuk matet vetëm me performancë teknike, por me legjitimitet: aftësinë për të provuar përgjegjësi, vetëpërmbajtje dhe mbrojtje të të drejtave të përdoruesve, në shkallë të gjerë.
Çfarë ka ndryshuar?
Industria ka dalë nga epoka “lëviz shpejt dhe rregullo më vonë”. Ndërsa AI po kalon nga chatbot-e në agjentë që veprojnë, blejnë, rezervojnë, miratojnë, ekzekutojnë kode apo nisin transaksione – qeverisja nuk është më një shënim politikash në fund të faqes. Ajo po bëhet kërkesë produkti. Edhe vetë WEF e artikulon këtë ndryshim: besimi dhe verifikimi po shihen si parakushte për të zhbllokuar përfitimet ekonomike të AI, jo si pengesa për inovacionin. Dhe kur besimi bëhet kërkesë inxhinierike, ai shndërrohet edhe në filtër tregu. Disa kompani do ta përmbushin shpejt dhe me besueshmëri këtë standard. Të tjera jo. Pikërisht këtu “problemi i besimit” në AI shndërrohet në problem konkurrence.
Lexo edhe: Dëshiron promovim? Këto janë 7 gjërat që nuk duhet t’i thuash kurrë në punë
Besimi si hendek mbrojtës, dhe si kosto
Për vite me radhë, konkurrenca në AI mathej me elementë klasikë: talent, kapacitete llogaritëse, të dhëna dhe financim. Këto mbeten të rëndësishme, por Davos po zhvendos fokusin drejt një boshti tjetër: kush zotëron themelet dhe kush vendos rregullat e përdorimit. Këtu, debati “open vs. closed” nuk është më vetëm teknik. Ai bëhet pyetje pushteti ekonomik. Ekosistemet e hapura përshpejtojnë eksperimentimin. Sistemet e mbyllura centralizojnë kontrollin, sigurinë dhe monetizimin. Të dyja krijojnë varësi – dhe rrjedhimisht rreziqe gjeopolitike.
Kjo nuk është më teori. Autoritetet e konkurrencës po e trajtojnë kontrollin e platformave si mjet pushteti në treg. Vendimi i Komisionit Evropian se Apple ka shkelur Aktin për Tregjet Digjitale (DMA) përmes praktikave anti-steering është një shembull i qartë se ku po shkon kjo logjikë.
AI e ndërlikon edhe më shumë situatën. “Gatekeeper”-i i së ardhmes nuk kontrollon vetëm shpërndarjen, por edhe shtresën e modelit: cilat sisteme janë të disponueshme, çfarë aksesesh kanë dhe sa lehtë mund të largohen përdoruesit. Nëse asistenti yt AI bëhet ndërfaqja kryesore për shërbime, tregti dhe informacion, fituesi nuk është thjesht modeli më i mirë teknikisht, por ai që fiton besimin për të vepruar brenda jetës së njerëzve. Për këtë arsye, qeverisja po shndërrohet në aset strategjik. Korniza si ajo e NIST për menaxhimin e rrezikut të AI ose parimet e OECD-së po funksionojnë gjithnjë e më shumë si infrastrukturë tregu, jo si dokumente burokratike. Mesazhi komercial është i pakëndshëm për disa pjesë të industrisë: besimi rrit koston e të bërit biznes, sidomos për kompanitë që duan të operojnë në tregje të rregulluara. Por njëkohësisht, ai krijon hendek mbrojtës për ata që dinë të ndërtojnë sisteme të auditueshme dhe të besueshme.
Me fjalë të tjera, po kalojmë nga një epokë ku besimi ishte marketing, në një epokë ku besimi është zë buxheti. Nëse nuk mund të provosh që sistemi yt është i sigurt, i qeverisur dhe i përgjegjshëm, nuk përballesh vetëm me rrezik reputacional – por me kufizime shpërndarjeje, ndalime prokurimi, kosto më të larta sigurimi dhe cikle më të ngadalta shitjeje.
Nga debat etik në debat dizajni
Për një kohë të gjatë, kompanitë e teknologjisë e trajtuan etikën si problem komunikimi: parime, deklarata, borde këshilluese. Sot, etika po shihet gjithnjë e më shumë si pyetje arkitekture: çfarë lejohet të aksesojë sistemi dhe në çfarë kushtesh. Rreziku kryesor nuk është më vetëm ajo që AI mund të gjenerojë, por ajo që AI mund të prekë: të dhëna personale, llogari financiare, të dhëna shëndetësore, sisteme pune, identitete digjitale. Ndërsa agjentët AI bëhen më autonomë, modeli klasik i “prano kushte dhe vazhdo” nuk mjafton më. Prandaj, lejet dhe autorizimet po shfaqen si temë kyçe dizajni. Logjika është e njohur nga siguria kibernetike: akses minimal, veprime të auditueshme, kufizime të qarta. Tani kjo po transferohet edhe në AI-në për konsumatorin. Konsensusi në rritje është se pëlqimi duhet të jetë i detajuar, i kufizuar në kohë dhe lehtësisht i revokueshëm, sepse agjentët nuk përgjigjen vetëm – ata veprojnë.
Kjo e kthen dizajnin në strategji. Kompanitë që ndërtojnë kontroll, auditim dhe transparencë që në fillim do të jenë më të përgatitura për tregje ku rregullatorët janë skeptikë dhe përdoruesit të ndjeshëm. Të tjerat do të mbeten pas, të bllokuara mes rregullimit dhe kostove të ridizajnimit.
AI-native generation dhe konkurrenca mbi të drejtat
Brezi i ardhshëm i përdoruesve nuk do të mahnitet nga noviteti. Ata do ta marrin inteligjencën si të mirëqenë. Ajo që do të vlerësojnë është agjencia:
– A mund ta kontrolloj çfarë di sistemi për mua?
– A mund ta kufizoj sjelljen e tij?
– A mund të largohem pa humbur jetën time digjitale?
Kjo e shtyn industrinë drejt një qasjeje të re: nga “akses” drejt pronësie dhe pjesëmarrjeje. Platforma e ardhshme mund të konkurrojë jo vetëm me kapacitet dhe çmim, por me të drejtat e përdoruesit si veçori produkti: kontroll lejesh, portabilitet, transparencë mbi të dhënat dhe vendimmarrjen. Davos shpesh kritikohet për narrativa pa rezultate konkrete. Por debati mbi AI po konvergon drejt diçkaje praktike: udhëzime politike të zbatueshme, struktura qeverisjeje që funksionojnë dhe parime produkti që mund të auditohen, jo thjesht të shpallen.
Kompanitë që do të fitojnë dekadën e ardhshme të AI nuk do të jenë domosdoshmërisht ato me modelet më “flashy”. Do të jenë ato që dinë të balancojnë kapacitetin me vetëpërmbajtjen: sisteme që performojnë, që provohen të sigurta dhe që fitojnë pëlqimin e përdoruesve në shkallë.
Kjo nuk e bën botën më të ngadaltë. E bën më konkurruese. Sepse sapo besimi bëhet i matshëm, ai bëhet diferencues. Dhe sapo bëhet diferencues, ai shndërrohet në fushëbetejë.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
